تأیید شده توسط پزشکان متخصص دکتر فوری
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. لطفا قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان متخصص گوش و حلق و بینی دکتر فوری مشاوره بگیرید.
سینوزیت چیست و چگونه ایجاد میشود؟
سینوزیت به التهاب و تورم سینوسها گفته میشود. این التهاب معمولاً پس از سرماخوردگی و عفونتهای تنفسی ایجاد میشود ولی آلرژی، پولیپ بینی و مشکلات ساختاری بینی نیز میتوانند باعث آن شوند. التهاب سینوسها خروج طبیعی ترشحات را مختل کرده و علائمی مانند گرفتگی بینی، ترشحات بینی، درد صورت و کاهش حس بویایی ایجاد میکند.
سینوسها چه وظیفهای دارند؟
سینوسها حفرههایی پر از هوا در اطراف بینی، پیشانی و گونهها هستند. آنها به مرطوب و گرم شدن هوای تنفسی، تولید و تخلیه مخاط و به دام انداختن ذرات و عوامل بیماریزا کمک میکنند.
عفونت سینوس چیست و چه تفاوتی با سینوزیت دارد؟
سینوزیت به التهاب سینوسها گفته میشود ولی عفونت سینوس زمانی رخ میدهد که این التهاب در اثر یک عامل عفونی، معمولاً ویروس و گاهی باکتری، ایجاد شده باشد. بنابراین هر عفونت سینوسی نوعی سینوزیت است ولی همه موارد سینوزیت ناشی از عفونت نیستند.
متن انگلیسی:
“Sinusitis means your sinuses are inflamed. The cause can be an infection or another problem. Your sinuses are hollow air spaces within the bones surrounding the nose. They produce mucus, which drains into the nose.”
ترجمه فارسی:
«سینوزیت به معنای ملتهب شدن سینوسهاست. علت آن میتواند یک عفونت یا مشکل دیگری باشد. سینوسها حفرههای توخالی و پر از هوا در استخوانهای اطراف بینی هستند و مخاط تولید میکنند که به داخل بینی تخلیه میشود.»
medlineplus.gov
انواع سینوزیت
سینوزیت بر اساس مدت زمان ادامه علائم و عامل ایجادکننده به چند نوع تقسیم میشود. شناخت نوع سینوزیت میتواند به انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.
سینوزیت حاد
سینوزیت حاد معمولاً به دنبال سرماخوردگی یا عفونت تنفسی ایجاد میشود و علائم آن کمتر از ۴ هفته ادامه دارد. گرفتگی بینی، ترشحات بینی، درد و فشار صورت از علائم رایج آن هستند.
سینوزیت تحت حاد
در سینوزیت تحت حاد، علائم بیشتر از ۴ هفته ولی کمتر از ۱۲ هفته باقی میمانند. این حالت ممکن است پس از یک سینوزیت حاد که بهطور کامل برطرف نشده ایجاد شود.
سینوزیت مزمن (سینوزیت کهنه)
سینوزیت مزمن زمانی مطرح میشود که التهاب سینوسها ۱۲ هفته یا بیشتر ادامه داشته باشد. گرفتگی بینی، ترشحات بینی، کاهش حس بویایی و احساس فشار در صورت از علائم آن هستند.
سینوزیت عودکننده
در سینوزیت عودکننده، فرد در طول سال چندین بار دچار دورههای جداگانه سینوزیت حاد میشود و بین این دورهها علائم برطرف میشوند.
سینوزیت ویروسی، باکتریایی و قارچی
بیشتر موارد سینوزیت حاد منشأ ویروسی دارند و معمولاً همراه یا پس از سرماخوردگی ایجاد میشوند. در برخی موارد عفونت باکتریایی باعث طولانی یا شدیدتر شدن علائم میشود. سینوزیت قارچی کمتر شایع است و بیشتر در افراد دارای برخی مشکلات زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی دیده میشود.
علائم سینوزیت چیست؟
علائم سینوزیت با توجه به نوع و شدت بیماری متفاوت است ولی معمولاً مشکلاتی مانند گرفتگی بینی، ترشحات بینی، احساس فشار در صورت و کاهش حس بویایی ایجاد میشود.
