درمان یبوست چگونه است؟ روش‌های خانگی، پزشکی و دارویی

یبوست به حالتی گفته می‌شود که دفع مدفوع در آن سخت و دشوار می‌شود به دلیل اینکه که آب کافی در مدفوع وجود ندارد و مدفوع شما سفت، خشک و کوچک می‌شود در این مواقع احساس می‌کنید که باید زور زیادی برای دفع مدفوع کامل داشته باشید یا ممکن است که احساس کنید مقعد شما مسدود شده است چه موقع به وجود می‌آید؟ اگر در هفته کمتر از سه بار اجابت مزاج داشته باشید به یبوست مبتلا شده‌اید.

این می‌تواند ناراحت و مشکلاتی را برای شما به وجود می‌آورد و روی سلامت و کیفیت زندگی شما تأثیر می‌گذارد عمل و عوامل مختلفی در به‌وجودآمدن یبوست دخیل هستند؛ اما در بعضی مواقع  درمان یبوست از طریق درمان‌های خانگی و گیاهان دارویی از بین می‌رود و در برخی جهات اگر علائم دفع مدفوع بیشتر از 12 هفته طول بکشد ممکن است یبوست شما مزمن باشد و باید بررسی پزشکی شود.

علل اصلی یبوست

1. کمبود فیبر در رژیم غذایی است فیبر ماده‌ای است که به حرکات روده کمک می‌کند در صورت کمبود آن مدفوع سفت‌وسخت می‌شود.
2. هر روز باید مایعات و آب کافی بخوریم طبق گفته پزشک 8 لیوان در روز و نوشید کم آب و مایعات باعث سفت مدفوع می‌شود.
3. فعالیت بدنی نداریم به‌اندازه کافی حرکت نمی‌کنیم و مدت‌زمان طولانی را در حالت نشسته یا درازکش به سر می‌بریم.
4. اغلب آن چنان مشغول کار هستیم که تمایل به توالت رفتن را نادیده می‌گیریم.
5. ممکن است دلیل یبوست رژیم غذایی باشد رژیم غذایی خود را تغییر داده باشیم یا در برنامه روزانه غذایی جایی برای فیبر و سبزی‌ها نگذاشتیم.
6. بعضی از حالات علائم ممکن است یک عارضه دارویی باشد که ما را دچار این مشکل کرده است.
7. استرس، افسردگی اضطراب یکی از شایع‌ترین علل یبوست سخت و سفتی مدفوع است.
8. اغلب بیماری‌ها همچون دیابت تیروئید سندرم روده تحریک‌پذیر باعث ایجاد یبوست سختی و سفتی مدفوع می‌شوند که این با بررسی و آزمایش و درمان دارویی برطرف می‌شود.
9. یبوست ممکن است ناشی از یک بیماری خودایمنی مانند سرطان روده یا بیماری دیورتیکول باشد؛ اما این اتفاق خیلی نادر است افراد کمی را درگیر می‌کنند.

علائم یبوست: چگونه آن را تشخیص دهیم؟

درمان یبوست زمانی اهمیت پیدا می‌کند که علائم آن را بشناسیم و در رفع آن اقدام کنیم برخی از نشانه‌های رایج یبوست شامل موارد زیر می‌شود.

• یکی از نشانه‌های بارز یبوست احساس درد و ناراحتی در ناحیه شکمی است.
• احساس دفع ناقص در این مواقع احساس می‌کنید که مدفوع به طور کامل دفع نشده است این احساس ناکافی بودن باعث ناراحتی شدید و استرس می‌شود.
• دفع سخت و دردناک هنگام دفع مزاج ممکن است مدفوع کردن برای شما دردناک باشد.
• در بعضی از مواقع یبوست باعث می‌شود که دچار ناراحتی گوارشی شوید و اشتهای شما کاهش پیدا کند.
• به طور مداوم دچار نفخ گاز در معده می‌شوید.
• خون‌ریزی از مقعد یکی دیگر دلایل یبوست است زور زدن باعث دفع سخت باعث دفع خون از مقعد می‌شود.

