تأیید شده توسط پزشکان متخصص دکتر فوری
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. لطفا قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان متخصص زنان و زایمان دکتر فوری مشاوره بگیرید.

سرگیجه چیست و چه تفاوتی با سبکی سر دارد؟
سرگیجه به احساس غیرطبیعی حرکت، چرخش محیط یا اختلال در تعادل گفته میشود. این حالت با سبکی سر و احساس ضعف تفاوت دارد و تشخیص درست آن به توصیف دقیق علائم کمک میکند.
سبکی سر و احساس نزدیک شدن به غش
در این حالت فرد احساس میکند ممکن است هوشیاری خود را از دست بدهد یا غش کند. تاری دید، سیاهی رفتن چشم و احساس خالی شدن سر از علائم همراه آن هستند.
احساس عدم تعادل هنگام راه رفتن
فرد هنگام ایستادن یا راه رفتن احساس ناپایداری دارد و ممکن است به یک سمت منحرف شود. این حالت گاهی با اختلالات گوش داخلی یا مشکلات عصبی ارتباط دارد.
تفاوت سرگیجه واقعی با ضعف و بیحالی
در سرگیجه واقعی معمولاً احساس چرخش خود فرد یا محیط اطراف وجود دارد ولی ضعف و بیحالی بیشتر با کاهش انرژی، خستگی و ناتوانی جسمی همراه است.
متن انگلیسی:
Dizziness can make you feel lightheaded, woozy or unsteady on your feet. Vertigo is the feeling that you or the room is spinning even when nothing is moving.
ترجمه فارسی:
سرگیجه ممکن است باعث احساس سبکی سر، گیجی یا ناپایداری هنگام ایستادن و راه رفتن شود. ورتیگو یا سرگیجه چرخشی به حالتی گفته میشود که فرد احساس میکند خودش یا محیط اطرافش در حال چرخش است حتی زمانی که هیچ حرکتی وجود ندارد.
www.medlineplus.gov
علت سرگیجه در زنان چیست؟ مهمترین دلایل
سرگیجه در زنان ممکن است منشأ گردش خون، متابولیک، هورمونی، عصبی یا اختلالات گوش داخلی داشته باشد. شناخت علت زمینهای اهمیت زیادی دارد زیرا روش کنترل و درمان سرگیجه با توجه به عامل ایجاد کننده آن متفاوت است.
افت فشار خون و افت فشار وضعیتی
یکی از علتهای شایع سرگیجه، کاهش فشار خون به ویژه هنگام تغییر وضعیت بدن است. در افت فشار وضعیتی، فشار خون پس از بلند شدن از حالت نشسته یا خوابیده کاهش پیدا میکند و برای مدت کوتاهی خونرسانی به مغز کمتر میشود.
فرد ممکن است سیاهی رفتن چشم، سبکی سر، تاری دید یا احساس نزدیک شدن به غش را تجربه کند. کمآبی، خونریزی، کمخونی و مصرف بعضی داروهای فشار خون از عوامل مؤثر در بروز این وضعیت هستند.
افت قند خون و فاصله طولانی بین وعدههای غذایی
کاهش قند خون ممکن است با سرگیجه، لرزش دستها، تعریق، تپش قلب، گرسنگی و ضعف همراه باشد. این وضعیت بیشتر در افرادی دیده میشود که دیابت دارند و داروهای کاهنده قند خون مصرف میکنند ولی در شرایط خاص مانند گرسنگی طولانی یا برخی اختلالات متابولیک در افراد بدون دیابت نیز رخ میدهد.
فاصله طولانی بین وعدههای غذایی به تنهایی به معنای افت قند خون نیست و برای تشخیص باید سطح گلوکز اندازهگیری شود.
کم آبی بدن و اختلال الکترولیتها
نوشیدن آب ناکافی، تعریق زیاد، اسهال، استفراغ و قرار گرفتن طولانی مدت در هوای گرم ممکن است باعث کاهش مایعات بدن شوند. کمآبی با کاهش حجم خون در گردش، احتمال افت فشار خون و سرگیجه را افزایش میدهد.
در موارد شدیدتر، تغییر سطح الکترولیتهایی مانند سدیم و پتاسیم نیز ممکن است بر عملکرد عضلات، اعصاب و قلب تأثیر بگذارد و علائمی مانند ضعف، گرفتگی عضلات و تپش قلب ایجاد کند.
