دکتر هادی شرونی

ناحیه سر و گردن مجموعه‌ای از اندام‌ها و ساختارهای حساس را در خود جای داده است؛ از تیروئید و غدد بزاقی گرفته تا حنجره، گلو و بخش‌هایی از راه‌های تنفسی و بلع. به همین دلیل، ایجاد یک توده، گرفتگی صدای طولانی‌مدت، مشکل در بلع یا تغییرات غیرعادی در گردن می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد و گاهی نیاز به ارزیابی تخصصی پیدا می‌کند. دکتر هادی شرونی، فلوشیپ جراحی سر و گردن در شیراز، در حوزه بیماری‌ها و مشکلات نیازمند درمان جراحی در ناحیه سر و گردن فعالیت می‌کنند. این فلوشیپ، حوزه‌ای تخصصی از جراحی است که تشخیص و درمان جراحی بیماری‌های مختلف این ناحیه را دربرمی‌گیرد. پیدا کردن یک برجستگی یا توده در گردن می‌تواند باعث نگرانی شود، اما علت همه توده‌های گردنی یکسان نیست. بزرگ شدن غدد لنفاوی در جریان عفونت، مشکلات تیروئید، کیست‌ها و ضایعات خوش‌خیم از جمله دلایلی هستند که می‌توانند باعث ایجاد توده شوند. در برخی موارد نیز توده نیازمند بررسی دقیق‌تر از نظر بیماری‌های جدی‌تر است. سن فرد، محل توده، اندازه آن، مدت زمان وجود توده و تغییرات آن در طول زمان، همگی در ارزیابی اهمیت دارند. به‌خصوص توده‌ای که بدون علت مشخص ایجاد شده و برای مدت طولانی باقی مانده یا به‌تدریج بزرگ‌تر می‌شود، بهتر است نادیده گرفته نشود. تیروئید در قسمت جلویی گردن قرار دارد و در تنظیم بسیاری از فعالیت‌های بدن نقش دارد. گره‌های تیروئیدی یا ندول‌ها نسبتاً شایع هستند و بسیاری از آن‌ها خوش‌خیم‌اند. با این حال، زمانی که یک ندول در بررسی‌های پزشکی دیده می‌شود، ممکن است پزشک بر اساس اندازه و ویژگی‌های آن، سونوگرافی، آزمایش یا در برخی موارد نمونه‌برداری را پیشنهاد کند. هدف از این بررسی‌ها، مشخص کردن ماهیت ضایعه و انتخاب روش مناسب پیگیری یا درمان است. در برخی بیماران، پیگیری دوره‌ای کافی است و در شرایط خاص، جراحی تیروئید می‌تواند مطرح شود. گرفتگی صدا معمولاً پس از سرماخوردگی، استفاده زیاد از صدا یا تحریک حنجره ایجاد می‌شود و در بسیاری از موارد برطرف می‌شود. اما اگر گرفتگی صدا بدون علت مشخص ایجاد شده و برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، بهتر است علت آن بررسی شود. مشکلات تارهای صوتی، التهاب، برخی ضایعات حنجره و عوامل دیگر می‌توانند باعث تغییر صدا شوند. بنابراین ماندگاری علامت اهمیت بیشتری از شدت اولیه آن دارد. احساس گیر کردن غذا، دشواری در بلع یا درد هنگام بلع می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. گاهی مشکل به التهاب یا اختلالات عملکردی مربوط است و گاهی ساختارهای ناحیه گلو، مری یا حنجره باید بررسی شوند. اگر مشکل بلع به‌تدریج بیشتر شود، باعث کاهش وزن شود یا همراه با درد، توده گردنی یا تغییر صدای مداوم باشد، مراجعه برای بررسی علت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. غدد بزاقی در تولید بزاق نقش دارند و در قسمت‌های مختلف دهان و صورت قرار گرفته‌اند. سنگ مجاری بزاقی، التهاب، عفونت و برخی توده‌های خوش‌خیم یا بدخیم می‌توانند این غدد را درگیر کنند. تورم صورت یا زیر فک که هنگام غذا خوردن بیشتر می‌شود، درد در ناحیه غدد بزاقی یا ایجاد یک توده مداوم می‌تواند نیاز به بررسی داشته باشد. نوع درمان به علت مشکل بستگی دارد و در برخی شرایط روش جراحی مورد استفاده قرار می‌گیرد. «جراحی سر و گردن» عنوانی گسترده است و بیماری‌ها و ساختارهای مختلفی را شامل می‌شود. جراحی تیروئید، برخی جراحی‌های مربوط به غدد بزاقی، درمان جراحی بعضی توده‌های گردن و برخی بیماری‌های ناحیه حنجره و سر و گردن در این حوزه قرار می‌گیرند. روش انجام جراحی نیز بر اساس نوع بیماری، محل درگیری، اندازه ضایعه و شرایط بیمار تعیین می‌شود. به همین دلیل نمی‌توان برای همه بیماران یک روش درمانی مشخص در نظر گرفت. ویژگی‌های توده در تصمیم‌گیری پزشکی اهمیت دارند. توده‌ای که به‌سرعت بزرگ شود، سفت باشد، بدون درد ایجاد شود یا برای مدت طولانی باقی بماند، ممکن است نیازمند بررسی دقیق‌تر باشد. همچنین اگر توده گردن با کاهش وزن بدون علت، تعریق شبانه، تب طولانی، گرفتگی صدا یا مشکل بلع همراه باشد، بهتر است ارزیابی پزشکی به تأخیر نیفتد. وجود این علائم به معنای ابتلا به سرطان نیست؛ اما علت آن‌ها باید مشخص شود. یکی از مهم‌ترین مراحل در درمان بیماری‌های سر و گردن، مشخص کردن ماهیت مشکل است. بسته به نوع ضایعه ممکن است معاینه، آزمایش خون، سونوگرافی، CT scan، MRI یا نمونه‌برداری مورد نیاز باشد. همه بیماران به تمام این بررسی‌ها احتیاج ندارند. نتایج بررسی‌ها در کنار معاینه و شرح حال بیمار قرار می‌گیرند تا مشخص شود آیا پیگیری، درمان دارویی، نمونه‌برداری یا جراحی گزینه مناسب‌تری است. در جراحی‌های سر و گردن، محل ضایعه و ساختارهای اطراف آن اهمیت زیادی دارند. بعضی از این ساختارها با عملکردهایی مانند صدا، بلع، تنفس و حرکت ارتباط دارند. به همین دلیل، پیش از جراحی باید نوع بیماری و حدود آن به‌خوبی مشخص شود و مزایا و عوارض احتمالی روش درمان برای بیمار توضیح داده شود. در بیماری‌های بدخیم نیز ممکن است درمان فقط به جراحی محدود نباشد و همکاری میان چند تخصص مختلف ضرورت پیدا کند.