تأیید شده توسط پزشکان متخصص دکتر فوری
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. لطفا قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان متخصص چشم پزشکی دکتر فوری مشاوره بگیرید.
گل مژه یک توده یا برجستگی کوچک، قرمز و دردناک در لبه پلک است که معمولاً در اثر عفونت و التهاب یکی از غدد چربی یا غدد اطراف فولیکول مژه ایجاد میشود. این عارضه ممکن است در قسمت بیرونی پلک یا گاهی در بخش داخلی آن شکل بگیرد و معمولاً با علائمی مانند تورم، حساسیت، درد، قرمزی و گاهی ایجاد ترشح همراه است. گل مژه در بیشتر موارد جدی نیست و با مراقبت مناسب طی چند روز تا چند هفته بهبود پیدا میکند.
متن انگلیسی:
“A stye is a painful lump near the edge of the eyelid that may look like a boil or a pimple. Styes are often caused by bacterial infections and may be filled with pus.”
ترجمه فارسی:
گلمژه یک توده دردناک در نزدیکی لبه پلک است که ممکن است شبیه کورک یا جوش به نظر برسد. گلمژهها اغلب در اثر عفونتهای باکتریایی ایجاد میشوند و ممکن است حاوی چرک باشند.
www.mayoclinic.org
انواع گل مژه کداماند؟
گلمژه را میتوان بر اساس محل ایجاد و غده درگیر در پلک به انواع مختلفی تقسیم کرد. از نظر محل بروز، دو نوع اصلی آن گلمژه خارجی و داخلی هستند. همچنین ممکن است گلمژه در پلک بالا یا پایین ایجاد شود بنابراین محل قرارگیری آن لزوماً نشاندهنده نوع متفاوتی از عفونت نیست.
گل مژه خارجی
گلمژه خارجی شایعترین نوع است و معمولاً در لبه بیرونی پلک، نزدیک ریشه مژهها ایجاد میشود. این نوع اغلب به دلیل عفونت غدد کوچک اطراف فولیکول مژه شکل میگیرد و به صورت یک برجستگی قرمز، متورم و دردناک دیده میشود. گاهی در قسمت مرکزی آن چرک جمع میشود و ظاهری شبیه جوش پیدا میکند.
گل مژه داخلی
گلمژه داخلی در سطح داخلی پلک و در اثر التهاب و عفونت یکی از غدد میبومین ایجاد میشود. این نوع ممکن است درد و تورم بیشتری ایجاد کند و از بیرون همیشه به اندازه گلمژه خارجی قابل مشاهده نباشد. در برخی موارد، التهاب پلک باعث احساس فشار یا وجود جسم خارجی در چشم میشود.
گل مژه پلک بالا و پلک پایین
گلمژه میتواند هم در پلک بالا و هم در پلک پایین ایجاد شود و از این نظر تفاوت اساسی در علت یا ماهیت آن وجود ندارد. محل بروز بیشتر به غده یا فولیکول مژهای بستگی دارد که دچار التهاب و عفونت شده است. بنابراین، گلمژه روی پلک بالا یا پایین میتواند خارجی یا داخلی باشد و علائم آن نیز بسته به محل و شدت التهاب متفاوت خواهد بود.
علائم گل مژه چیست؟
گلمژه معمولاً با ایجاد برجستگی قرمز و دردناک روی پلک شروع میشود و ممکن است بهتدریج باعث تورم و حساسیت ناحیه اطراف شود. شدت علائم به محل گلمژه و میزان التهاب بستگی دارد و در برخی افراد علائم خفیف و در برخی دیگر محسوستر است.
گل مژه چه شکلی است؟
گلمژه معمولاً به شکل یک توده کوچک، قرمز و متورم در لبه پلک دیده میشود که ممکن است ظاهری شبیه جوش داشته باشد. در مرکز آن گاهی نقطهای سفید یا زردرنگ ایجاد میشود که نشاندهنده تجمع چرک است. پلک اطراف گلمژه نیز ممکن است متورم و حساس شود و در بعضی موارد تورم بخش بیشتری از پلک را درگیر کند.
علائم گل مژه داخلی و خارجی
علائم گلمژه داخلی و خارجی تا حد زیادی مشابه است و میتواند شامل درد، قرمزی، تورم، حساسیت پلک، اشکریزش و احساس وجود جسم خارجی در چشم باشد. گلمژه خارجی معمولاً در لبه پلک و کنار مژهها قابل مشاهده است ولی نوع داخلی در سطح داخلی پلک ایجاد میشود و ممکن است تورم و درد بیشتری داشته باشد. در گلمژه داخلی، برجستگی ممکن است از بیرون بهوضوح دیده نشود.