علائم شایع سینوزیت
شایعترین علائم سینوزیت به صورت زیر هستند:
- گرفتگی یا کیپ شدن بینی
- ترشحات غلیظ بینی یا پشت حلق
- درد یا احساس فشار در صورت
- سردرد
- کاهش حس بویایی
- سرفه، بهخصوص در هنگام خواب
- احساس خستگی
- تب در برخی موارد
علائم سینوزیت مزمن
در سینوزیت مزمن، گرفتگی بینی و ترشحات پشت حلق ممکن است برای مدت طولانی ادامه داشته باشند. کاهش حس بویایی، احساس فشار در صورت، سرفه و بوی بد دهان نیز از علائم احتمالی هستند. شدت علائم ممکن است در طول زمان تغییر کند.
علائم سینوزیت چرکی
اصطلاح «سینوزیت چرکی» معمولاً برای مواردی به کار میرود که ترشحات بینی غلیظ و زرد یا سبز باشند. این ترشحات میتوانند همراه با گرفتگی بینی، درد یا فشار صورت، تب و احساس ناخوشی باشند. رنگ ترشحات بهتنهایی نشاندهنده عفونت باکتریایی نیست و برای تشخیص علت سینوزیت باید مجموعه علائم و روند بیماری بررسی شود.
درد سینوزیت در کدام قسمتهای صورت احساس میشود؟
محل درد به سینوس درگیر بستگی دارد. درد یا فشار ممکن است در پیشانی، اطراف و پشت چشمها، گونهها، بین چشمها یا اطراف بینی احساس شود. گاهی این فشار به دندانهای فک بالا نیز انتشار پیدا میکند. درد معمولاً با خم شدن به جلو یا پایین آوردن سر بیشتر احساس میشود.
علت سینوزیت و عوامل خطر
سینوزیت زمانی ایجاد میشود که پوشش داخلی سینوسها دچار التهاب و تورم شود و تخلیه طبیعی مخاط به بینی مختل شود. عفونتهای تنفسی، آلرژی و برخی مشکلات ساختاری بینی از مهمترین عوامل زمینهساز آن هستند.
آلرژی و حساسیت
آلرژی به گردوغبار، گرده گیاهان، موی حیوانات و سایر مواد حساسیتزا میتواند باعث تورم مخاط بینی و سینوسها شود. این تورم مسیر خروج ترشحات را تنگ کرده و احتمال بروز سینوزیت را افزایش میدهد.
سرماخوردگی و عفونتهای ویروسی
سرماخوردگی یکی از شایعترین عوامل ایجاد سینوزیت حاد است. التهاب ناشی از عفونت ویروسی میتواند مجاری سینوسها را مسدود کند و باعث تجمع ترشحات شود.
انحراف تیغه بینی و پولیپ بینی
انحراف تیغه بینی یا وجود پولیپ میتواند مسیر طبیعی تخلیه سینوسها را محدود کند. در نتیجه ترشحات بهخوبی خارج نمیشوند و احتمال التهاب یا عفونت افزایش پیدا میکند.
عوامل محیطی و سبک زندگی
دود سیگار، آلودگی هوا، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و هوای خشک میتوانند مخاط بینی و سینوسها را تحریک کنند. رعایت نکردن بهداشت دستها و تماس مکرر با افراد مبتلا به عفونتهای تنفسی نیز میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
تفاوت سینوزیت با بیماریهای مشابه
برخی علائم سینوزیت با سرماخوردگی، آلرژی و حتی میگرن شباهت دارند. به همین دلیل، توجه به مدت و نوع علائم برای تشخیص اهمیت دارد.
تفاوت سینوزیت و سرماخوردگی
هر دو بیماری میتوانند باعث گرفتگی و آبریزش بینی شوند ولی سرماخوردگی معمولاً طی چند روز بهبود پیدا میکند. در سینوزیت، گرفتگی بینی، ترشحات غلیظ و احساس فشار یا درد صورت ممکن است شدیدتر یا طولانیتر باشند.
تفاوت سینوزیت و آلرژی
آلرژی معمولاً با عطسه، خارش بینی و چشم و ترشحات آبکی همراه است و معمولا پس از تماس با ماده حساسیتزا تشدید میشود. در سینوزیت، گرفتگی بینی، فشار صورت و ترشحات غلیظ بیشتر دیده میشود.