میگرن و سرگیجه وستیبولار
برخی زنان در جریان حملات میگرن یا حتی بدون سردرد دچار سرگیجه و اختلال تعادل میشوند. این وضعیت که میگرن وستیبولار نام دارد ممکن است با احساس چرخش محیط، حساسیت به نور و صدا، تهوع و عدم تعادل همراه باشد. حملات آن از چند دقیقه تا چند ساعت یا حتی بیشتر طول میکشند و گاهی با سردرد معمول میگرنی همراه نیستند.
اختلالات گوش داخلی و سیستم تعادل
گوش داخلی علاوه بر نقش مهمی در شنوایی اطلاعات لازم برای حفظ تعادل بدن را نیز به مغز منتقل میکند. اختلال در این بخش ممکن است باعث سرگیجه چرخشی، تهوع و ناپایداری هنگام راه رفتن شود. از مهمترین مشکلات مرتبط با این سیستم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سرگیجه وضعیتی حملهای خوشخیم (BPPV): جابهجایی ذرات ریز کلسیمی در گوش داخلی باعث حملات کوتاه سرگیجه هنگام چرخاندن سر، دراز کشیدن یا تغییر وضعیت بدن میشود.
- بیماری منییر: با حملات سرگیجه، وزوز گوش، احساس پری گوش و کاهش شنوایی همراه است.
- التهاب عصب دهلیزی یا لابیرنتیت: معمولاً پس از عفونت ویروسی رخ میدهد و ممکن است سرگیجه شدید و اختلال تعادل ایجاد کند.
مشکلات قلبی و اختلالات ضربان قلب
قلب با پمپاژ خون، اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز مغز را تأمین میکند. اختلال در عملکرد قلب یا تغییر غیرطبیعی ضربان آن ممکن است خونرسانی به مغز را کاهش دهد و باعث سرگیجه یا احساس غش شود. آریتمی، ضربان بسیار سریع یا کند قلب و برخی بیماریهای دریچهای از علتهای احتمالی هستند. اگر سرگیجه با تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا غش همراه باشد بررسی فوری پزشکی ضرورت دارد.
اختلالات تیروئید
هورمونهای تیروئید در تنظیم ضربان قلب، سوختوساز و عملکرد طبیعی دستگاه عصبی نقش دارند. کم کاری تیروئید ممکن است با خستگی، ضعف و کاهش انرژی همراه باشد. در مقابل پرکاری تیروئید ممکن است تپش قلب، لرزش و احساس سبکی سر ایجاد کند. سرگیجه به تنهایی نشانه اختصاصی بیماری تیروئید نیست ولی در صورت همراهی با علائم دیگر باید سطح هورمونهای تیروئید بررسی شوند.
اضطراب، استرس و حملات پانیک
اضطراب شدید و حملات پانیک گاهی با احساس سرگیجه، سبکی سر، تپش قلب، تعریق و تنگی نفس همراه هستند. تنفس سریع و سطحی هنگام اضطراب میزان دیاکسیدکربن خون را کاهش داده و احساس سبکی سر، گزگز دستها و اطراف دهان ایجاد میکند. با این حال نباید هر نوع سرگیجه را به استرس نسبت داد به خصوص زمانی که علائم برای اولین بار ظاهر شدهاند یا به صورت مکرر تکرار میشوند.
عوارض جانبی داروها
بعضی داروها با تأثیر بر فشار خون، سیستم عصبی یا عملکرد گوش داخلی میتوانند باعث سرگیجه شوند. این عارضه گاهی پس از شروع مصرف داروی جدید، افزایش دوز یا تغییر ترکیب داروها ظاهر میشود. داروهای فشار خون، ادرارآورها، برخی داروهای ضدافسردگی، آرامبخشها و داروهای مؤثر بر سیستم عصبی از جمله مواردی هستند که ممکن است چنین عارضهای ایجاد کنند.
اختلالات عصبی و مغزی
برخی بیماریهای سیستم عصبی مرکزی میتوانند با اختلال در پردازش اطلاعات مربوط به حرکت و تعادل باعث سرگیجه شوند. سکته مغزی، حمله ایسکمیک گذرا (TIA)، اماس و بعضی اختلالات مخچه و ساقه مغز از این دسته هستند. سرگیجه ناشی از مشکلات عصبی ممکن است با دوبینی، اختلال گفتار، بیحسی یا ضعف یک سمت بدن، سردرد شدید و ناتوانی در حفظ تعادل همراه باشد. بروز ناگهانی این علائم به ویژه همراه با سرگیجه شدید نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.