چرا گل مژه میزنیم؟
گلمژه زمانی ایجاد میشود که یکی از غدد موجود در پلک یا فولیکول مژه دچار انسداد و سپس التهاب یا عفونت شود. باکتریها، بهویژه استافیلوکوکها، از عوامل شایع مرتبط با عفونت گلمژه هستند. تجمع چربی، سلولهای مرده و باکتریها در اطراف غدد پلک میتواند زمینه ایجاد این عارضه را فراهم کند.
عفونت باکتریایی و انسداد غدد پلک
در حالت عادی، غدد موجود در پلک ترشحات خود را به سطح چشم یا اطراف مژهها منتقل میکنند؛ اما اگر مسیر خروجی یکی از این غدد مسدود شود، ترشحات در آن تجمع پیدا میکنند. ورود یا رشد باکتریها در این ناحیه میتواند باعث التهاب و تشکیل گلمژه شود. لمس کردن چشم با دستهای آلوده، باقی ماندن آرایش چشم و رعایت نکردن بهداشت پلک نیز میتواند احتمال ورود باکتری و بروز عفونت را افزایش دهد.
عوامل افزایشدهنده خطر ابتلا به گل مژه
برخی شرایط میتوانند احتمال ایجاد گلمژه را بیشتر کنند. از مهمترین عوامل میتوان به لمس مکرر چشم با دست آلوده، استفاده از لوازم آرایش قدیمی یا مشترک، پاک نکردن آرایش چشم، التهاب لبه پلک (بلفاریت)، استفاده از لنز تماسی بدون رعایت بهداشت و سابقه ابتلای مکرر به گلمژه اشاره کرد. افرادی که دچار مشکلات پوستی مانند روزاسه نیز هستند ممکن است بیشتر در معرض التهاب لبه پلک و در نتیجه گلمژه قرار داشته باشند.
گل مژه چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص گلمژه معمولاً با معاینه چشم و پلک توسط پزشک یا چشمپزشک انجام میشود و در بیشتر موارد به آزمایش یا تصویربرداری خاصی نیاز ندارد. پزشک با بررسی محل تورم، قرمزی، درد و ظاهر برجستگی، گلمژه را از مشکلات مشابهی مانند شالازیون یا سایر التهابهای پلک تشخیص میدهد. اگر گلمژه بهطور مکرر ایجاد شود یا به درمانهای معمول پاسخ ندهد، ممکن است بررسی دقیقتری برای پیدا کردن علت زمینهای انجام شود.
درمان گل مژه چیست؟
بیشتر گلمژهها بدون درمان تهاجمی و طی چند روز تا چند هفته برطرف میشوند. هدف اصلی درمان، کاهش درد و التهاب، کمک به تخلیه طبیعی گلمژه و جلوگیری از گسترش عفونت است. در موارد خفیف معمولاً مراقبتهای خانگی کافی است ولی اگر عفونت شدید باشد یا بهبود پیدا نکند، پزشک ممکن است درمان دارویی یا در موارد خاص تخلیه تخصصی را توصیه کند.
درمان خانگی گل مژه
برای درمان خانگی میتوان چند بار در روز یک پارچه تمیز و گرم را روی پلک بسته قرار داد. گرما به کاهش ناراحتی و باز شدن تدریجی مجرای مسدودشده کمک میکند. در این مدت نباید گلمژه را فشار داد یا ترکاند، زیرا این کار میتواند التهاب را تشدید کرده و باعث گسترش عفونت به بافتهای اطراف شود. بهتر است تا بهبود گلمژه از آرایش چشم و استفاده از لنز تماسی نیز خودداری شود.
کمپرس گرم برای گل مژه
کمپرس گرم یکی از روشهای اصلی مراقبت از گلمژه است. یک پارچه تمیز را با آب گرم، نه داغ، مرطوب کرده و پس از گرفتن آب اضافی، با چشمان بسته روی پلک قرار دهید. کمپرس معمولاً باید حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، چند بار در روز استفاده شود و در صورت سرد شدن پارچه، میتوان آن را دوباره گرم کرد. این کار میتواند به کاهش تورم و درد و تخلیه طبیعی محتویات گلمژه کمک کند.
