دکتر میترا یزدانی

سلامت دستگاه گوارش نقش مهمی در کیفیت زندگی، تغذیه، جذب مواد مغذی و عملکرد صحیح بسیاری از اندام‌های بدن دارد. گاهی مشکلاتی مانند دردهای مکرر شکم، سوزش معده، نفخ، یبوست، اسهال، خونریزی گوارشی یا اختلالات کبدی تنها یک ناراحتی ساده نیستند و ممکن است نشانه بیماری‌هایی باشند که نیاز به بررسی تخصصی دارند. بسیاری از این بیماری‌ها در مراحل اولیه با درمان مناسب قابل کنترل هستند، اما به تأخیر انداختن مراجعه به پزشک می‌تواند باعث پیشرفت بیماری و پیچیده‌تر شدن روند درمان شود. به همین دلیل، مراجعه به فوق تخصص گوارش و کبد تنها زمانی نیست که علائم شدید ایجاد شود؛ بلکه در بسیاری از موارد، تشخیص زودهنگام می‌تواند از بروز عوارض جدی پیشگیری کند. دکتر میترا یزدانی، فوق تخصص بیماری‌های گوارش و کبد بزرگسالان و متخصص بیماری‌های داخلی در شهر شیراز، با شماره نظام پزشکی 82583، در زمینه تشخیص، درمان و پیگیری بیماری‌های مری، معده، روده، کبد، کیسه صفرا و پانکراس فعالیت می‌کنند. بیماری‌های گوارشی طیف گسترده‌ای دارند و از مشکلات شایع مانند رفلاکس معده و زخم معده گرفته تا بیماری‌های التهابی روده، اختلالات کبدی و بیماری‌های پیشرفته دستگاه گوارش را شامل می‌شوند. نکته مهم این است که بسیاری از این بیماری‌ها علائم مشابهی دارند؛ برای مثال درد شکم، نفخ یا تغییر در عادات دفع می‌تواند ناشی از مشکلات ساده گوارشی باشد یا به بیماری‌هایی مانند سندرم روده تحریک‌پذیر، بیماری سلیاک، التهاب روده یا حتی برخی تومورهای گوارشی ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، تشخیص دقیق علت علائم اهمیت بسیار زیادی دارد و از درمان‌های غیرضروری یا نادرست جلوگیری می‌کند. در اولین مراجعه، علاوه بر بررسی علائم فعلی، سابقه بیماری‌های قبلی، داروهای مصرفی، رژیم غذایی، سبک زندگی و سابقه خانوادگی نیز ارزیابی می‌شود. در صورت نیاز ممکن است آزمایش خون، آزمایش مدفوع، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن، آندوسکوپی یا کولونوسکوپی برای بررسی دقیق‌تر وضعیت دستگاه گوارش درخواست شود. این روش‌های تشخیصی به پزشک کمک می‌کنند تا علت اصلی بیماری را شناسایی کرده و مناسب‌ترین برنامه درمانی را انتخاب کند. یکی از شایع‌ترین دلایل مراجعه بیماران، رفلاکس معده یا بازگشت اسید معده به مری است. این بیماری معمولاً با سوزش پشت جناغ سینه، ترش کردن، احساس تلخی در دهان یا سرفه‌های مزمن همراه است. اگر رفلاکس برای مدت طولانی درمان نشود، ممکن است به التهاب مری یا سایر عوارض منجر شود. همچنین زخم معده، عفونت هلیکوباکتر پیلوری، سوءهاضمه، نفخ مداوم و دردهای قسمت فوقانی شکم از دیگر مشکلاتی هستند که با تشخیص صحیح و درمان مناسب قابل کنترل هستند. بیماری‌های کبد نیز بخش مهمی از فعالیت فوق تخصص گوارش را تشکیل می‌دهند. کبد چرب، هپاتیت‌های ویروسی، سیروز کبدی، افزایش آنزیم‌های کبدی و برخی بیماری‌های خودایمنی کبد، از جمله مشکلاتی هستند که نیاز به پیگیری تخصصی دارند. برخلاف تصور بسیاری از افراد، کبد چرب همیشه علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند و در بسیاری از بیماران به‌طور اتفاقی در آزمایش یا سونوگرافی تشخیص داده می‌شود. با این حال، در صورت عدم درمان و اصلاح عوامل خطر، ممکن است به التهاب، فیبروز یا حتی سیروز کبدی منجر شود. اصلاح تغذیه، کاهش وزن، فعالیت بدنی و درمان بیماری‌های زمینه‌ای، در کنار پیگیری پزشکی، از مهم‌ترین اقدامات برای کنترل این بیماری محسوب می‌شوند. بیماری‌های روده نیز می‌توانند کیفیت زندگی افراد را به‌طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهند. یبوست مزمن، اسهال طولانی‌مدت، وجود خون در مدفوع، کاهش وزن بدون علت مشخص یا دردهای مکرر شکمی از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. در برخی افراد، انجام کولونوسکوپی علاوه بر تشخیص بیماری، امکان شناسایی و برداشتن پولیپ‌های روده را نیز فراهم می‌کند و نقش مهمی در پیشگیری از سرطان روده بزرگ دارد. یکی دیگر از موضوعات مهم در حوزه گوارش، پیشگیری است. داشتن رژیم غذایی متعادل، مصرف کافی فیبر، نوشیدن آب به میزان مناسب، کاهش مصرف غذاهای پرچرب و فرآوری‌شده، پرهیز از مصرف بی‌رویه داروهای مسکن، ترک سیگار، کنترل وزن و انجام غربالگری در سنین توصیه‌شده، می‌توانند احتمال ابتلا به بسیاری از بیماری‌های گوارشی را کاهش دهند. همچنین افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده یا بیماری‌های مزمن گوارشی دارند، بهتر است تحت نظر پزشک برنامه غربالگری منظم داشته باشند. امروزه با پیشرفت روش‌های تشخیصی و درمانی، بسیاری از بیماری‌های دستگاه گوارش و کبد در صورت تشخیص به‌موقع قابل درمان یا کنترل هستند. مراجعه زودهنگام در صورت بروز علائم غیرطبیعی، پیگیری منظم و رعایت توصیه‌های پزشکی، نقش مهمی در حفظ سلامت دستگاه گوارش و پیشگیری از عوارض طولانی‌مدت خواهد داشت.