تفاوت سینوزیت و میگرن
سردرد و فشار اطراف چشم ممکن است در هر دو بیماری دیده شود. با این حال میگرن معمولاً با علائمی مانند تهوع یا حساسیت به نور و صدا همراه است در حالی که سینوزیت بیشتر با گرفتگی بینی و ترشحات بینی همراه میشود.
| بیماری | علائم شاخص | ترشحات بینی | مدت معمول | نشانه متمایز |
|---|---|---|---|---|
| سینوزیت | گرفتگی بینی، فشار و درد صورت، کاهش بویایی | معمولاً غلیظ | از چند هفته تا طولانیتر | درد و فشار در اطراف صورت |
| سرماخوردگی | آبریزش، گرفتگی بینی، گلودرد، سرفه | معمولاً آبکی | حدود ۷ تا ۱۰ روز | شروع و بهبود تدریجی علائم |
| آلرژی | عطسه، خارش بینی و چشم، آبریزش | معمولاً شفاف و آبکی | تا زمان وجود عامل حساسیتزا | خارش و عطسه مکرر |
| میگرن | سردرد ضرباندار، تهوع، حساسیت به نور و صدا | معمولاً ندارد | چند ساعت تا چند روز | حساسیت به نور و صدا |
سینوزیت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص سینوزیت معمولاً بر اساس علائم، سابقه بیماری و معاینه انجام میشود و همه افراد به تصویربرداری یا آزمایش نیاز ندارند.
معاینه پزشک
پزشک با بررسی علائمی مانند گرفتگی بینی، ترشحات، درد صورت، تب و مدت زمان بیماری میتواند احتمال سینوزیت را ارزیابی کند. معاینه بینی و صورت نیز به تشخیص کمک میکند.
آندوسکوپی بینی
در مواردی که سینوزیت مزمن یا عودکننده باشد، پزشک ممکن است از آندوسکوپی بینی استفاده کند. در این روش با یک ابزار باریک، داخل بینی و مسیرهای خروجی سینوسها بررسی میشود.
سیتی اسکن و تصویربرداری
سیتی اسکن بیشتر در سینوزیتهای مزمن، عودکننده، موارد مقاوم به درمان یا زمانی که احتمال عارضه وجود دارد استفاده میشود. تصویربرداری معمولاً برای سینوزیت حاد ساده ضروری نیست.
چه زمانی آزمایش لازم است؟
در بیشتر موارد سینوزیت، آزمایش خون یا آزمایشهای تخصصی لازم نیست. اگر علائم شدید، طولانی یا غیرمعمول باشند یا بیماری به درمان پاسخ ندهد، پزشک ممکن است آزمایشها یا بررسیهای بیشتری را برای پیدا کردن علت بیماری تجویز کند.
درمان سینوزیت
روش درمان سینوزیت به علت، شدت و مدت علائم بستگی دارد. بسیاری از موارد حاد بدون درمان اختصاصی برطرف میشوند ولی سینوزیت مزمن یا موارد شدید ممکن است به درمان پزشکی نیاز داشته باشند.
درمان سینوزیت حاد
در سینوزیت حاد هدف اصلی کاهش علائم و کمک به بهبود التهاب است. استراحت، مصرف مایعات، شستوشوی بینی با محلول سالین و استفاده از داروهای مناسب برای کاهش درد و گرفتگی میتواند کمککننده باشد.
درمان سینوزیت مزمن (درمان سینوزیت کهنه)
در سینوزیت مزمن ابتدا باید علت زمینهای مانند آلرژی، پولیپ یا مشکلات ساختاری بینی بررسی شود. درمان ممکن است شامل شستوشوی منظم بینی، اسپریهای بینی و در برخی موارد درمانهای تخصصیتر باشد.
درمان دارویی سینوزیت
بسته به شرایط بیمار پزشک ممکن است داروهایی مانند اسپری کورتیکواستروئیدی بینی، داروهای ضدحساسیت یا مسکنها را تجویز کند. نوع دارو و مدت مصرف باید متناسب با علت و شدت بیماری باشد.
آیا آنتیبیوتیک همیشه لازم است؟
خیر. بیشتر موارد سینوزیت حاد منشأ ویروسی دارند و با آنتیبیوتیک درمان نمیشوند. آنتیبیوتیک معمولاً زمانی مطرح میشود که پزشک احتمال عفونت باکتریایی را بالا بداند. بنابراین مصرف خودسرانه آن توصیه نمیشود.
جراحی سینوس چه زمانی انجام میشود؟
جراحی معمولاً گزینه اول درمان نیست. در مواردی که سینوزیت مزمن با درمان دارویی مناسب کنترل نشود، بیماری بهطور مکرر عود کند یا مشکلاتی مانند پولیپ و انسداد ساختاری وجود داشته باشد، پزشک ممکن است جراحی آندوسکوپیک سینوس را پیشنهاد کند.