تمیز نگه داشتن پلکها
رعایت بهداشت پلک در دوره ابتلا اهمیت زیادی دارد. دستها را پیش از لمس صورت و چشمها بشویید و اطراف پلک را بهآرامی تمیز نگه دارید. تا زمان بهبود، چشم را نمالید، حوله و لوازم آرایش چشم را با دیگران مشترک استفاده نکنید و از محصولات آرایشی قدیمی استفاده نکنید. همچنین بهتر است آرایش چشم و لنز تماسی تا برطرف شدن کامل علائم کنار گذاشته شوند.
درمان دارویی گل مژه
در بیشتر موارد، گلمژه به آنتیبیوتیک نیاز ندارد و با مراقبتهای ساده برطرف میشود. اگر پزشک تشخیص دهد عفونت باکتریایی نیاز به درمان دارویی دارد، ممکن است آنتیبیوتیک موضعی یا در شرایط خاص آنتیبیوتیک خوراکی تجویز کند. انتخاب دارو به شدت عفونت و وضعیت بیمار بستگی دارد و استفاده خودسرانه از قطره یا پماد آنتیبیوتیک توصیه نمیشود.
درمان تخصصی و جراحی گل مژه
اگر گلمژه بزرگ و دردناک باشد، تخلیه نشود یا با درمانهای معمول برطرف نشود، چشمپزشک ممکن است تخلیه تخصصی محتویات آن را انجام دهد. این کار معمولاً یک اقدام ساده و سرپایی است و باید توسط پزشک انجام شود. فشار دادن یا سوراخ کردن گلمژه در خانه میتواند خطر عفونت و آسیب به پلک را افزایش دهد. در موارد مقاوم یا عودکننده نیز ممکن است پزشک بررسی بیشتری برای تشخیص علت زمینهای انجام دهد.
گل مژه چند روزه خوب میشود؟
گلمژه در بیشتر موارد طی چند روز تا حدود دو هفته بهتدریج بهبود پیدا میکند. درد و حساسیت معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر است و با کاهش التهاب کمتر میشود. استفاده منظم از کمپرس گرم میتواند به روند تخلیه طبیعی و بهبود علائم کمک کند. اگر گلمژه بعد از چند هفته همچنان باقی بماند، بزرگتر شود یا مرتب عود کند، بهتر است توسط چشمپزشک بررسی شود.
آیا ترکیدن یا تخلیه گل مژه خطرناک است؟
فشار دادن، ترکاندن یا سوراخ کردن گلمژه در خانه توصیه نمیشود. این کار ممکن است باعث انتشار عفونت به بافتهای اطراف پلک شود و التهاب و تورم را افزایش دهد. در صورتی که گلمژه نیاز به تخلیه داشته باشد، چشمپزشک میتواند با روش مناسب و در شرایط بهداشتی آن را تخلیه کند. بهتر است اجازه دهید گلمژه بهصورت طبیعی تخلیه شود و برای کمک به این روند از کمپرس گرم استفاده کنید.
عوارض گل مژه چیست؟
گلمژه معمولاً عارضه جدی ایجاد نمیکند و بدون درمان خاص برطرف میشود. با این حال، دستکاری آن یا وجود عفونت شدید میتواند باعث افزایش التهاب یا گسترش عفونت به بافت اطراف پلک شود. در موارد نادر، عفونت ممکن است گستردهتر شود و نیاز به درمان پزشکی پیدا کند.
تفاوت گل مژه و شالازیون
گلمژه معمولاً دردناک، قرمز و حساس است و بیشتر به دلیل عفونت و التهاب غدد پلک ایجاد میشود. در مقابل، شالازیون معمولاً یک توده سفتتر در پلک است که اغلب درد و قرمزی قابلتوجهی ندارد و بیشتر در اثر مسدود شدن غده چربی پلک شکل میگیرد. البته ممکن است یک گلمژه داخلی پس از فروکش کردن التهاب، به شالازیون تبدیل شود؛ بنابراین تشخیص دقیق در موارد طولانیمدت بهتر است توسط چشمپزشک انجام شود.