روش‌های درمان یبوست در خانه

برای اینکه زودتر از شر یبوست و مشکل دفع ادرار رها شوید توصیه می‌کنیم ابتدا از روش‌های خانگی برای درمان یبوست استفاده کنید؛ زیرا روش‌های خانگی هم مقرون‌به‌صرفه و دسترسی آنها راحت‌تر است به برخی از روش‌های درمان یبوست در خانه می‌پردازیم.

تغییرات سبک زندگی (افزایش فیبر، مصرف آب و …)

• سبک زندگی و رژیم غذایی خود را تغییر دهید
• یک رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید از میوه‌هایی که حاوی موادی مانند سوربیتول دارند استفاده کنید.
• از مایعات زیاد در طول روز استفاده کنید حداقل هشت لیوان آب بخورید به‌غیراز آب نیز از مایعات دیگر مانند انواع آب‌میوه‌ها بنوشید.
• از الکل و مواد مخدر دوری کنید مصرف مواد مخدر می‌تواند مشکلات گوارشی ایجاد کند در نتیجه مدفوع را سفت‌وسخت و دفع را مشکل می‌کند.
• روغن‌زیتون و روغن نارگیل روان‌شدن مدفوع کمک می‌کند.
• از دانه‌های چیا و بذر کتان استفاده کنید؛ زیرا غنی از فیبر و اسیدهای چرب امگا 3 هستند.

درمان یبوست با خوراکی‌های طبیعی

• میوه‌ها شامل سیب زردآلو انگور و کشمش تمشک و توت‌فرنگی می‌شود.
• از ماست پروبیوتیک‌ها باعث بهبود عملکرد روده می‌شوند باکتری‌های مفید روده را افزایش داده و دفع را راحت می‌کنند.
• از غلات استفاده کنید غلاتی مانند سبوس گندم یا جو دوسر را به رژیم غذایی خود اضافه کنید می‌توانید همراه با غذا به‌تنهایی مصرف کنید.
• مصرف دم‌نوش‌های گیاهی مثل بابونه و نعناع مؤثر است.
• استفاده از بذر کتان و دانه چیا در آب خیس کرده صبح‌ها ناشتا میل کنید بسیار مفید است.

درمان یبوست با طب سنتی و گیاهان دارویی

طب سنتی و استفاده از گیاهان دارویی می‌تواند برای درمان یبوست مؤثر باشد.

• استفاده از گیاهانی مانند سنا و ریشه رازیانه به‌عنوان ملین‌های طبیعی شناخته می‌شوند مدفوع را نرم و دفع را راحت می‌کنند سنا یک درمان طبیعی برای یبوست است حرکات روده را بهتر می‌کند دفع مدفوع را آسان می‌کند.
• ریشه رازیانه دارای خواص ضدالتهابی و تسکین‌دهنده درد است درد و ناراحتی در ناحیه شکم را کاهش می‌دهد.
• دم‌نوش نعناع و زنجبیل یکی از دم‌نوش‌های گیاهی برای درمان یبوست است به‌صورت روزانه مصرف نمایید حرکات روده شما را بهتر می‌کند و علائم یبوست سفت مدفوع را کم می‌کند.
• نرم کردن مدفوع و بهبود دفع آن با مصرف خاکشیر و آب گرم است خاکشیر از دیرباز یکی از داروهای گیاهی برای رفع یبوست و نرمی مدفوع استفاده می‌شده است می‌توانید همراه عسل یا لیمو میل کنید.
• چای بابونه هم یکی دیگر از گزینه‌های دفع یبوست است که دستگاه گوارش و التهاب آن را کاهش می‌دهد.

ورزش و حرکات فیزیکی مؤثر

•  پیاده‌روی

پیاده‌روی به مدت سی دقیقه در روز تأثیر مثبتی بر روده‌ها گذاشته سفتی مدفوع دفع سخت را کاهش می‌دهد یا اصلاً به آن دچار نمی‌شوید.

•  دویدن آهسته

هم به حرکات روده و بهبود گوارش کمک می‌کند.