درمان خانگی سینوزیت
درمانهای خانگی میتوانند به کاهش علائم کمک کنند ولی جایگزین درمان پزشکی در موارد شدید یا مزمن نیستند.
شستشوی بینی با سرم
شستوشوی بینی با محلول سالین به خارج شدن مخاط، کاهش گرفتگی و پاکسازی مجاری بینی کمک میکند. برای شستوشو باید از آب استریل، مقطر یا آب جوشیده و خنکشده استفاده شود.
بخور و رطوبت مناسب
رطوبت مناسب هوا میتواند خشکی و تحریک مجاری بینی را کاهش دهد. استفاده از دستگاه بخور در صورت نیاز مفید است ولی بخار بسیار داغ ممکن است باعث سوختگی شود.
نوشیدن مایعات و تغذیه مناسب
مصرف مایعات کافی به حفظ رطوبت بدن و رقیقتر شدن ترشحات کمک میکند. داشتن تغذیه متعادل و مصرف میوهها، سبزیجات و منابع مناسب پروتئین نیز برای حفظ سلامت عمومی بدن مفید است.
دشمن سینوزیت چیست؟
یک «دشمن» مشخص برای سینوزیت وجود ندارد ولی دود سیگار، آلودگی هوا، آلرژنها و خشکی شدید هوا میتوانند علائم را تشدید کنند. دوری از این عوامل و کنترل آلرژیها میتواند به سلامت سینوسها کمک کند.
عوارض سینوزیت
سینوزیت در بیشتر موارد بیماری خطرناکی نیست و با درمان مناسب یا گذشت زمان برطرف میشود. با این حال اگر التهاب و عفونت سینوسها شدید باشد یا برای مدت طولانی ادامه پیدا کند در موارد نادر میتواند به بافتهای اطراف، بهویژه چشم و مغز، گسترش پیدا کند. سینوزیت مزمن همچنین ممکن است باعث اختلال طولانیمدت در بویایی، گرفتگی مداوم بینی، اختلال خواب و کاهش کیفیت زندگی شود.
چه زمانی سینوزیت خطرناک میشود؟
اگر سینوزیت با علائم غیرمعمول یا شدید همراه باشد، احتمال بروز عوارض بیشتر است. تورم یا قرمزی اطراف چشم، درد شدید چشم، تغییر یا کاهش بینایی، سردرد بسیار شدید، تورم پیشانی، گیجی، سفتی گردن یا تب بالا از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند. این نشانهها میتوانند در موارد نادر نشاندهنده گسترش عفونت به اطراف چشم یا داخل جمجمه باشند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم سینوزیت شدید باشند و بیشتر از ۱۰ روز بدون بهبود ادامه پیدا کنند یا پس از یک دوره بهبود دوباره تشدید شوند، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه شود. افرادی که بهطور مکرر دچار سینوزیت میشوند یا علائم آنها با درمانهای معمول برطرف نمیشود نیز ممکن است به بررسی دقیقتر نیاز داشته باشند. در صورت بروز مشکلات بینایی، تورم اطراف چشم، سردرد شدید یا وضعیت عمومی بسیار نامناسب، مراجعه فوری ضروری است.
پیشگیری از سینوزیت
همه موارد سینوزیت قابل پیشگیری نیستند ولی با کاهش عوامل محرک و مراقبت از سلامت بینی و سینوسها میتوان احتمال ابتلا یا عود بیماری را کمتر کرد. بهخصوص در افرادی که سابقه سینوزیت مزمن یا آلرژی دارند، کنترل عوامل زمینهای اهمیت بیشتری دارد.
کاهش احتمال عود بیماری
برای کاهش احتمال بازگشت سینوزیت، بهتر است آلرژیها بهدرستی کنترل شوند، از دود سیگار و سایر مواد تحریککننده دوری شود و تماس با افراد مبتلا به عفونتهای تنفسی تا حد امکان کاهش پیدا کند. شستوشوی مرتب دستها نیز میتواند خطر ابتلا به عفونتهای ویروسی را کاهش دهد. افرادی که به دلیل پولیپ بینی یا مشکلات ساختاری دچار سینوزیت مکرر میشوند، بهتر است علت زمینهای را با کمک پزشک درمان یا کنترل کنند.
