تأیید شده توسط پزشکان متخصص دکتر فوری
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. لطفا قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان فوق تخصص گوارش و کبد دکتر فوری مشاوره بگیرید.
قرص اسهال چیست و چه زمانی باید مصرف شود؟
قرص اسهال به گروهی از داروها گفته میشود که با هدف کاهش دفعات دفع، کنترل حرکات روده، بهبود علائم گوارشی یا کمک به بازگشت تعادل میکروبی روده استفاده میشوند. این داروها بسته به علت ایجاد اسهال عملکرد متفاوتی دارند و هیچ داروی یکسانی برای درمان تمام اسهالها تجویز نمیشود. برای مثال لوپرامید با کاهش حرکات دودی روده باعث افزایش زمان جذب آب و الکترولیتها میشود و بیشتر در اسهالهای حاد غیرعفونی، مانند اسهال ناشی از تغییرات غذایی یا استرس، کاربرد دارد.
با این حال مصرف داروهای ضد اسهال زمانی مناسب است که علائمی مانند تب بالا، خون یا مخاط در مدفوع، درد شدید شکم یا احتمال عفونت باکتریایی وجود نداشته باشد زیرا در برخی عفونتها کاهش حرکت روده ممکن است باعث باقی ماندن عوامل بیماریزا در دستگاه گوارش و تشدید مشکل شود. بنابراین انتخاب و زمان مصرف قرص اسهال باید بر اساس علت، شدت علائم و شرایط فردی انجام شود، نه صرفاً برای متوقف کردن سریع دفع.
متن انگلیسی:
“Antidiarrhoeal drugs are not recommended for the treatment of acute diarrhoea in children. The mainstay of treatment is oral rehydration therapy.”
ترجمه فارسی:
داروهای ضد اسهال برای درمان اسهال حاد در کودکان توصیه نمیشوند. پایه اصلی درمان، استفاده از درمان خوراکی جایگزینی مایعات و املاح (ORS) است.
www.who.int
بهترین قرص اسهال برای بزرگسالان
انتخاب بهترین داروی ضد اسهال در بزرگسالان به علت ایجاد اسهال، شدت علائم و شرایط فرد بستگی دارد. برخی از داروها را میتوان بدون نسخه پزشک استفاده نمود. در ادامه با داروهای بدون نسخه آشنا میشویم.
لوپرامید (Loperamide)
لوپرامید یکی از شناختهشدهترین داروهای ضد اسهال است که با کاهش حرکات روده، سرعت عبور محتویات گوارشی را کم کرده و فرصت بیشتری برای جذب آب و املاح فراهم میکند. این دارو بیشتر در اسهالهای حاد غیرعفونی و مواردی مانند اسهال مسافرتی یا تغییرات ناگهانی رژیم غذایی کاربرد دارد
بیسموت سابسالیسیلات (Bismuth Subsalicylate)
بیسموت سابسالیسیلات با اثر ضدترشحی، ضدالتهابی و تا حدی ضدباکتریایی میتواند به کاهش دفعات دفع، دلپیچه و علائم همراه اسهال کمک کند. این دارو معمولاً در اسهالهای خفیف، ناراحتیهای گوارشی همراه با تهوع و برخی موارد اسهال مسافرتی استفاده میشود.
برخی از داروهای درمان اسهال حتما باید با نسخه پزشک تهیه شوند که در ادامه با آنها آشنا میشویم.
دیفنوکسیلات + آتروپین
ترکیب دیفنوکسیلات و آتروپین با کاهش فعالیت عضلات روده باعث کاهش حرکات گوارشی و کنترل دفعات دفع میشود. این دارو معمولاً برای اسهالهای شدیدتر تجویز میشود و به دلیل احتمال ایجاد عوارض و وابستگی در مصرف طولانیمدت، باید طبق نظر پزشک استفاده شود.