•  یوگا و حرکات کششی

ورزش بسیار مهمی است که نه‌تنها باعث تسهیل حرکات روده‌ای می‌شود بر ذهن مغز ما نیز تأثیر گذشته و استرس و اضطراب ناشی از تنش‌های روزانه را کم می‌کند.

• تنفس عمیق

هنگام بیدارشدن و قبل از خواب تنفس عمیق انجام دهید تنفس عمیق باعث بهبود گوارش حرکات روده می‌شود.

• چمپاته زدن

چمپا ته زدن این روش برای کسانی که طولانی می‌نشیند مناسب است چمپا ته زدن یا نشستن و برخاستن روده را تحریک می‌کند مدفوع را نرم و راحت می‌کند.

•  حرکات کششی

شکم و حرکات منظم شکمی عضلات آن را تحریک کرده دفع راحت‌تر انجام می‌شود.

درمان پزشکی و دارویی یبوست

دز بعضی مواقع درمان یبوست با درمان‌های خانگی بهبود نمی‌یابد و ما مجبوریم برای رفع سفتی مدفوع به روش‌های دارویی و پزشکی متوسل شویم.

داروهای بدون نسخه برای درمان یبوست

برای درمان یبوست یکی از درمان‌های بدون نسخه استفاده از ملین‌ها هستند؛ ولی چند نکته حائز اهمیت است استفاده از ملین‌ها را در اولویت ثانویه قرار دهید؛ زیرا اگر دفع مدفوع از طریق افزودنی‌های فیبر و آب به رژیم غذایی بهبود نیافت می‌توانید از ملین‌ها استفاده کنید.

• ملین‌های فیبری یا مکمل‌های فیبری
• این داروها شامل
• پلی کربنی کلسیم
• دکسترین گندم
• پسیلیوم
• متیل سلولز
• ملین‌های روان‌کننده
• زیمنول

باعث شلی و دفع راحت مدفوع کمک می‌کند به طور طبیعی پزشکان از روغن‌های معدن یا کرچک برای درمان توصیه نمی‌کنند روغن معدنی کمبود ویتامین ایجاد می‌کند و به روغن‌کرچک می‌تواند منجر به یبوست طولانی را ایجاد کند.

ملین‌های اسمزی مانند:

• لاکتیکول
• لاکتوز
• سوربیتول

ملین‌های محرک مانند:

• بیزکودیل ها

ملین‌های نرم‌کننده مانند:

• کلسیم  دکوزات
• دکوزات سدیم

داروهای تجویزی برای یبوست مزمن

درصورتی‌که یبوست شما مزمن باشد پزشک داروهای قوی‌تری را برای درمان تجویز می‌کند این داروها شامل:

ملین‌های قوی‌تر و تنظیم‌کننده حرکات روده مانند:

• لیناکلوتید
• لویی پروستون
• پلکاناتید

داروهای تحریک‌کننده گیرنده‌های سروتونین مانند:

• پلوکالوپراید
• تگاسرود

این داروها گیرنده‌های سروتین در روده را افزایش می‌دهند.

قبل از مصرف حتماً با پزشک خود مشورت کنید و مصرف طولانی‌مدت‌ها خودداری کنید؛ چون وابستگی ایجاد کرده در عملکرد طبیعی روده اختلال ایجاد می‌شود.

 تنقیه و شیاف: آیا مفید هستند؟

درمان یبوست با تنقیه در مواردی به کار می‌رود که بخواهید اثر تصفیه فوری داشته باشید.

تنقیه از مواد محلولی مثل آب و نمک، آب و صابون با ترکیب خاصی تشکیل شده است از طریق مقعد مایعات به روده تزریق می‌شوند معمولاً باعث تحریک دیواره روده می‌شود و مدفوع را از حالت سفتی خارج می‌کند شل‌شدن و دفع مدفوع کمک می‌کند.