علت سرگیجه در زنان در دورههای مختلف زندگی
تغییرات هورمونی، نیازهای تغذیهای و شرایط جسمی در دورههای مختلف زندگی زنان میتوانند بر فشار خون، گردش خون و عملکرد سیستم تعادل تأثیر بگذارند. به همین دلیل علت سرگیجه ممکن است در دوران قاعدگی، بارداری، شیردهی و یائسگی متفاوت باشد.
علت سرگیجه هنگام قاعدگی و سندرم پیش از قاعدگی (PMS)
تغییرات هورمونی پیش از قاعدگی، احتباس مایعات و سردردهای مرتبط با PMS ممکن است با احساس سبکی سر همراه باشند. همچنین خونریزی شدید قاعدگی ممکن است با کاهش ذخایر آهن و کمخونی احتمال سرگیجه را افزایش دهد.
علت سرگیجه در دوران بارداری
تغییرات هورمونی، گشاد شدن عروق و کاهش نسبی فشار خون به ویژه در سه ماهه اول و دوم، از دلایل احتمالی سرگیجه در بارداری هستند. کمخونی، افت قند خون و کمآبی نیز میتوانند این حالت را تشدید کنند.
سرگیجه در دوران شیردهی
کمبود مایعات، وعدههای غذایی نامنظم، کمخوابی و کمخونی پس از زایمان از عوامل احتمالی سرگیجه در دوران شیردهی هستند. شیردهی به تنهایی معمولاً علت مستقیم سرگیجه نیست.
علت سرگیجه در دوران پیش یائسگی و یائسگی
نوسان و کاهش سطح استروژن در این دوره ممکن است با اختلال خواب، گرگرفتگی و تپش قلب همراه باشد و در برخی زنان احساس سرگیجه ایجاد کند. با این حال مشکلات گوش داخلی، فشار خون و میگرن نیز باید بررسی شوند.
علت سرگیجه در زنان سالمند
در سنین بالاتر اختلالات گوش داخلی، افت فشار وضعیتی، بیماریهای قلبی، مشکلات عصبی و عوارض مصرف همزمان چند دارو از دلایل شایع سرگیجه هستند. کاهش قدرت عضلانی و اختلال تعادل نیز خطر زمین خوردن را افزایش میدهد.
علت سرگیجه و حالت تهوع در زنان چیست؟
همراهی سرگیجه و حالت تهوع معمولاً به اختلال در سیستم تعادل گوش داخلی، میگرن یا تغییرات گردش خون مربوط است. در برخی شرایط مانند بارداری یا کمآبی بدن نیز ممکن است این دو علامت همزمان ظاهر شوند.
میگرن و سرگیجه همراه با تهوع
میگرن وستیبولار ممکن است باعث احساس چرخش محیط، عدم تعادل و تهوع شود. این علائم گاهی بدون سردرد یا همراه با حساسیت به نور و صدا بروز میکنند.
بارداری و تهوع همراه با سرگیجه
تغییرات هورمونی، افت فشار خون، کاهش قند خون و کمآبی ناشی از استفراغ ممکن است در دوران بارداری باعث سرگیجه و تهوع شوند. این علائم به ویژه در ماههای ابتدایی بارداری شایعتر هستند.
افت فشار خون، کمآبی و مشکلات گوارشی
افت فشار خون و کاهش مایعات بدن به خصوص در زمان اسهال و استفراغ میتوانند خونرسانی به مغز را تحت تأثیر قرار دهند و باعث سرگیجه و تهوع شوند. مشکلات گوارشی معمولاً از طریق کمآبی یا اختلالات الکترولیتی در بروز این علائم نقش دارند.

سرگیجه در زنان همراه با چه علائمی دیده میشود؟
سرگیجه همیشه به تنهایی بروز نمیکند و گاهی با نشانههایی همراه است که میتوانند در شناسایی علت زمینهای آن مؤثر باشند. نوع علائم همراه از تپش قلب و تاری دید تا وزوز گوش و بیحسی اندامها در تشخیص پزشکی اهمیت دارد.
سرگیجه و تپش قلب
همزمانی سرگیجه و تپش قلب ممکن است به افت فشار خون، کمآبی، اضطراب یا اختلالات ریتم قلب مربوط باشد. اگر این دو علامت با درد قفسه سینه، تنگی نفس یا غش همراه شوند بررسی فوری پزشکی لازم است.