ریفاکسیمین (Rifaximin)
ریفاکسیمین یک آنتیبیوتیک با جذب بسیار کم در دستگاه گوارش است که بیشتر برای برخی انواع اسهال ناشی از باکتریها، بهخصوص اسهال مسافرتی بدون علائم شدید، استفاده میشود. مصرف این دارو باید بر اساس احتمال وجود عفونت باکتریایی انجام شود و برای همه انواع اسهال مناسب نیست.
آنتیبیوتیکها؛ چه زمانی لازم هستند؟
آنتیبیوتیکها تنها در مواردی که اسهال به دلیل عفونت باکتریایی مشخص یا شرایط خاص پزشکی ایجاد شده باشد کاربرد دارند. در بسیاری از اسهالهای ویروسی یا خفیف، مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک نهتنها کمکی نمیکند که باعث اختلال در فلور طبیعی روده و افزایش مقاومت دارویی نیز میشود.
| نام دارو | نوع دارو | موارد مصرف | موارد منع مصرف و احتیاط | عوارض احتمالی | هشدار مهم |
|---|---|---|---|---|---|
| لوپرامید (Loperamide) | بدون نسخه | کنترل کوتاهمدت اسهال حاد غیرعفونی، اسهال مسافرتی بدون علائم هشدار و کاهش دفعات دفع با کم کردن حرکات روده | اسهال همراه با تب بالا، خون یا مخاط در مدفوع، شک به عفونت شدید، التهاب روده یا درد شدید شکم | یبوست، نفخ، خشکی دهان، درد یا احساس سنگینی شکم، سرگیجه | برای متوقف کردن هر نوع اسهال مناسب نیست. مصرف بیش از حد یا طولانیمدت میتواند خطر عوارض جدی، از جمله مشکلات قلبی، را افزایش دهد. |
| بیسموت سابسالیسیلات (Bismuth Subsalicylate) | بدون نسخه | اسهال خفیف، برخی موارد اسهال مسافرتی، کاهش دلپیچه و علائم گوارشی همراه مانند تهوع | حساسیت به سالیسیلاتها، برخی مشکلات انعقادی، مصرف همزمان برخی داروهای رقیقکننده خون و مصرف در کودکان بدون نظر پزشک | تیره شدن زبان یا مدفوع، یبوست، تهوع یا ناراحتی گوارشی | در بارداری، شیردهی و برخی بیماریهای زمینهای باید قبل از مصرف با پزشک مشورت شود. |
| دیفنوکسیلات + آتروپین | نیازمند نسخه | کنترل اسهال در برخی شرایط که نیاز به کاهش حرکات روده وجود دارد | اسهال ناشی از عفونت شدید، کولیت، تب بالا یا وجود خون در مدفوع | خشکی دهان، خوابآلودگی، سرگیجه، یبوست و در مصرف طولانیمدت احتمال وابستگی | باید فقط طبق دستور پزشک مصرف شود و برای همه انواع اسهال مناسب نیست. |
| ریفاکسیمین (Rifaximin) | نیازمند نسخه | برخی انواع اسهال با منشأ باکتریایی، بهخصوص بعضی موارد اسهال مسافرتی بدون علائم شدید | اسهال ناشی از ویروسها، اسهال همراه با تب بالا یا خون در مدفوع مگر با تشخیص پزشک | تهوع، درد شکم، نفخ، سردرد و عوارض گوارشی | آنتیبیوتیکها درمان روتین اسهال نیستند و مصرف خودسرانه آنها میتواند باعث مقاومت دارویی و اختلال در تعادل باکتریهای مفید روده شود. |
داروی اسهال بر اساس علت بیماری
انتخاب داروی مناسب برای درمان اسهال باید بر اساس عامل ایجادکننده آن انجام شود زیرا همه انواع اسهال با یک داروی مشخص درمان نمیشوند.
