دکتر آزاده قهارترس

سلامت زنان در دوره‌های مختلف زندگی شکل یکسانی ندارد. مشکلاتی که در سال‌های نوجوانی با آن روبه‌رو می‌شویم ممکن است با دغدغه‌های دوران بارداری، پس از زایمان یا سال‌های نزدیک به یائسگی کاملاً متفاوت باشند. به همین دلیل، مراجعه به متخصص زنان تنها برای زمانی نیست که یک بیماری مشخص ایجاد شده باشد. دکتر آزاده قهارترس، متخصص زنان و زایمان در شیراز، در زمینه مراقبت‌های مرتبط با سلامت زنان و مسائل مربوط به بارداری و زایمان فعالیت می‌کنند. بررسی علائم، تشخیص بیماری‌های زنان و پیگیری وضعیت مادر در دوران بارداری از موضوعاتی است که در حیطه تخصص زنان و زایمان قرار می‌گیرد. مراجعه به متخصص زنان فقط برای درمان بیماری نیست بسیاری از زنان زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که علائمی مانند درد، خونریزی غیرطبیعی یا اختلال در قاعدگی ایجاد شده باشد. در حالی که برخی مراجعه‌ها با هدف پیشگیری و بررسی وضعیت سلامت انجام می‌شوند. معاینه‌های دوره‌ای، غربالگری‌های متناسب با سن و سابقه فرد و توجه به تغییرات جدید بدن می‌تواند به شناسایی زودتر بعضی مشکلات کمک کند. این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که علامتی جدید ایجاد شده و برای مدت طولانی باقی مانده باشد. بی‌نظمی پریود چه دلایلی دارد؟ قاعدگی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل هورمونی و جسمی قرار دارد. استرس، تغییر وزن، اختلالات تیروئید، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و برخی بیماری‌های رحم و تخمدان می‌توانند باعث تغییر در چرخه قاعدگی شوند. البته یک دوره نامنظم به‌تنهایی لزوماً نشانه بیماری نیست. اما اگر بی‌نظمی تکرار شود یا با خونریزی شدید، درد قابل توجه یا علائم دیگری همراه باشد، بررسی علت می‌تواند مفید باشد. خونریزی شدید را نباید همیشه تحمل کرد بعضی زنان سال‌ها خونریزی شدید هنگام قاعدگی را بخشی طبیعی از بدن خود می‌دانند و تنها زمانی مراجعه می‌کنند که این وضعیت زندگی روزمره را مختل کرده باشد. خونریزی شدید می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد؛ از اختلالات هورمونی گرفته تا فیبروم رحم، پولیپ یا مشکلات دیگر. ادامه‌دار بودن خونریزی شدید حتی می‌تواند باعث کم‌خونی شود و در نتیجه علائمی مانند خستگی و ضعف ایجاد کند. دردهای قاعدگی؛ طبیعی یا نیازمند بررسی؟ درد خفیف قاعدگی در بسیاری از زنان اتفاق می‌افتد، اما درد بسیار شدید یا دردی که به‌مرور بدتر شده است را نباید صرفاً بخشی از پریود دانست. اندومتریوز، فیبروم، کیست تخمدان و برخی مشکلات دیگر می‌توانند با دردهای لگنی همراه باشند. اگر درد باعث شود فرد نتواند به مدرسه، دانشگاه، محل کار یا فعالیت‌های معمول خود برسد، بهتر است علت آن بررسی شود. مراقبت از مادر در دوران بارداری بارداری دوره‌ای است که وضعیت مادر و جنین باید در فواصل مناسب بررسی شود. تعداد و نوع بررسی‌ها با توجه به هفته بارداری و شرایط مادر متفاوت است. کنترل فشار خون، بررسی رشد جنین، آزمایش‌های لازم، توجه به تغذیه و مکمل‌های مورد نیاز و بررسی علائم هشدار از بخش‌های مهم مراقبت دوران بارداری هستند. هر بارداری شرایط مخصوص خود را دارد؛ بنابراین برنامه مراقبتی یک مادر ممکن است با فرد دیگری متفاوت باشد. علائم هشدار در دوران بارداری برخی علائم در بارداری نیازمند توجه بیشتری هستند. خونریزی واژینال، درد شدید شکم یا لگن، سردرد شدید همراه با اختلال بینایی، تورم ناگهانی، تب، کاهش حرکات جنین در زمان‌هایی که انتظار حرکت وجود دارد یا خروج مایع از واژن از جمله مواردی هستند که باید درباره آن‌ها با پزشک یا مرکز درمانی مشورت شود. شدت و شرایط هر علامت متفاوت است و در برخی موارد مراجعه فوری ضروری است. بعد از زایمان هم مراقبت ادامه دارد دوره پس از زایمان گاهی در میان خستگی‌های روزمره و مراقبت از نوزاد نادیده گرفته می‌شود. خونریزی، درد، مشکلات مربوط به بخیه یا زخم، تغییرات فشار خون، علائم عفونت و مشکلات مربوط به بازگشت بدن به شرایط پیش از بارداری از موضوعاتی هستند که ممکن است نیاز به پیگیری داشته باشند. تغییرات خلقی نیز در این دوره اهمیت دارند و اگر شدید یا مداوم باشند، نباید نادیده گرفته شوند. کیست تخمدان همیشه به معنی جراحی نیست وقتی در سونوگرافی یک کیست تخمدان مشاهده می‌شود، طبیعی است که بیمار نگران شود؛ اما همه کیست‌ها نیاز به عمل ندارند. سن، اندازه و ظاهر کیست، علائم فرد و تغییرات آن در طول زمان در تصمیم‌گیری نقش دارند. برخی کیست‌ها ممکن است با گذشت زمان برطرف شوند و برخی نیاز به پیگیری یا درمان داشته باشند. درد شدید و ناگهانی شکم یا لگن، به‌خصوص اگر با تهوع و استفراغ همراه باشد، نیازمند ارزیابی سریع است. فیبروم رحم چه مشکلی ایجاد می‌کند؟ فیبروم‌ها توده‌هایی هستند که از بافت عضلانی رحم ایجاد می‌شوند و در بسیاری از موارد خوش‌خیم‌اند. بعضی زنان هیچ علامتی ندارند، اما در برخی دیگر فیبروم می‌تواند باعث خونریزی شدید قاعدگی، احساس فشار در لگن، درد یا علائم ناشی از فشار روی اندام‌های اطراف شود. انتخاب روش درمان به تعداد، اندازه و محل فیبروم‌ها و همچنین علائم و شرایط فرد بستگی دارد. غربالگری سلامت زنان را فراموش نکنید بعضی بیماری‌ها در مراحل اولیه علامت واضحی ندارند. به همین دلیل، غربالگری‌هایی مانند بررسی دهانه رحم در سنین و شرایط مناسب اهمیت دارند. نوع و فاصله انجام این بررسی‌ها باید بر اساس سن، سابقه پزشکی و دستورالعمل‌های معتبر تعیین شود. علائم نزدیک شدن به یائسگی در سال‌های منتهی به یائسگی، ممکن است چرخه قاعدگی تغییر کند و علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، تغییرات خواب یا نوسانات خلقی ایجاد شود. این تغییرات در همه زنان شدت یکسانی ندارند. اگر علائم کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهند، می‌توان برای مدیریت آن‌ها از پزشک کمک گرفت. هرگونه خونریزی پس از یائسگی نیز نیازمند بررسی پزشکی است.