سرگیجه و تاری دید یا سیاهی رفتن چشم
این حالت معمولاً هنگام افت فشار خون به خصوص پس از بلند شدن ناگهانی دیده میشود. کاهش موقت خونرسانی به مغز و شبکیه میتواند باعث تاری دید یا سیاهی رفتن چشمها شود.
سرگیجه و سردرد
میگرن، کمآبی، افت فشار خون و برخی اختلالات عصبی ممکن است سرگیجه و سردرد را همزمان ایجاد کنند. سردرد ناگهانی و بسیار شدید همراه با سرگیجه به ویژه با اختلال گفتار یا ضعف اندامها یک علامت هشدار است.
سرگیجه و وزوز گوش یا کاهش شنوایی
همراهی سرگیجه با وزوز گوش، احساس پری گوش یا کاهش شنوایی ممکن است نشانه اختلالات گوش داخلی مانند بیماری منییر یا لابیرنتیت باشد. کاهش ناگهانی شنوایی حتی بدون درد به ارزیابی فوری متخصص گوش و حلق و بینی نیاز دارد.
سرگیجه و گزگز یا بیحسی دست و پا
گزگز اندامها ممکن است در اثر تنفس سریع هنگام اضطراب، کاهش برخی ویتامینها یا اختلالات عصبی ایجاد شود. ولی بیحسی یا ضعف ناگهانی به خصوص در یک سمت بدن و همراه با اختلال تعادل یا گفتار ممکن است نشانه سکته مغزی باشد و نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.

کمبود کدام ویتامینها و مواد معدنی میتواند با سرگیجه ارتباط داشته باشد؟
برخی کمبودهای تغذیهای با تأثیر بر عملکرد سیستم عصبی، تولید گلبولهای قرمز و سلامت استخوانها ممکن است با سرگیجه همراه باشند. البته سرگیجه علامت اختصاصی کمبود ویتامین نیست و برای تشخیص ارتباط آن با وضعیت تغذیهای، بررسی علائم و آزمایش خون اهمیت دارد.
کمبود فولات
فولات یا ویتامین B9 برای تولید گلبولهای قرمز و عملکرد طبیعی سلولها ضروری است. کمبود آن ممکن است باعث کمخونی مگالوبلاستیک شود که با کاهش اکسیژن رسانی به بافتها علائمی مانند خستگی، ضعف و سرگیجه ایجاد میکند.
کمبود ویتامین D
ویتامین D در عملکرد عضلات و حفظ سلامت استخوانها نقش دارد و کمبود شدید آن ممکن است با ضعف عضلانی و اختلال عملکرد جسمی همراه باشد. ارتباط مستقیم کمبود این ویتامین با سرگیجه هنوز به طور قطعی مشخص نشده است.
آیا کمبود ویتامین بهتنهایی علت سرگیجه است؟
خیر کمبود ویتامینها و مواد معدنی همیشه به تنهایی باعث سرگیجه نمیشود. کمبود آهن، ویتامین B12 و فولات در صورت ایجاد کمخونی در بروز این علامت نقش دارد بنابراین تشخیص کمبود و مصرف مکمل باید بر اساس آزمایش و نظر پزشک انجام شود.
چه زمانی سرگیجه در زنان خطرناک است؟
سرگیجه در بسیاری از موارد به دلایل قابل کنترل مانند کمآبی یا افت فشار خون رخ میدهد ولی گاهی ممکن است نشانه یک مشکل جدی قلبی، عصبی یا عروقی باشد. همراهی سرگیجه با علائم زیر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
سرگیجه همراه با اختلال گفتار یا دوبینی
اختلال ناگهانی در صحبت کردن، دوبینی، ضعف یا بیحسی یک سمت بدن و اختلال شدید تعادل میتوانند از نشانههای سکته مغزی باشند. حتی اگر این علائم پس از چند دقیقه برطرف شوند احتمال حمله ایسکمیک گذرا وجود دارد و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
سرگیجه همراه با درد قفسه سینه یا تنگی نفس
این ترکیب ممکن است با اختلالات جدی قلبی، آریتمی یا کاهش خونرسانی ارتباط داشته باشد. به خصوص اگر با تعریق سرد، تپش قلب شدید یا احساس فشار در قفسه سینه همراه باشد مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
سرگیجه همراه با غش یا ناتوانی در ایستادن
از دست دادن هوشیاری، ناتوانی ناگهانی در حفظ تعادل یا سرگیجه شدید و مداوم ممکن است نشانه اختلال گردش خون یا مشکلات عصبی باشد. در این شرایط نباید فرد را مجبور به راه رفتن کرد و باید کمک پزشکی فوری دریافت شود.
