دکتر حمیدرضا علی دوست

رشد مناسب کودکان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سلامت آن‌ها محسوب می‌شود و هرگونه اختلال در روند رشد، وزن، قد یا عملکرد هورمون‌های بدن می‌تواند بر سلامت جسمی و حتی روحی کودک در سال‌های آینده تأثیر بگذارد. بسیاری از والدین زمانی متوجه وجود یک مشکل می‌شوند که اختلاف قد یا وزن فرزندشان با همسالانش بیشتر شده یا علائمی مانند بلوغ زودرس، تأخیر در بلوغ، تشنگی بیش از حد، افزایش یا کاهش غیرطبیعی وزن و خستگی مداوم ظاهر می‌شود. در چنین شرایطی مراجعه به فوق تخصص غدد و رشد کودکان اهمیت زیادی پیدا می‌کند، زیرا تشخیص زودهنگام بسیاری از بیماری‌های غدد، احتمال موفقیت درمان را افزایش می‌دهد. دکتر حمیدرضا علی‌دوست، فوق تخصص غدد و رشد کودکان در شهر شیراز، در زمینه بررسی، تشخیص و درمان اختلالات هورمونی، بیماری‌های غدد درون‌ریز و مشکلات رشد کودکان و نوجوانان فعالیت می‌کند. مراجعه به پزشک این حوزه تنها به کودکانی که قد کوتاهی دارند محدود نمی‌شود، بلکه بسیاری از بیماری‌های متابولیک، دیابت، مشکلات تیروئید، اختلالات بلوغ و بیماری‌های مادرزادی غدد نیز در این تخصص مورد ارزیابی و درمان قرار می‌گیرند. در معاینات تخصصی، ابتدا وضعیت رشد کودک با استفاده از نمودارهای استاندارد رشد بررسی می‌شود. سپس با توجه به سابقه خانوادگی، وضعیت تغذیه، معاینه بالینی و در صورت نیاز انجام آزمایش‌های هورمونی یا تصویربرداری، علت اصلی اختلال مشخص خواهد شد. این روند باعث می‌شود درمان بر اساس شرایط واقعی هر کودک برنامه‌ریزی شود و از انجام اقدامات غیرضروری جلوگیری شود. یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که والدین درباره آن سؤال می‌کنند، کوتاهی قد است. البته همه کودکانی که قد کوتاهی دارند، دچار بیماری نیستند. گاهی کوتاهی قد زمینه ارثی دارد و در برخی موارد نیز به علت کمبود هورمون رشد، بیماری‌های تیروئید، مشکلات تغذیه‌ای یا برخی بیماری‌های مزمن ایجاد می‌شود. تشخیص تفاوت میان این موارد تنها با بررسی تخصصی امکان‌پذیر است و به همین دلیل توصیه می‌شود روند رشد کودکان به صورت منظم کنترل شود. از دیگر زمینه‌های فعالیت این حوزه، تشخیص و درمان دیابت کودکان است. دیابت نوع یک معمولاً در سنین کودکی و نوجوانی بروز می‌کند و نیازمند آموزش صحیح خانواده، تنظیم انسولین، برنامه غذایی مناسب و پیگیری مداوم است. کنترل مناسب قند خون از بروز بسیاری از عوارض آینده جلوگیری می‌کند و به کودک کمک می‌کند زندگی فعال و طبیعی‌تری داشته باشد. بیماری‌های تیروئید نیز در کودکان می‌توانند روی رشد، یادگیری، تمرکز، متابولیسم و حتی عملکرد قلب تأثیر بگذارند. کم‌کاری یا پرکاری تیروئید در صورت تشخیص به‌موقع معمولاً با درمان مناسب قابل کنترل است. به همین دلیل بی‌حالی، کاهش یا افزایش غیرطبیعی وزن، اختلال رشد یا تغییرات رفتاری نباید نادیده گرفته شوند. بلوغ زودرس و بلوغ دیررس نیز از دیگر دلایل مراجعه خانواده‌ها به فوق تخصص غدد کودکان است. شروع زودهنگام یا دیرهنگام بلوغ می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و بررسی دقیق آن از نظر جسمی و هورمونی اهمیت زیادی دارد. در بسیاری از موارد، درمان مناسب می‌تواند روند رشد و تکامل کودک را به مسیر طبیعی نزدیک‌تر کند. علاوه بر درمان بیماری‌ها، آموزش خانواده‌ها نیز بخش مهمی از مراقبت‌های این حوزه محسوب می‌شود. آشنایی والدین با روند طبیعی رشد، تغذیه صحیح، اهمیت فعالیت بدنی، کنترل وزن و پیگیری منظم وضعیت سلامت کودک، نقش مهمی در پیشگیری از بسیاری از اختلالات غدد و متابولیسم دارد. به همین دلیل، مراجعه دوره‌ای و انجام بررسی‌های لازم در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیرطبیعی، می‌تواند به حفظ سلامت کودکان و نوجوانان در سال‌های آینده کمک کند.