| ویژگی | گل مژه | شالازیون |
|---|---|---|
| علت اصلی | معمولاً عفونت و التهاب غدد پلک | انسداد غده چربی پلک |
| ظاهر | برجستگی قرمز و متورم، گاهی همراه با چرک | توده سفت و گرد در پلک |
| درد | معمولاً دردناک و حساس | اغلب بدون درد یا با درد خفیف |
| محل ایجاد | بیشتر در لبه پلک و نزدیک مژهها | معمولاً در ضخامت پلک |
| قرمزی | معمولاً وجود دارد | معمولاً کم یا بدون قرمزی |
| روند بهبود | اغلب طی چند روز تا چند هفته برطرف میشود | ممکن است برای مدت طولانیتری باقی بماند |
عوارض نادر و جدی گل مژه
در موارد نادر، عفونت گلمژه میتواند به بافتهای اطراف پلک گسترش پیدا کند و باعث سلولیت پلکی یا عفونت بافتهای اطراف چشم شود. افزایش شدید تورم و قرمزی، درد قابلتوجه، تب، اختلال بینایی یا درد هنگام حرکت دادن چشم از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی پزشکی سریع دارند.
گل مژه در کودکان
گلمژه در کودکان نیز میتواند مانند بزرگسالان ایجاد شود و معمولاً به شکل برجستگی قرمز و دردناک روی لبه پلک دیده میشود. دست زدن و مالیدن چشم با دستهای آلوده میتواند احتمال بروز آن را افزایش دهد. کمپرس گرم و رعایت بهداشت دست و پلک معمولاً به بهبود کمک میکند، اما اگر تورم شدید باشد، عفونت گسترش پیدا کند، تب ایجاد شود یا گلمژه مرتب تکرار شود، کودک باید توسط پزشک یا چشمپزشک معاینه شود.
آیا گل مژه مسری است؟
خود گلمژه معمولاً بهسادگی از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود؛ با این حال، باکتریهای موجود در ترشحات آن میتوانند از طریق تماس مستقیم یا استفاده مشترک از حوله، دستمال و لوازم شخصی منتقل شوند. به همین دلیل، شستن دستها پس از لمس چشم، استفاده نکردن از لوازم آرایش مشترک و ندادن حوله شخصی به دیگران میتواند به کاهش احتمال انتقال باکتری کمک کند.
چگونه از گل مژه پیشگیری کنیم؟
رعایت بهداشت دست و پلک یکی از مهمترین راههای کاهش احتمال ابتلا به گلمژه است. دستها را پیش از لمس چشمها بشویید و از مالیدن چشم با دست آلوده خودداری کنید. آرایش چشم را پیش از خواب کاملاً پاک کنید، لوازم آرایش قدیمی را کنار بگذارید، محصولات آرایشی و حوله را با دیگران به اشتراک نگذارید و هنگام استفاده از لنز تماسی اصول بهداشتی را رعایت کنید. اگر بلفاریت یا التهاب مزمن لبه پلک دارید، کنترل این مشکل نیز میتواند به کاهش عود گلمژه کمک کند.
چه زمانی برای گل مژه باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر گلمژه با مراقبتهای خانگی بهبود پیدا نکند، بسیار دردناک یا بزرگ شود، مرتب عود کند یا باعث اختلال در دید شود، مراجعه به چشمپزشک ضروری است. همچنین در صورت گسترش قرمزی و تورم به اطراف چشم، تب، تورم قابلتوجه پلک یا درد هنگام حرکت دادن چشم، باید سریعتر ارزیابی پزشکی انجام شود؛ زیرا این علائم میتوانند نشانه عفونت گستردهتر باشند.
جمعبندی
گل مژه معمولاً عارضهای شایع و قابلکنترل است که با رعایت بهداشت پلک و استفاده از کمپرس گرم در بسیاری از موارد بدون درمان خاص برطرف میشود. با این حال، دستکاری یا ترکاندن گل مژه میتواند التهاب را بیشتر کند. اگر تورم و درد شدید باشد، عارضه مکرراً ایجاد شود، بینایی تحت تأثیر قرار بگیرد یا با مراقبتهای معمول بهبود پیدا نکند، مراجعه به چشمپزشک برای بررسی و انتخاب درمان مناسب ضروری است.
پزشکان پیشنهادی
سوالات متداول
گل مژه چند روزه خوب میشود؟
در بسیاری از موارد، گل مژه طی حدود ۱ تا ۲ هفته بهتدریج برطرف میشود. کمپرس گرم و رعایت بهداشت پلک میتواند به روند بهبود کمک کند. اگر گل مژه ماندگار، بسیار دردناک یا عودکننده باشد، بهتر است توسط چشمپزشک بررسی شود.