شیاف یک داروی جامد مانند است که در مقعد قرار داده می‌شود سریع حل می‌شود مواد فعالی که باعث تحریک روده یا نرم‌شدن مدفوع می‌شود را آزاد می‌کند شامل گلیسیرین و بیزاکودیل هستند که به‌سرعت عمل می‌کنند و این روش بیشتر برای کسانی که داروهای خوراکی را نمی‌توانند مصرف کنند گزینه خوبی به شمار می‌رود.

اما مزایا و معایبی هم دارند تنقیه خیلی سریع عمل می‌کند کمی درد و ناراحتی را ایجاد می‌کند و زیاد از آن استفاده نکنید در عوض شیاف‌ها استفاده بهتری و آسان‌تری دارند؛ ولی اثرات درمانی خود را انجام می‌دهند.

بیوفیدبک تراپی و مداخله جراحی

بیوفیدبک تراپی یک روش درمان یبوست به روش غیرجراحی است دردسری برای شما ایجاد نمی‌کند مکانیزم کار آن به این صورت است که پزشک یک سری حسگرهای کوچک را به بدن شما وصل می‌کند و فعالیت عضلانی را به شما نشان می‌دهد و اطلاعات را روی مانیتور مشاهده می‌کنید و یاد می‌گیرید که چطور عضلات را شل و منقبض کنید این کمک به دفع راحت‌تر مدفوع می‌کند مثل این می‌ماند که به روده خودتان یک‌زبان جدید یاد می‌دهید.

خوشبختانه جراحی برای درمان یبوست خیلی کم پیش می‌آید؛ اما اگر مقاوم به درمان‌های دیگر بودید یا در موارد خیلی شدید ممکن است از جراحی استفاده شود انسداد روده یا مشکلات ساختاری مانند رکتوسل ایجاد شده باشد از جراحی برای درمان یبوست استفاده می‌شود رکتوسل به بیرون‌زدگی بخشی از روده به داخل واژن می‌گویند.

درمان یبوست در نوزادان و کودکان

درمان یبوست در کودکان نیاز به روش‌های ملایم‌تری دارد یکی از مشکلاتی است که پدر و مادرها را نگران می‌کند بااین‌حال رعایت چند نکته ساده و تغییر سبک زندگی آن می‌توان آن را درمان کرد یبوست در نوزادان دارای علل مختلفی است احتمال تغذیه نوزاد خود را از شیر مادر به شیرخشک تغییر داده باشد یا از رژیم غذایی مایع به غذاهای جامد روی آورده باشد اگر دیدید که نوزاد شما مدفوع کمتر از حد معمول دارد دچار یبوست شده برای رفع آن:

• کودک برای خوردن غذاهای جامد هنوز کوچک است بهتر است مقادیر خیلی کم از آب انگور یا آب‌آلو یا گلابی می به کودک خو بدهید این آب‌میوه‌ها برای نوزادان بزرگ‌تر از شش ماه توصیه می‌شود.
• اگر نوزاد شیر مادر تغذیه می‌کند مادر باید رژیم غذایی خود را تغییر دهد مصرف فیبر و مایعات را افزایش دهد.
• یک ورزش فیزیکی کوچک انجام دهید پاهای نوزاد را به‌آرامی به سمت شکم خم‌وراست کنید.
• یک روش دیگر که سر دماسنج را چرب کرده و به‌آرامی و ملایم به مقعد نوزاد وارد کنید این روش می‌تواند به تحریک دفع کند مدفوع کمک کند.
• شیاف گلیسیرین استفاده کنید این در حالی است که هیچ‌کدام از روش‌های قبل جواب نداده باشند
• نوزاد خود را حمام آب گرم بدهید آب گرم به تحریک روده‌ها کمک می‌کند.
• به‌جای غلات برنج به کودک خود بلغور جو دوسر گندم یا غلات جو بدهید.

درمان یبوست در کودکان چگونه است؟

• به کودکان خود غذای دارای فیبر مانند میوه‌ها سبزی غلات حبوبات بدهید روده شروع به تحریک کرده
• به کودک خود روزانه آب کافی بنوشانید.
• کودکان خود را تشویق کنید روزانه فعالیت بدنی کند.
• بعضی از کودکان از رفتن به توالت امتناع می‌کنند کودکان خود به‌محض احساس دفع مزاج تشویق به دستشویی رفتن کنید.