اسهال ویروسی
بیشتر موارد اسهال ویروسی خودبهخود طی چند روز بهبود پیدا میکنند و مصرف آنتیبیوتیک در این شرایط تأثیری ندارد. مهمترین اقدام، مصرف محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS)، نوشیدن مایعات کافی و در صورت نیاز استفاده کوتاهمدت از داروهای کنترلکننده علائم مانند لوپرامید در بزرگسالان بدون علائم هشدار است.
اسهال باکتریایی
اسهال ناشی از باکتریها بسته به نوع عامل عفونت و شدت بیماری ممکن است به درمان اختصاصی نیاز داشته باشد. در موارد خفیف، درمان حمایتی کافی است ولی در عفونتهای شدید، اسهال خونی، تب بالا یا موارد تأییدشده، پزشک ممکن است داروهای آنتیبیوتیک مناسب مانند ریفاکسیمین یا سایر آنتیبیوتیکها را تجویز کند.
اسهال مسافرتی
اسهال مسافرتی معمولاً در اثر مصرف غذا یا آب آلوده در مناطق جدید ایجاد میشود و معمولا منشأ باکتریایی دارد. درمان اولیه شامل جبران مایعات و استراحت گوارشی است. در موارد متوسط تا شدید، ممکن است داروهایی مانند ریفاکسیمین یا در برخی شرایط داروهای ضداسهال برای کاهش علائم استفاده شوند.
اسهال ناشی از مصرف آنتیبیوتیک
مصرف آنتیبیوتیکها میتواند تعادل باکتریهای مفید روده را تغییر داده و باعث بروز اسهال شود. در این شرایط معمولاً قطع یا تغییر داروی عامل مشکل فقط با نظر پزشک، استفاده از پروبیوتیکها و در موارد خاص درمان عفونت ناشی از Clostridioides difficile مورد بررسی قرار میگیرد.
اسهال ناشی از سندرم روده تحریکپذیر (IBS-D)
در نوعی از سندرم روده تحریکپذیر که با اسهال همراه است، مشکل اصلی معمولاً اختلال در عملکرد و حرکات روده است، نه عفونت. درمان شامل اصلاح رژیم غذایی، مدیریت استرس، مصرف فیبر محلول، پروبیوتیکها و در برخی موارد داروهایی مانند لوپرامید یا داروهای اختصاصی تنظیمکننده عملکرد روده است.
داروی اسهال همراه با دل پیچه و تهوع
وقتی اسهال همراه با علائمی مانند دلپیچه، گرفتگی عضلات شکم و تهوع ایجاد میشود، درمان تنها به کاهش دفعات دفع محدود نمیشود و باید علائم همراه نیز کنترل شوند.
داروهای ضداسپاسم
داروهای ضداسپاسم با کاهش انقباضات غیرطبیعی عضلات صاف روده، به کاهش دردهای کولیکی، گرفتگی و دلپیچه ناشی از اسهال کمک میکنند. داروهایی مانند هیوسین (Hyoscine) یا برخی داروهای شلکننده عضلات روده ممکن است در شرایط خاص برای کنترل دردهای شکمی استفاده شوند ولی مصرف آنها باید با توجه به علت اسهال انجام شود زیرا در برخی عفونتهای گوارشی شدید، کاهش حرکات روده ممکن است مناسب نباشد.
داروهای ضدتهوع
داروهای ضدتهوع برای کنترل حالت تهوع و استفراغ همراه با اسهال استفاده میشوند تا فرد بتواند مایعات بیشتری مصرف کرده و خطر کمآبی کاهش پیدا کند. داروهایی مانند اندانسترون (Ondansetron) در برخی شرایط پزشکی برای کنترل تهوع تجویز میشوند ولی انتخاب دارو به شدت علائم، سن، بیماریهای زمینهای و علت ایجاد مشکل بستگی دارد.