تقویت سلامت سینوسها
نوشیدن آب کافی، حفظ رطوبت مناسب محیط، رعایت بهداشت بینی و درمان بهموقع آلرژی میتواند به عملکرد طبیعی مجاری بینی و سینوسها کمک کند. شستوشوی بینی با محلول سالین نیز در برخی افراد به پاک شدن ترشحات و کاهش گرفتگی کمک میکند. همچنین بهتر است از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض هوای آلوده، دود سیگار و مواد شیمیایی محرک خودداری شود. در صورت ابتلا به سرماخوردگی نیز استراحت و مراقبت مناسب میتواند از طولانی شدن علائم جلوگیری کند.
جمع بندی و راهنمای مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی
سینوزیت به التهاب سینوسها گفته میشود و میتواند بر اثر عفونتهای ویروسی و باکتریایی، آلرژی یا مشکلات ساختاری بینی ایجاد شود. سینوزیت حاد معمولاً برای مدت کوتاهی ایجاد میشود و در بسیاری از موارد با مراقبتهای مناسب برطرف میشود، در حالی که سینوزیت مزمن ممکن است برای هفتهها یا ماهها ادامه داشته باشد و به بررسی دقیقتر علت زمینهای نیاز داشته باشد.
استراحت، مصرف مایعات کافی، شستوشوی بینی با محلول سالین و کنترل عوامل محرک میتوانند در کاهش علائم مؤثر باشند. با این حال در صورت تداوم علائم، تشدید درد، تب شدید یا بروز علائم غیرمعمول، مراجعه به پزشک اهمیت دارد. رعایت بهداشت دستها، کنترل آلرژیها، دوری از دود سیگار و درمان مناسب عفونتهای تنفسی نیز میتواند احتمال بروز یا تشدید سینوزیت را کاهش دهد.
پزشکان پیشنهادی
سوالات متداول
آیا سینوزیت بدون گرفتگی بینی هم ممکن است؟
بله. برخی بیماران بیشتر دچار درد صورت، سردرد یا ترشحات پشت حلق هستند و ممکن است گرفتگی بینی خفیف یا حتی نداشته باشند.
آیا سینوزیت مسری است؟
خیر. خود سینوزیت مسری نیست، اما اگر علت آن یک عفونت ویروسی مانند سرماخوردگی باشد، ویروس میتواند به دیگران منتقل شود.
آیا رنگ زرد یا سبز ترشحات بینی همیشه نشانه عفونت باکتریایی است؟
خیر. تغییر رنگ ترشحات به تنهایی دلیل قطعی عفونت باکتریایی نیست و در عفونتهای ویروسی نیز ممکن است دیده شود.
آیا سینوزیت باعث بوی بد دهان میشود؟
بله. تجمع ترشحات در سینوسها و پشت حلق میتواند باعث ایجاد بوی نامطبوع دهان شود.
آیا شنا کردن میتواند سینوزیت را تشدید کند؟
در برخی افراد، ورود آب آلوده یا کلردار به بینی ممکن است علائم سینوزیت را بدتر کند، بهویژه اگر بیماری فعال باشد.
آیا تغییرات آبوهوا روی سینوزیت تأثیر دارد؟
بله. هوای خشک، آلودگی هوا و تغییرات ناگهانی فشار هوا میتوانند علائم سینوزیت را تشدید کنند.
آیا ورزش کردن هنگام سینوزیت مجاز است؟
در موارد خفیف، ورزش سبک مشکلی ایجاد نمیکند؛ اما اگر تب، درد شدید یا ضعف عمومی وجود داشته باشد، بهتر است تا بهبودی استراحت کنید.
آیا سینوزیت میتواند باعث درد گوش شود؟
بله. التهاب سینوسها ممکن است عملکرد شیپور استاش را مختل کرده و احساس درد یا فشار در گوش ایجاد کند.
آیا شستشوی بینی هر روز برای سینوزیت مفید است؟
بله. شستشوی بینی با سرم نمکی استریل میتواند به تخلیه ترشحات و کاهش التهاب کمک کند، اما باید به روش صحیح انجام شود.
آیا سینوزیت باعث خروپف یا اختلال خواب میشود؟
بله. گرفتگی بینی و انسداد مسیر تنفس میتواند کیفیت خواب را کاهش داده و باعث خروپف شود.
آیا مصرف خودسرانه اسپریهای ضداحتقان بینی خطر دارد؟
بله. استفاده بیش از ۳ تا ۵ روز از برخی اسپریهای ضداحتقان ممکن است باعث گرفتگی برگشتی بینی شود.
آیا سینوزیت همیشه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. بیشتر بیماران با درمان دارویی، درمان علت زمینهای و مراقبتهای خانگی بهبود پیدا میکنند و جراحی فقط در موارد خاص توصیه میشود.