سرگیجه و خونریزی در دوران بارداری
سرگیجه همراه با خونریزی واژینال در بارداری به ویژه اگر با درد شکم یا لگن، درد شانه، ضعف شدید یا غش همراه باشد میتواند نشانه عوارضی مانند بارداری خارج رحمی یا خونریزی داخلی باشد. این وضعیت نیازمند ارزیابی فوری اورژانسی است.

علت سرگیجه در زنان چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص علت سرگیجه پزشک ابتدا درباره زمان شروع، مدت تداوم، شدت و شرایط بروز علائم سؤال میکند. سابقه بیماریها، داروهای مصرفی، وضعیت قاعدگی و احتمال بارداری نیز در بررسی زنان اهمیت دارند. بر اساس نتایج معاینه اولیه ممکن است آزمایش خون، بررسی قلب یا تستهای تخصصی تعادل درخواست شود.
اندازهگیری فشار خون در حالت خوابیده و ایستاده
پزشک فشار خون و ضربان قلب را ابتدا در حالت خوابیده و سپس پس از ایستادن اندازهگیری میکند. کاهش فشار خون پس از تغییر وضعیت بدن میتواند نشانه افت فشار وضعیتی باشد.
آزمایش خون برای بررسی کمخونی، قند و تیروئید
آزمایش CBC و فریتین برای بررسی کمخونی و ذخایر آهن، آزمایش قند خون برای شناسایی افت یا افزایش غیرطبیعی گلوکز و آزمایش TSH برای ارزیابی عملکرد تیروئید درخواست میشوند. بسته به علائم بررسی ویتامین B12، فولات و الکترولیتها نیز ممکن است ضرورت داشته باشد.
نوار قلب و بررسی مشکلات قلبی
نوار قلب (ECG) برای بررسی ریتم و فعالیت الکتریکی قلب انجام میشود و میتواند برخی اختلالات ضربان قلب را نشان دهد. اگر سرگیجه به صورت حملهای رخ دهد پزشک ممکن است برای ثبت تغییرات ضربان قلب از هولتر مانیتورینگ یا اکوکاردیوگرافی استفاده کند.
معاینه گوش و تستهای تعادل
معاینه گوش و انجام تستهایی مانند مانور دیکس هالپایک (Dix-Hallpike) به شناسایی برخی اختلالات گوش داخلی به ویژه سرگیجه وضعیتی حملهای خوش خیم کمک میکند. در صورت نیاز تستهای شنوایی و ارزیابی عملکرد سیستم دهلیزی نیز انجام میشوند.
چه زمانی MRI یا تصویربرداری مغز لازم است؟
MRI یا سیتیاسکن مغز معمولاً برای تمام افراد مبتلا به سرگیجه ضروری نیست. در صورت وجود علائم عصبی، سردرد غیرمعمول و شدید، اختلال راه رفتن، شک به سکته مغزی یا یافتههای غیرطبیعی در معاینه عصبی پزشک ممکن است تصویربرداری درخواست کند. در موارد مشکوک به سکته حاد انتخاب روش تصویربرداری به شرایط بالینی و فوریت تشخیص بستگی دارد.

درمان سرگیجه در زنان چگونه انجام میشود؟
درمان سرگیجه به علت زمینهای آن بستگی دارد و برای همه افراد روش یکسانی ندارد. پزشک پس از بررسی علائم و نتایج آزمایشها ممکن است اصلاح سبک زندگی، مصرف دارو، تمرینهای تعادلی یا درمان بیماری اصلی را توصیه کند. شناسایی عامل ایجاد کننده سرگیجه اهمیت زیادی دارد زیرا درمان علامتی بدون برطرف کردن علت اصلی ممکن است فقط برای مدت کوتاهی علائم را کاهش دهد.
درمان سرگیجه ناشی از افت فشار و کمآبی
نوشیدن آب کافی، مصرف منظم وعدههای غذایی و بلند شدن تدریجی از حالت خوابیده یا نشسته به کاهش سرگیجه ناشی از افت فشار و کمآبی کمک میکند. در صورت وجود افت فشار مداوم یا اختلال الکترولیتی درمان باید با توجه به علت و تحت نظر پزشک انجام شود.
درمان سرگیجه ناشی از اختلالات گوش داخلی
در سرگیجه وضعیتی حملهای خوشخیم (BPPV)، پزشک معمولاً از مانورهایی مانند اپلی (Epley) برای بازگرداندن ذرات جابهجا شده گوش داخلی استفاده میکند. در سایر اختلالات گوش داخلی بسته به علت داروهای کوتاه مدت ضدسرگیجه تمرینهای توان بخشی دهلیزی یا درمانهای تخصصی تجویز میشوند.
