دکتر مریم اعتمادان

دنیای کودکان، دنیایی است که هم ساده به نظر می‌رسد و هم در عمق خودش پیچیدگی‌های فراوانی دارد. کودک ممکن است چیزی را که درونش می‌گذرد، با جمله‌های کوتاه، با سکوت، با گریه، با لجبازی، با اضطراب، با چسبیدن بیش از حد به والدین یا حتی با بی‌قراری‌های ظاهراً بی‌دلیل نشان دهد. درست در همین نقطه است که نقش یک متخصص روانشناسی کودکان اهمیت پیدا می‌کند؛ کسی که فقط رفتار را نمی‌بیند، بلکه پشت رفتار را هم می‌خواند. دکتر مریم اعتمادان، متخصص روانشناسی کودکان در شهر بوشهر، از جمله افرادی است که در این حوزه با نگاه دقیق، صبورانه و مسئولانه به بررسی وضعیت روانی و رفتاری کودکان می‌پردازد و تلاش می‌کند به خانواده‌ها کمک کند تصویر روشن‌تری از نیازهای فرزندشان به‌دست آورند. روانشناسی کودکان، برخلاف تصور بعضی افراد، فقط به «مشکل رفتاری» محدود نیست. این حوزه با رشد هیجانی، اجتماعی، شناختی و ارتباطی کودک سروکار دارد. یعنی از سال‌های ابتدایی زندگی تا سنین مدرسه و حتی دوره نوجوانی، بسیاری از شکل‌گیری‌های مهم شخصیتی و رفتاری در همین مسیر ریشه می‌گیرند. کودکانی که در بیان احساساتشان مشکل دارند، کودکانی که اضطراب جدایی را تجربه می‌کنند، آن‌هایی که با پرخاشگری، گوشه‌گیری، شب‌ادراری، ترس‌های مکرر، کاهش تمرکز، افت تحصیلی، یا اختلال در ارتباط با هم‌سالان روبه‌رو هستند، همگی می‌توانند از حمایت تخصصی یک روانشناس کودک بهره‌مند شوند. در چنین شرایطی، دکتر اعتمادان با نگاه غیرقضاوت‌گر و آرام خود، تلاش می‌کند ابتدا کودک و بعد خانواده را در بستر واقعی زندگی‌شان ببیند. یکی از مهم‌ترین نکات در روانشناسی کودکان این است که رفتار کودک را نباید صرفاً به‌عنوان یک مشکل خام و جدا از شرایط محیطی تحلیل کرد. کودک در خلأ زندگی نمی‌کند. روابط خانوادگی، سبک تربیتی، محیط مدرسه، تجربه‌های قبلی، الگوهای خواب، میزان بازی، نوع تعامل با والدین و حتی تغییرات کوچک در زندگی روزمره می‌توانند روی وضعیت روانی او اثر بگذارند. روانشناس موفق کسی است که این بافت را ببیند و فقط به یک علامت منفرد اکتفا نکند. دکتر مریم اعتمادان نیز در همین مسیر، با دقت به این جزئیات توجه می‌کند تا ارزیابی او از کودک، فقط سطحی و فوری نباشد، بلکه تا حد ممکن ریشه‌دار و قابل اتکا باشد. والدین معمولاً زمانی به متخصص روانشناسی کودکان مراجعه می‌کنند که مدتی از نگرانی آن‌ها گذشته باشد. بعضی‌ها ابتدا صبر می‌کنند و می‌گویند «خودش خوب می‌شود». بعضی‌ها با اطرافیان مشورت می‌کنند و هر کس نظری می‌دهد. بعضی‌ها هم از برچسب خوردن یا قضاوت شدن می‌ترسند. اما وقتی رفتار یا احساسات کودک تکرار می‌شوند و روی زندگی روزمره، یادگیری، روابط خانوادگی یا اعتمادبه‌نفس او اثر می‌گذارند، مراجعه تخصصی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. در این مرحله، حضور یک روانشناس کودک که بتواند هم به کودک نزدیک شود و