درمان یبوست در بارداری و شیردهی

در دوران بارداری و شیردهی به دلیل تغییرات هورمونی ممکن است دچار یبوست شوید معلا در سه‌ماهه سوم بارداری ظاهر می‌شود؛ زیرا در این سه ماه وزن کودک زیاد می‌شود به دیواره روده فشار وارد می‌آورد؛ ولی ممکن است در هر زمان از بارداری رخ دهد.

استفاده از فیبرها

توصیه می‌شود روزانه 25 تا 36 گرم فیبر بخورید فیبر مدفوع شما را نرم می کند و دفع آن را راحت کند.

از غلات کامل میوه‌ها سبزی‌ها و حبوبات مانند لوبیا نخود عدس بخورید.

زنان باردار باید آب زیاد بخورند هشت تا دوازده لیوان برای آن توصیه می‌شود اگر این مقدار برای شما زیاد بود از آب‌میوه‌ها نوشیدنی‌های طبیعی بدون قند مصرف کنید.

 ورزش کنید

در هفته سه بار حرکات ورزشی مناسب با زنان باردار انجام دهید از متخصص زنان، بهداشت محله در این باره بپرسید که چه تمرینی برای شما بهتر است.

 استفاده از آهن

در دوران بارداری یبوست را زیاد می‌کند ویتامین‌های مورد نیاز خود را تغییر دهید یا دوز روزانه آن را کم کنید.

استفاده از مکمل‌ها و ملین‌ها در دوران یبوست باید تحت‌نظر پزشک باشد هنوز به اثبات نرسیده است که آیا این مکمل‌ها یا ملین‌ها در دوران بارداری خطرناک هستند یا نه

 یبوست در سالمندان و روش‌های درمان

درمان یبوست در سالمندان به دلیل بی‌تحرکی آنها با استفاده از برخی داروها اهمیت خاصی دارد به دلیل افزایش سن و تغییرات فیزیولوژیکی مختلفی در بدن آن رخ می‌دهد که می‌تواند منجر به کاهش عملکرد دستگاه گوارش و بروز یبوست می‌شوند؛ اما چطوری این مشکل را در سالمندان برطرف کنیم.

• برای درمان یبوست سعی کنیم به آنها در روز آب کافی و مایعات بدهیم روزانه حداقل هشت لیوان آب مصرف کنند.
• پیاده‌روی به مدت سی دقیقه در پارک یا خرید می‌تواند به بهبود روده‌های آن کمک کند.
• به‌محض احساس دفع مزاج درنگ نکنند فوراً برای دفع اقدام کنند.
• درصورتی‌که به روش‌های طبیعی برطرف نشد داروهای بدون نسخه مانند ملین‌ها حجیم کننده مانند سیلیوم اسفرزه یا ملین‌های نرم‌کننده مثل دکوزات سدیم بدهید.
• ملین‌های اسمزی مانند لاکتوز نیز مفید است.
• بالاخره اگر با روش‌های فوق درمان نشدند پزشک داروهای محرک گیرنده‌های سروتین را تجویز می‌کنند.
• روش بیوفیدبک تراپی نیز مناسب است سالمند در این روش یاد می‌گیرد عضلات کف لگن و روده را به‌درستی کنترل کند.
• ولی بااین‌حال جراحی آخرین مورد است شاید یبوست به دلیل مشکلات ساختاری روده باشد که اصولاً کم اتفاق می‌افتد.

متن انگلیسی:

If you don’t have a regular bowel movement, it’s often because there isn’t enough water in your stool, a problem that occurs when you don’t drink enough fluids.