محلول ORS و جبران کمآبی
محلول خوراکی ORS یکی از مهمترین بخشهای درمان اسهال است زیرا بدن در اثر دفع مکرر آب و الکترولیتهایی مانند سدیم و پتاسیم را از دست میدهد. ترکیبات موجود در ORS با کمک به جذب بهتر آب در روده، از کمآبی جلوگیری کرده و به حفظ تعادل مایعات بدن کمک میکنند.
قرص اسهال برای کودکان
درمان اسهال در کودکان با بزرگسالان تفاوت دارد زیرا کودکان بهخصوص در سنین پایین، سریعتر دچار کمآبی و اختلال در تعادل الکترولیتها میشوند. به همین دلیل، هدف اصلی درمان معمولاً جبران مایعات از دسترفته است.
چه داروهایی مجاز هستند؟
در بیشتر موارد اسهال کودکان، مهمترین درمان استفاده از محلول خوراکی ORS برای جبران آب و املاح بدن است. در برخی شرایط، پزشک ممکن است مصرف پروبیوتیکها را برای کمک به بازگشت تعادل باکتریهای مفید روده توصیه کند. اگر علت اسهال عفونت خاصی باشد، درمان اختصاصی مانند داروهای ضدعفونت تنها در صورت نیاز و با تشخیص پزشک تجویز میشود. تغذیه مناسب و ادامه شیردهی در نوزادان نیز بخش مهمی از روند بهبود است.
چه داروهایی نباید به کودکان داده شوند؟
بسیاری از داروهای متوقفکننده حرکات روده مانند لوپرامید و برخی داروهای ضداسهال بدون تجویز پزشک برای کودکان، بهخصوص خردسالان، توصیه نمیشوند زیرا ممکن است باعث بروز عوارض جدی یا پنهان شدن علائم یک عفونت مهم شوند. همچنین مصرف خودسرانه آنتیبیوتیکها برای هر نوع اسهال اشتباه است. در صورت وجود علائمی مانند تب بالا، بیحالی، خون در مدفوع، استفراغ مداوم یا نشانههای کمآبی، مراجعه به پزشک ضروری است.
مصرف قرص اسهال در بارداری و شیردهی
مصرف قرص اسهال در بارداری و شیردهی نیاز به احتیاط بیشتری دارد زیرا برخی داروهای ضداسهال ممکن است بر سلامت جنین یا نوزاد تأثیر بگذارند یا علائم یک عفونت گوارشی را پنهان کنند. در دوران بارداری اولویت اصلی درمان معمولاً جبران آب و املاح از دسترفته با محلول ORS و مصرف مایعات کافی است و داروهایی مانند لوپرامید، بیسموت سابسالیسیلات یا آنتیبیوتیکها نباید بدون تأیید پزشک مصرف شوند. در صورت وجود علائمی مانند تب، اسهال خونی، درد شدید شکم، کمآبی بدن یا ادامهدار شدن اسهال، به پزشک مراجعه کنید تا علت اصلی مشکل بررسی و درمان مناسب انتخاب شود.
عوارض قرصهای ضد اسهال
قرص اسهال مانند هر داروی دیگری در کنار اثرات درمانی ممکن است باعث بروز عوارض جانبی شوند. شدت و نوع این عوارض به نوع دارو، مقدار مصرف، مدت استفاده و شرایط جسمی فرد بستگی دارد.
عوارض شایع
شایعترین عوارض قرص اسهال شامل یبوست، نفخ، احساس سنگینی یا درد خفیف شکم، تهوع، سرگیجه و خشکی دهان است. برای مثال، داروهایی مانند لوپرامید که حرکات روده را کاهش میدهند، ممکن است باعث کند شدن بیش از حد فعالیت روده و ایجاد یبوست شوند. این علائم معمولاً با کاهش دوز یا قطع مصرف دارو برطرف میشوند.