هم به والدین توضیح روشن بدهد، اهمیت زیادی دارد. دکتر اعتمادان در چنین موقعیتی، بیشتر شبیه یک همراه آگاه عمل می‌کند تا فقط یک ارزیاب. یکی از ویژگی‌های برجسته در کار با کودکان، توانایی برقراری ارتباط به زبان خود کودک است. کودک با بزرگسالان مثل بزرگسالان حرف نمی‌زند. گاهی از بازی، نقاشی، داستان، یا حتی سکوت برای نشان‌دادن درونیاتش استفاده می‌کند. یک متخصص روانشناسی کودک باید بتواند این زبان را بفهمد و با آن وارد تعامل شود. در بسیاری از موارد، درمان یا ارزیابی موثر زمانی آغاز می‌شود که کودک حس کند در محیطی امن قرار گرفته و لازم نیست از بیان احساساتش بترسد. این فضای امن، چیزی نیست که با عجله ساخته شود؛ نیاز به صبوری، همدلی و مهارت ارتباطی دارد. همین ویژگی‌ها باعث می‌شود مراجعه به روانشناسی کودکان، اگر درست انجام شود، برای کودک تجربه‌ای مفید و آرامش‌بخش باشد. در بوشهر، با توجه به شرایط زندگی شهری، فشارهای تحصیلی، تغییرات سبک زندگی و گاهی نوسانات هیجانی در خانواده‌ها، اهمیت توجه به روان کودکان بیش از پیش احساس می‌شود. گاهی یک مشکل ظاهراً ساده، مثل بدخوابی، بی‌اشتهایی، وابستگی شدید به مادر، ترس از مدرسه یا پرخاشگری‌های ناگهانی، اگر به‌موقع دیده شود، خیلی راحت‌تر قابل مدیریت است. اما اگر این نشانه‌ها نادیده گرفته شوند، ممکن است در آینده پیچیده‌تر شوند. به همین دلیل، وجود متخصصی مثل دکتر مریم اعتمادان برای بسیاری از خانواده‌ها ارزشمند است؛ کسی که می‌تواند زودتر متوجه نیازهای روانی کودک شود و مسیر مناسب‌تری را پیشنهاد دهد. بخش مهمی از کار روانشناس کودک، آموزش به والدین است. بسیاری از مشکلات کودکان فقط با کار مستقیم روی خود کودک حل نمی‌شوند. والدین باید یاد بگیرند چگونه پاسخ بدهند، چگونه مرز بگذارند، چگونه تشویق کنند، چگونه به کودک امنیت بدهند و چگونه رفتارهای نادرست را بدون تنش زیاد اصلاح کنند. گاهی یک تغییر کوچک در شیوه برخورد والدین، اثر بزرگی بر حال کودک می‌گذارد. روانشناس کودک خوب نه‌تنها به کودک کمک می‌کند، بلکه به خانواده هم ابزار می‌دهد تا تعامل سالم‌تری بسازند. در این نگاه، دکتر اعتمادان می‌تواند نقش مهمی در آگاه‌سازی والدین و همراه‌کردن آن‌ها با روند درمان داشته باشد. نکته‌ای که در روانشناسی کودکان بسیار مهم است، این است که قضاوت و عجله هیچ‌وقت نتیجه خوبی نمی‌دهد. کودکان هر کدام با سرعت متفاوتی رشد می‌کنند. بعضی‌ها در بیان هیجان‌ها زودتر پیشرفت می‌کنند، بعضی‌ها در تعامل اجتماعی، بعضی‌ها در تمرکز و بعضی‌ها در کنترل رفتار. مقایسه دائمی کودک با دیگران، اغلب بیش از آن‌که مفید باشد، اضطراب ایجاد می‌کند. در مقابل، نگاه فردمحور و تدریجی می‌تواند هم برای کودک و هم برای والدین آرامش‌آفرین باشد. همین نوع نگاه در معرفی دکتر مریم اعتمادان نیز اهمیت دارد؛ نگاهی که کودک را در چارچوب خودش می‌بیند، نه در قالب یک استاندارد خشک و تکراری.