درمان سرگیجه میگرنی
کنترل محرکهای میگرن مانند کمخوابی، گرسنگی طولانی، استرس و برخی مواد غذایی در کاهش دفعات حملات مؤثر است. پزشک ممکن است با توجه به شدت و تکرار علائم داروهای پیشگیری از میگرن یا داروهای کنترل کننده حملات را تجویز کند.
درمان سرگیجه ناشی از مشکلات هورمونی
درمان به اختلال زمینهای بستگی دارد. برای مثال در کمکاری یا پرکاری تیروئید باید سطح هورمونها تنظیم شود و در صورت وجود کمخونی ناشی از خونریزی قاعدگی درمان کمبود آهن ضرورت دارد. تغییرات هورمونی قاعدگی یا یائسگی نیز باید در کنار سایر علتهای احتمالی بررسی شوند و سرگیجه نباید بدون ارزیابی به هورمونها نسبت داده شود.
اصلاح داروهای ایجادکننده سرگیجه با نظر پزشک
اگر سرگیجه پس از شروع مصرف دارو یا تغییر دوز آن ایجاد شده باشد پزشک باید نوع دارو، مقدار مصرف و تداخلهای احتمالی را بررسی کند. ممکن است با تنظیم دوز، تغییر زمان مصرف یا جایگزینی دارو بتوان عارضه را کاهش داد ولی قطع خود سرانه دارو به خصوص داروهای قلبی و اعصاب توصیه نمیشود.
| علت سرگیجه | روش درمان یا کنترل |
|---|---|
| افت فشار خون | نوشیدن مایعات کافی، تغییر تدریجی وضعیت بدن و بررسی علت افت فشار |
| کمآبی بدن | جبران مایعات و الکترولیتها بر اساس شدت کمآبی |
| افت قند خون | تنظیم وعدههای غذایی و درمان علت افت قند |
| کمخونی و فقر آهن | مصرف مکمل آهن در صورت تأیید کمبود و درمان علت خونریزی |
| اختلالات گوش داخلی | مانور اپلی، داروهای تجویزشده و تمرینهای توانبخشی دهلیزی |
| میگرن وستیبولار | کنترل محرکها و استفاده از داروهای پیشگیری یا کنترل حملات |
| اختلالات تیروئید | درمان دارویی متناسب با کمکاری یا پرکاری تیروئید |
| عوارض دارویی | بازبینی داروها و تنظیم دوز یا جایگزینی با نظر پزشک |
| اضطراب و حملات پانیک | رواندرمانی، تمرین تنفس و در صورت نیاز درمان دارویی |

برای کاهش سرگیجه در خانه چه کار کنیم؟
در مواردی که سرگیجه خفیف است و با علائم هشدار همراه نیست، رعایت چند نکته ساده میتواند به کاهش ناراحتی و جلوگیری از تشدید آن کمک کند. البته این اقدامات جایگزین تشخیص و درمان علت اصلی سرگیجه نیستند.
تغذیه و نوشیدن مایعات کافی
نوشیدن آب در طول روز مصرف وعدههای غذایی منظم و پرهیز از گرسنگی طولانی به پیشگیری از کمآبی و افت قند خون کمک میکند. مصرف مواد غذایی حاوی آهن، ویتامین B12 و فولات نیز برای پیشگیری از کمخونی اهمیت دارد. البته مصرف مکمل باید در صورت اثبات کمبود انجام شود.
نحوه بلند شدن از تخت و تغییر وضعیت بدن
هنگام بیدار شدن ابتدا چند دقیقه روی تخت بنشینید و سپس به آرامی بایستید تا احتمال افت فشار وضعیتی کاهش پیدا کند. اگر هنگام ایستادن احساس سرگیجه داشتید دوباره بنشینید یا دراز بکشید و تا برطرف شدن علائم از راه رفتن خودداری کنید.