عوارض جدی و هشدارها
در برخی شرایط مصرف قرص اسهال ممکن است با عوارض جدی همراه باشد بهخصوص اگر اسهال ناشی از عفونت شدید باشد یا دارو بدون توجه به علت بیماری مصرف شود. علائمی مانند درد شدید یا تورم شکم، تب بالا، وجود خون در مدفوع، واکنشهای حساسیتی، تپش قلب یا ادامهدار شدن اسهال نیاز به بررسی پزشکی دارند. همچنین مصرف بیش از حد برخی داروها مانند لوپرامید میتواند خطر اختلالات جدی قلبی ایجاد کند. به همین دلیل رعایت مقدار مصرف توصیهشده و پرهیز از مصرف طولانیمدت خودسرانه اهمیت زیادی دارد.
چه کسانی نباید قرص ضد اسهال مصرف کنند؟
مصرف قرصهای ضد اسهال برای افرادی که اسهال خونی، تب بالا، درد شدید شکم، علائم عفونت گوارشی، التهاب روده یا کمآبی شدید دارند بدون نظر پزشک توصیه نمیشود. همچنین کودکان خردسال، زنان باردار، سالمندان، افراد دارای بیماریهای زمینهای یا کسانی که اسهال آنها بیش از چند روز ادامه پیدا کرده است، باید قبل از مصرف این داروها با پزشک مشورت کنند.
درمان خانگی اسهال در کنار مصرف دارو
در کنار مصرف داروهای تجویز شده یا داروهای مناسب برای کنترل علائم، رعایت برخی نکات مراقبتی در خانه میتواند به کاهش شدت اسهال و پیشگیری از عوارضی مانند کمآبی بدن کمک کند.
رژیم غذایی مناسب
در زمان اسهال بهتر است غذاهای ساده و قابلهضم مانند برنج، موز، نان تست، سیب پخته، سوپ سبک و غذاهای کمچرب مصرف شوند تا فشار کمتری به دستگاه گوارش وارد شود. همچنین بهتر است تا بهبود علائم، مصرف غذاهای چرب، تند، شیرین و لبنیات سنگین که ممکن است حرکات روده را افزایش دهند، محدود شود.
مایعات و الکترولیتها
جبران آب و املاح از دسترفته یکی از مهمترین بخشهای درمان اسهال است. مصرف محلول ORS، آب کافی، سوپ رقیق و مایعات حاوی الکترولیت به حفظ تعادل سدیم و پتاسیم بدن کمک میکند و خطر کمآبی، بهخصوص در کودکان، سالمندان و افراد با اسهال شدید را کاهش میدهد.
پروبیوتیکها
پروبیوتیکها حاوی باکتریهای مفیدی هستند که میتوانند به بازسازی تعادل میکروبی روده، بهخصوص پس از مصرف آنتیبیوتیکها یا برخی عفونتهای گوارشی، کمک کنند. برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف بعضی سویههای پروبیوتیکی میتواند مدت زمان اسهال را کاهش دهد، اما انتخاب نوع مناسب آن باید با توجه به شرایط فرد انجام شود.
چه زمانی برای اسهال باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر اسهال شدید باشد یا همراه با علائمی مانند وجود خون در مدفوع، تب بالا، درد شدید شکم، استفراغ مداوم، نشانههای کمآبی (مانند سرگیجه، خشکی دهان و کاهش ادرار) یا ادامه پیدا کردن علائم برای چند روز باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد. همچنین در نوزادان، کودکان کمسن، سالمندان، زنان باردار و افراد دارای بیماریهای زمینهای، مراجعه زودتر به پزشک اهمیت بیشتری دارد زیرا خطر کمآبی و عوارض ناشی از اسهال در این گروهها بیشتر است.
جمعبندی
درمان اسهال تنها به مصرف یک قرص اسهال محدود نمیشود و مهمترین اقدام، جبران آب و املاح از دسترفته بدن و توجه به علت اصلی مشکل است. داروهایی مانند لوپرامید میتوانند در برخی موارد اسهال غیرعفونی به کاهش دفعات دفع کمک کنند ولی در صورت وجود علائمی مانند تب بالا، درد شدید شکم، اسهال خونی یا طولانی شدن مشکل، نباید بدون نظر پزشک مصرف شوند.