آیا گل مژه خطرناک است؟
اغلب گلمژهها خطرناک نیستند و بدون عارضه جدی بهبود پیدا میکنند. بااینحال، گسترش قرمزی و تورم اطراف چشم، تب، درد شدید یا اختلال بینایی میتواند نشانه عفونت جدیتر باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
آیا گل مژه واگیردار است؟
خود گل مژه معمولاً بهعنوان یک بیماری بسیار مسری شناخته نمیشود، اما باکتریهای مرتبط با آن میتوانند از طریق دست آلوده یا وسایل شخصی منتقل شوند. بنابراین بهتر است حوله، لوازم آرایش و وسایل شخصی با دیگران مشترک نباشد.
آیا استرس باعث گل مژه میشود؟
استرس بهتنهایی علت مستقیم گل مژه نیست، اما عواملی مانند خستگی، تغییر عادات بهداشتی یا دستزدن بیشتر به چشم میتوانند احتمال بروز آن را افزایش دهند.
آیا میتوان گل مژه را ترکاند؟
خیر. فشار دادن یا ترکاندن گل مژه در خانه توصیه نمیشود؛ زیرا میتواند باعث گسترش عفونت و آسیب به بافت پلک شود. اگر نیاز به تخلیه وجود داشته باشد، این کار باید توسط پزشک انجام شود.
هنگام ترکیدن خودبهخودی گل مژه چه کنیم؟
محل را دستکاری نکنید و دستها را قبل و بعد از تماس با ناحیه بشویید. ترشحات را بهآرامی با گاز یا دستمال تمیز پاک کنید و کمپرس گرم را طبق توصیه پزشک ادامه دهید.
آیا گل مژه باعث تاری دید میشود؟
گل مژه معمولاً مستقیماً باعث کاهش بینایی نمیشود. بااینحال، تورم شدید پلک ممکن است بهطور موقت دید را مختل کند. تاری دید قابلتوجه یا مداوم نیاز به بررسی چشمپزشکی دارد.
آیا گل مژه در کودکان هم ایجاد میشود؟
بله. گل مژه میتواند در کودکان نیز ایجاد شود. رعایت بهداشت دست و پلک اهمیت زیادی دارد و نباید کودک گل مژه را فشار دهد یا دستکاری کند.
آیا میتوان با گل مژه به مدرسه رفت؟
در بیشتر موارد، اگر کودک حال عمومی خوبی داشته باشد و عفونت گستردهای وجود نداشته باشد، گل مژه بهتنهایی معمولاً مانع حضور در مدرسه نیست. رعایت بهداشت دست و خودداری از لمس چشم اهمیت دارد.
آیا کمپرس گرم برای درمان گل مژه مؤثر است؟
بله. کمپرس گرم یکی از روشهای اصلی مراقبت از گل مژه است. یک پارچه تمیز و گرم را چند دقیقه روی پلک بسته قرار دهید و این کار را چند بار در روز تکرار کنید؛ از گرمای بیش از حد که ممکن است پوست را بسوزاند، خودداری کنید.
آیا استفاده از قطره یا پماد آنتیبیوتیک برای گل مژه ضروری است؟
خیر، همه گلمژهها به آنتیبیوتیک نیاز ندارند. در برخی شرایط، پزشک ممکن است درمان موضعی یا درمان دیگری را تجویز کند؛ بنابراین مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک توصیه نمیشود.
آیا گل مژه همان شالازیون است؟
خیر. گل مژه معمولاً یک التهاب یا عفونت دردناک در ناحیه غدد پلک است، درحالیکه شالازیون بیشتر به انسداد غدد چربی پلک مربوط میشود و معمولاً درد کمتری دارد.
چه زمانی برای گل مژه باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر گل مژه بعد از حدود ۱ تا ۲ هفته برطرف نشد، مرتب عود کرد، بسیار دردناک یا متورم شد، قرمزی به اطراف چشم گسترش پیدا کرد، تب ایجاد شد یا بینایی تغییر کرد، مراجعه به پزشک یا چشمپزشک ضروری است.
آیا استفاده از لوازم آرایش هنگام داشتن گل مژه مناسب است؟
بهتر است تا بهبود گل مژه از آرایش چشم، بهخصوص ریمل و خط چشم، استفاده نشود. همچنین لوازم آرایشی که احتمالاً با ناحیه عفونی تماس داشتهاند ممکن است نیاز به تعویض داشته باشند.