چه کارهایی هنگام سرگیجه ممنوع است؟
هنگام سرگیجه از رانندگی، کار با دستگاههای خطرناک، بالا رفتن از پله یا نردبان و انجام فعالیتهایی که به تعادل نیاز دارند خودداری کنید. همچنین تغییر ناگهانی وضعیت سر و بدن، مصرف الکل و مصرف خودسرانه داروهای ضد سرگیجه میتوانند شرایط را بدتر کنند. اگر سرگیجه ناگهانی و شدید است یا با علائم عصبی، درد قفسه سینه یا غش همراه میشود به جای درمان خانگی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

جمع بندی
سرگیجه در زنان ممکن است از عوامل سادهای مانند کم آبی بدن، افت فشار خون و کمخونی ناشی شود یا با مشکلاتی مانند اختلالات گوش داخلی، میگرن و بیماریهای قلبی ارتباط داشته باشد. تشخیص علت اصلی به بررسی زمان شروع، شدت، مدت تداوم و علائم همراه بستگی دارد.
در موارد خفیف اصلاح سبک زندگی و درمان عامل زمینهای ممکن است به کاهش سرگیجه کمک کند ولی سرگیجه ناگهانی و شدید به ویژه اگر با اختلال بینایی، ضعف اندامها، سردرد شدید یا مشکل در صحبت کردن همراه باشد به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
بنابراین تکرار سرگیجه یا طولانی شدن آن را نباید بدون بررسی به خستگی یا تغییرات هورمونی نسبت داد.
سوالات متداول
آیا سرگیجه مکرر در زنان میتواند نشانه کمخونی باشد؟
بله. کمخونی، بهخصوص کمخونی ناشی از فقر آهن، میتواند باعث سرگیجه، خستگی، ضعف، رنگپریدگی و تپش قلب شود. در زنان، خونریزی شدید قاعدگی یکی از عوامل احتمالی کمبود آهن است. البته هر سرگیجهای به معنای کمخونی نیست و برای تشخیص، ممکن است آزمایش شمارش کامل سلولهای خون (CBC) و بررسی ذخایر آهن مانند فریتین لازم باشد.
آیا سرگیجه هنگام گرسنگی نشانه افت قند خون است؟
ممکن است. افت قند خون میتواند با لرزش، تعریق، گرسنگی، تپش قلب، ضعف و سرگیجه همراه باشد. این مسئله بهویژه در افراد مبتلا به دیابت که انسولین یا برخی داروهای کاهنده قند خون مصرف میکنند اهمیت دارد. بااینحال، گرسنگی بهتنهایی اثباتکننده افت قند خون نیست و در صورت تکرار علائم باید علت بررسی شود.
آیا سرگیجه میتواند از عوارض قرصهای ضدبارداری باشد؟
در برخی افراد، داروهای هورمونی و قرصهای ضدبارداری ممکن است با سرگیجه یا سردرد همراه باشند. اگر سرگیجه پس از شروع دارو ایجاد شده است، بهتر است با پزشک درباره ارتباط احتمالی آن و نیاز به تغییر دارو صحبت شود. قطع خودسرانه دارو توصیه نمیشود. همچنین سردرد شدید و ناگهانی، اختلال دید، درد قفسه سینه یا تنگی نفس نیازمند ارزیابی فوری است.
آیا سرگیجه بعد از غذا خوردن طبیعی است؟
در بعضی افراد، بهویژه سالمندان یا افراد دارای اختلال در تنظیم فشار خون، فشار خون پس از غذا خوردن کاهش پیدا میکند و ممکن است سرگیجه ایجاد شود. کمآبی، بعضی داروها و تغییرات قند خون نیز میتوانند نقش داشته باشند. اگر این حالت مرتب تکرار میشود، بهتر است فشار خون و شرایط پزشکی فرد بررسی شود.
آیا سرگیجه هنگام رانندگی خطرناک است؟
بله. سرگیجه میتواند تمرکز، بینایی و توانایی حفظ تعادل و واکنش سریع را مختل کند. در صورت شروع سرگیجه هنگام رانندگی، باید در محل امن توقف کرد و تا برطرف شدن کامل علائم و مشخص شدن علت، رانندگی را ادامه نداد. سرگیجه ناگهانی و شدید یا همراه با علائم عصبی نیازمند ارزیابی فوری است.
آیا سرگیجه در زمان تخمکگذاری طبیعی است؟
برخی زنان در حوالی تخمکگذاری تغییراتی مانند سردرد، تهوع یا احساس ناخوشی را تجربه میکنند؛ اما سرگیجه علامت اختصاصی تخمکگذاری نیست. اگر سرگیجه شدید، مکرر یا همراه با درد شکم، خونریزی غیرطبیعی یا ضعف باشد، نباید آن را صرفاً به تغییرات هورمونی نسبت داد.
