دکتر خاطره حکمت نیا

سابقه ۱۴ سال طبابت و فارغ تحصیل دانشکده شهید بهشتی / عضو انجمن تحقیقات سرطان دانشکده شهید بهشتی / درمان توده تخمدان، زگیل تناسلی، هیستروسکوپی، لاپاراسکوپی، فیبروم رحمی، آندومتریوز و سزارین پیشرفته / در بیماری‌های زنان، گاهی یک نتیجه آزمایش، یک توده در بررسی تصویربرداری یا تغییری غیرعادی در معاینه، پرسش‌های زیادی برای بیمار ایجاد می‌کند: آیا این تغییر جدی است؟ آیا نیاز به جراحی وجود دارد؟ اگر بیماری تشخیص داده شود، قدم بعدی چیست؟ اینجاست که انکولوژی زنان اهمیت پیدا می‌کند؛ حوزه‌ای تخصصی که بر شناسایی، ارزیابی و درمان بیماری‌های سرطانی مرتبط با دستگاه تولیدمثل زنان تمرکز دارد. دکتر خاطره حکمت نیا، فلوشیپ انکولوژی زنان در شیراز، در این حوزه فعالیت می‌کنند. فلوشیپ انکولوژی زنان، دانش تخصصی پزشک را در زمینه بیماری‌های بدخیم زنان، ارزیابی توده‌ها و ضایعات مشکوک و تصمیم‌گیری درباره روش مناسب درمان تکمیل می‌کند. سرطان‌های زنان تنها به یک عضو محدود نیستند. رحم، دهانه رحم، تخمدان، لوله‌های رحمی، واژن و بخش خارجی دستگاه تناسلی می‌توانند درگیر بیماری‌های بدخیم مختلف شوند. هرکدام از این بیماری‌ها ویژگی‌های متفاوتی دارند و روش تشخیص و درمانشان نیز یکسان نیست. برای مثال، سرطان تخمدان ممکن است در مراحل ابتدایی علائم مشخصی نداشته باشد و گاهی با نشانه‌هایی مانند نفخ مداوم، احساس پری شکم، تغییر در عادات گوارشی یا درد لگنی خود را نشان دهد. این علائم البته اختصاصی سرطان نیستند، اما اگر مداوم یا غیرعادی باشند، بررسی پزشکی اهمیت پیدا می‌کند. شنیدن عبارت «توده» برای بسیاری از بیماران اضطراب‌آور است؛ در حالی که وجود توده در رحم یا تخمدان به‌تنهایی به معنای سرطان نیست. کیست‌های تخمدان، فیبروم‌های رحمی و بسیاری از تغییرات خوش‌خیم نیز می‌توانند به شکل توده در بررسی‌های پزشکی دیده شوند. پزشک با توجه به سن فرد، علائم، سابقه پزشکی، معاینه و نتایج تصویربرداری و آزمایش‌ها درباره ماهیت احتمالی ضایعه تصمیم می‌گیرد. در بعضی موارد نیز نمونه‌برداری یا بررسی بافت‌شناسی برای تشخیص قطعی لازم است. سرطان دهانه رحم از جمله سرطان‌هایی است که در بسیاری از موارد می‌توان با اقدامات پیشگیرانه و غربالگری مناسب، خطر آن را کاهش داد یا تغییرات پیش‌سرطانی را در مراحل اولیه شناسایی کرد. عفونت پایدار با برخی انواع ویروس HPV از عوامل مهم مرتبط با این سرطان است. واکسیناسیون HPV و انجام غربالگری بر اساس سن و شرایط فرد، از اقدامات مهم پیشگیرانه محسوب می‌شوند. وجود خونریزی غیرطبیعی، به‌خصوص خونریزی پس از رابطه جنسی یا خونریزی در دوران پس از یائسگی، می‌تواند نیازمند بررسی باشد. یکی از چالش‌های بیماری‌های تخمدان این است که علائم اولیه همیشه اختصاصی نیستند. احساس نفخ، سیری زودرس، درد یا فشار لگنی و تغییرات ادراری یا گوارشی می‌توانند در بسیاری از بیماری‌های غیرسرطانی نیز دیده شوند. بنابراین وجود چنین علائمی به معنای ابتلا به سرطان نیست؛ اما وقتی علامتی برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌کند یا الگوی معمول زندگی فرد را تغییر می‌دهد، بهتر است علت آن بررسی شود. در صورت مشاهده توده تخمدانی نیز پزشک بر اساس ویژگی‌های آن تصمیم می‌گیرد که آیا پیگیری، بررسی بیشتر یا اقدام درمانی لازم است. سرطان آندومتر یا سرطان پوشش داخلی رحم می‌تواند با خونریزی غیرطبیعی خود را نشان دهد. خونریزی بین دو قاعدگی، خونریزی بسیار شدید یا طولانی، و به‌خصوص هرگونه خونریزی پس از یائسگی از علائمی هستند که باید بررسی شوند. البته این علائم دلایل بسیار دیگری نیز دارند و الزاماً به معنای سرطان نیستند؛ اما تشخیص علت، اهمیت زیادی دارد. جراحی یکی از روش‌های مهم درمان برخی سرطان‌های زنان است، اما اینکه بیمار به جراحی نیاز دارد یا خیر و چه نوع عملی مناسب است، به نوع بیماری و مرحله آن بستگی دارد. در برخی بیماران ممکن است جراحی برای برداشتن توده یا بافت درگیر انجام شود. در موارد دیگر، درمان می‌تواند شامل ترکیبی از جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا درمان‌های دارویی دیگر باشد. بنابراین تصمیم‌گیری درمانی باید بر اساس تشخیص دقیق و شرایط اختصاصی هر بیمار انجام شود، نه صرفاً نام بیماری. یکی از حساس‌ترین لحظات برای بسیاری از بیماران، زمانی است که نتیجه پاتولوژی با واژه‌هایی روبه‌رو می‌شود که برایشان ناآشناست. پاتولوژی اطلاعات مهمی درباره نوع بافت و ویژگی‌های بیماری در اختیار پزشک قرار می‌دهد و در بسیاری از موارد، تصمیم‌گیری درمانی بدون توجه به آن کامل نیست. به همین دلیل، پس از دریافت چنین نتایجی، بهتر است بیمار به جای تفسیر عبارت‌های پزشکی در منابع مختلف، نتیجه را با پزشک خود بررسی کند تا مشخص شود این یافته در کنار سایر اطلاعات چه معنایی دارد. در سرطان، فقط دانستن نام بیماری کافی نیست. پزشک باید بداند بیماری در چه مرحله‌ای قرار دارد و تا چه اندازه گسترش پیدا کرده است. مرحله بیماری می‌تواند بر انتخاب روش درمان، نوع جراحی، نیاز به درمان‌های تکمیلی و پیش‌آگهی تأثیر بگذارد. به همین دلیل ممکن است دو بیمار که هر دو به یک نوع سرطان مبتلا هستند، درمان یکسانی دریافت نکنند. پایان جراحی یا دوره اصلی درمان، لزوماً پایان مراقبت پزشکی نیست. بسیاری از بیماران پس از درمان به پیگیری‌های دوره‌ای نیاز دارند. نوع و فاصله این پیگیری‌ها بر اساس نوع سرطان، مرحله بیماری و درمان انجام‌شده تعیین می‌شود. هدف از این مراجعات می‌تواند بررسی وضعیت سلامت، کنترل عوارض درمان و در صورت لزوم شناسایی زودهنگام عود بیماری باشد.