آشنایی با نحوه مصرف صحیح داروهای ضد اسهال و شناخت عوارض آنها باعث میشود علاوه بر کنترل علائم، از مصرف نادرست دارو و ایجاد مشکلات گوارشی بیشتر جلوگیری شود.
پزشکان پیشنهادی
سوالات متداول
بهترین قرص اسهال برای بزرگسالان چیست؟
به علت اسهال بستگی دارد. لوپرامید برای اسهال حاد بدون تب یا خون در مدفوع، بیسموت سابسالیسیلات برای اسهال خفیف و ریفاکسیمین یا آنتیبیوتیکها فقط در موارد خاص و با تجویز پزشک استفاده میشوند.
آیا میتوان بدون نسخه قرص ضد اسهال خرید؟
بله. لوپرامید و بیسموت سابسالیسیلات در بسیاری از کشورها بدون نسخه عرضه میشوند، اما مصرف آنها باید طبق بروشور و در شرایط مناسب باشد.
چه زمانی نباید لوپرامید مصرف کنیم؟
اگر اسهال همراه با تب بالا، خون در مدفوع، کولیت یا شک به عفونت باکتریایی شدید باشد، نباید بدون نظر پزشک از لوپرامید استفاده شود.
بهترین داروی اسهال ناشی از آنتیبیوتیک چیست؟
درمان به علت بستگی دارد. گاهی تنها قطع یا تغییر آنتیبیوتیک کافی است و در برخی موارد نیاز به درمان اختصاصی توسط پزشک وجود دارد. مصرف خودسرانه داروی ضد اسهال توصیه نمیشود.
آیا قرص ضد اسهال باعث یبوست میشود؟
بله. مصرف بیش از حد یا طولانیمدت برخی داروها مانند لوپرامید میتواند موجب یبوست شود.
آیا در دوران بارداری میتوان قرص ضد اسهال مصرف کرد؟
برخی داروها در بارداری مجاز نیستند. در این دوران باید قبل از مصرف هر داروی ضد اسهال با پزشک مشورت شود.
آیا کودکان میتوانند قرص ضد اسهال مصرف کنند؟
خیر، بسیاری از داروهای ضد اسهال برای کودکان مناسب نیستند. مهمترین اقدام در کودکان، جبران آب و الکترولیت با محلول ORS است.
اگر بعد از مصرف قرص اسهال بهتر نشدم چه کار کنم؟
اگر اسهال بیش از ۴۸ ساعت ادامه پیدا کند یا علائم کمآبی، تب یا خون در مدفوع ایجاد شود، باید به پزشک مراجعه کنید.
آیا پروبیوتیکها در درمان اسهال مؤثرند؟
در برخی انواع اسهال، بهویژه اسهال ناشی از آنتیبیوتیکها، بعضی پروبیوتیکها میتوانند مدت بیماری را کاهش دهند.
آیا برای هر اسهالی باید آنتیبیوتیک مصرف کرد؟
خیر. بیشتر اسهالهای حاد منشأ ویروسی دارند و نیازی به آنتیبیوتیک ندارند. مصرف بیرویه آنتیبیوتیک میتواند وضعیت را بدتر کند.
آیا مصرف همزمان ORS و قرص ضد اسهال لازم است؟
بله، در بسیاری از موارد جبران آب و الکترولیت با ORS مهمترین بخش درمان است و در صورت نیاز میتوان از داروی مناسب نیز استفاده کرد.
چه غذاهایی هنگام مصرف قرص اسهال بهتر است بخوریم؟
غذاهای سبک مانند برنج، موز، سیب، نان تست، سوپ و مایعات فراوان توصیه میشوند و بهتر است از غذاهای چرب و تند تا بهبود کامل پرهیز شود.