آیا سرگیجه بعد از حمام گرم یا ایستادن طولانیمدت طبیعی است؟
گرمای زیاد میتواند باعث گشاد شدن عروق و کاهش فشار خون شود. ایستادن طولانیمدت نیز ممکن است در بعضی افراد زمینه افت فشار و احساس سبکی سر را فراهم کند. بهتر است از حمام بسیار داغ و ایستادن طولانی در محیط گرم پرهیز شود و هنگام احساس سرگیجه، فرد بنشیند یا دراز بکشد.
آیا سرگیجه میتواند از مشکلات چشم یا ضعیف شدن بینایی باشد؟
اختلالات بینایی و نامتناسب بودن عینک ممکن است باعث خستگی چشم، سردرد یا احساس ناپایداری شوند؛ اما سرگیجه دورانی معمولاً فقط با ضعیف شدن چشم توضیح داده نمیشود. اگر سرگیجه با دوبینی، کاهش ناگهانی بینایی یا اختلال تعادل همراه باشد، ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا سرگیجه میتواند از مشکلات گردن ناشی شود؟
در برخی افراد، درد و اختلالات گردن ممکن است همراه با احساس عدم تعادل یا سرگیجه گزارش شود؛ بااینحال، نسبت دادن سرگیجه به مشکلات گردنی بدون بررسی سایر علتها درست نیست. اختلالات گوش داخلی، میگرن، افت فشار و علل عصبی باید در ارزیابی در نظر گرفته شوند.
آیا سرگیجه هنگام خوابیدن یا چرخیدن در تخت نشانه بیماری گوش است؟
یکی از علتهای احتمالی این حالت، سرگیجه وضعیتی حملهای خوشخیم (BPPV) است. در این بیماری، تغییر وضعیت سر مانند غلت زدن در تخت یا نگاه کردن به بالا میتواند حملههای کوتاه سرگیجه چرخشی ایجاد کند. تشخیص معمولاً با شرح حال و معاینههایی مانند مانور Dix-Hallpike انجام میشود.
آیا سرگیجه بعد از عفونت ویروسی یا سرماخوردگی ممکن است ادامه پیدا کند؟
بله. بعضی عفونتهای ویروسی میتوانند با التهاب عصب تعادلی یا ساختارهای گوش داخلی همراه شوند. در این شرایط ممکن است سرگیجه چرخشی، تهوع و اختلال تعادل ایجاد شود. اگر کاهش شنوایی ناگهانی، ناتوانی در راه رفتن یا علائم عصبی وجود داشته باشد، ارزیابی فوری لازم است.
آیا کمخوابی و خستگی میتوانند باعث سرگیجه شوند؟
کمخوابی و خستگی ممکن است احساس ضعف، عدم تمرکز و سبکی سر را تشدید کنند. بااینحال، نباید سرگیجه مداوم یا شدید را صرفاً به کمخوابی نسبت داد؛ بهخصوص اگر با تپش قلب، غش، سردرد شدید یا اختلال تعادل همراه باشد.
آیا سرگیجه در بارداری همراه با درد شکم میتواند خطرناک باشد؟
بله. سرگیجه همراه با درد شکم، خونریزی واژینال، درد شانه، ضعف شدید یا غش در بارداری، بهخصوص در اوایل بارداری، میتواند از نشانههای بارداری خارجرحمی یا خونریزی داخلی باشد. این وضعیت نیازمند ارزیابی اورژانسی است و نباید آن را به تهوع صبحگاهی یا تغییرات طبیعی بارداری نسبت داد.
آیا سرگیجه ممکن است بدون افت فشار خون اتفاق بیفتد؟
بله. بیماریهای گوش داخلی، میگرن وستیبولار، بعضی داروها، اختلالات عصبی و اضطراب میتوانند بدون افت فشار خون باعث سرگیجه شوند. به همین دلیل اندازهگیری فشار خون بهتنهایی برای پیدا کردن علت کافی نیست.
آیا سرگیجهای که چند دقیقه طول میکشد خطرناکتر از سرگیجه طولانی است؟
مدت سرگیجه بهتنهایی مشخص نمیکند که علت آن خطرناک است یا خیر. سرگیجه چندثانیهای هنگام تغییر وضعیت سر ممکن است ناشی از BPPV باشد، درحالیکه حمله گذرای سرگیجه همراه با اختلال گفتار، دوبینی یا ضعف یک سمت بدن میتواند نشانه مشکل عروقی مغز باشد. زمان شروع، مدت، محرکها و علائم همراه همگی در تشخیص اهمیت دارند.