ترجمه متن:

اگر مدفوع منظمی ندارید، اغلب به این دلیل است که آب کافی در مدفوع شما وجود ندارد، مشکلی که زمانی رخ می‌دهد که مایعات کافی ننوشید.

www.webmd.com

عوارض درمان‌ نکردن یبوست

اما آیا می‌دانستید اگر این مشکل درمان نشود چه عوارضی را برای شما ایجاد می‌کند مهم‌ترین عوارض عدم درمان یبوست را در این جا توضیح می‌دهیم.

• شقاق فیشر مقعد به وجود می‌آید هنگامی که سختی و دردناک عمل دفع را انجام می‌دهید بافت اطراف معده دچار ترک‌خوردگی یا زخم می‌شود این ترک به آن شقاق یا فیشر می‌گویند بسیار دردناک هستند و حتی ممکن است خونریزی داشته باشید در موارد پیشرفته آن بدون دخالت پزشک درمان نمی‌شوند.
• بواسیر هموروئید را ایجاد می‌کند فشار زیاد حین مدفوع کردن رگ‌های اطراف مقعد را متورم می‌کنند و مدفوع بواسیر را به وجود می‌آورد بواسیر با درد سوزش خونریزی همراه است و احساس ناراحتی می‌کند.
• گاهی اوقات نیاز به جراحی می‌شود انسداد روده را به وجود می‌آورد انسداد روده یکی از مشکلات جدی و اورژانسی است ممکن است زندگی شما را تهدید کند به دلیل یبوست طولانی‌مدت ایجاد می‌شود معمولاً نیازمند مداخله فوری پزشکان است.
• مشکلات گوارشی را ایجاد می‌کند عدم درمان یبوست اشتهای شما کم می‌شود نفخ شدید پیدا می‌کنید همیشه احساس سیری مداوم به شما دست می‌دهد.
• کیفیت زندگی‌تان را افت می‌کند یبوست مزمن تنها یک مشکل جسمی نیست؛ بلکه شما را این وضعیت خسته می‌کند شما دچار کمبود تمرکز، تحریک‌پذیری، بی‌قراری، افسردگی، می‌شوید.
• دفع نامنظم باعث می‌شود که خواب شبانه و کارهای روزمره شما را مختل می‌کند.

چطور از یبوست پیشگیری کنیم؟

• رژیم غذایی خود را تغییر دهید بیشتر از سبزی‌ها و میوه‌جات در برنامه غذایی خود استفاده کنید.
• عدم تحرک و یکجا نشستن باعث می‌شود که تحرکات روده کم شود و در نتیجه دچار یبوست شوید.
• حتماً از فیبر در برنامه غذایی خودتان استفاده کنید.
• برای درمان و پیشگیری از میوه‌های حاوی از سوربیتول استفاده کنید مثل زردآلو انگور کشمش از غلاتی مانند سبوس گندم جو دوسر بذر کتان و دانه چیا استفاده کنید.
• پیاده‌روی کنید روزی نیم ساعت پیاده‌روی تند یا دویدن را امتحان کنید به شما کمک می‌کند تا مشکلات روده تحریک شده به دفع کمک کند.
• روزی 8 لیوان آب بنوشید یا از آب میوه های طبیعی استفاده کنید کنید.
• از الکل و نوشیدن بیش از حد قهوه خودداری کنید.

نتیجه‌ گیری و راهنمای مراجعه به پزشک

توی این مقاله، با هم به دنیای یبوست سفر کردیم و دیدیم که چطور می‌توانیم با خوراکی‌های طبیعی، داروهای بدون نسخه، و حتی روش‌های تخصصی‌تر مثل بیوفیدبک تراپی و جراحی، این مشکل رو درمان کنیم. یادتان باشد که پیشگیری بهتر از درمان است! پس با داشتن یک رژیم غذایی پر فیبر، نوشیدن آب کافی، ورزش منظم، و مدیریت استرس، می‌توانیم از بروز یبوست جلوگیری کنیم.

اگر یبوست شما ادامه‌دار شده، حتماً با پزشک مشورت کنید. شما می‌توانید همین حالا از متخصصان گوارش مشاوره بگیرید.

کدام روش برای شما مؤثرتر بوده؟ تجربه خود را در کامنت‌ها بنویسید!

سوالات متداول