دکتر راضیه نعیمی

گاهی قلب مشکل خود را با یک درد واضح نشان نمی‌دهد. ممکن است فرد فقط احساس کند زودتر خسته می‌شود، ضربان قلبش گاهی نامنظم شده یا هنگام انجام فعالیتی که قبلاً برایش ساده بوده، نفس کم می‌آورد. همین تغییرات کوچک اگر تکرار شوند، ارزش بررسی دارند. دکتر راضیه نعیمی، متخصص قلب و عروق در شیراز، در زمینه تشخیص، درمان و پیگیری بیماری‌های قلبی و عروقی فعالیت می‌کنند. مراجعه به متخصص قلب فقط برای افرادی نیست که بیماری قلبی شناخته‌شده دارند؛ گاهی هدف اصلی، بررسی یک علامت جدید یا ارزیابی عوامل خطر بیماری‌های قلبی است. اولین سؤال: چرا باید قلبم را بررسی کنم؟ درد قفسه سینه تنها نشانه‌ای نیست که می‌تواند توجه ما را به سمت قلب جلب کند. تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه، کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره و حتی بعضی ورم‌های اندام‌ها نیز ممکن است در ارزیابی قلب اهمیت داشته باشند. البته این علائم اختصاصی قلب نیستند و دلایل مختلفی می‌توانند داشته باشند. نقش متخصص این است که با بررسی علائم، سوابق پزشکی و در صورت نیاز آزمایش‌ها و بررسی‌های تکمیلی، علت احتمالی را مشخص کند. تپش قلب؛ وقتی ضربان را بیشتر از همیشه حس می‌کنیم گاهی فرد ناگهان متوجه ضربان قلب خود می‌شود؛ ضربانی که ممکن است تند، کوبنده یا نامنظم احساس شود. اضطراب، استرس، کم‌خوابی، مصرف زیاد قهوه و برخی مواد محرک می‌توانند باعث تپش قلب شوند. در مقابل، بعضی اختلالات ریتم قلب نیز با همین علامت خودشان را نشان می‌دهند. اگر تپش قلب مرتب تکرار شود یا همراه با سرگیجه، ضعف، درد قفسه سینه یا غش باشد، بهتر است علت آن مشخص شود. آیا هر درد قفسه سینه نشانه بیماری قلبی است؟ خیر. درد قفسه سینه می‌تواند از عضلات، معده و مری، ریه یا عوامل دیگر منشأ بگیرد. با این حال، ویژگی‌هایی مانند احساس فشار یا سنگینی، ایجاد درد هنگام فعالیت و انتشار آن به بازو، شانه، پشت، گردن یا فک می‌تواند بررسی قلبی را مهم‌تر کند. شدت درد به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که علت آن قلبی است یا خیر. گاهی یک مشکل جدی ممکن است با درد خیلی شدید همراه نباشد. یک تغییر ساده در توانایی بدنی را جدی بگیریم فرض کنید قبلاً بدون مشکل چند طبقه از پله‌ها را بالا می‌رفتید اما مدتی است در همان مسیر مجبور می‌شوید توقف کنید. این تغییر ممکن است به دلیل کم‌تحرکی، افزایش وزن، کم‌خونی یا مشکلات ریوی ایجاد شده باشد، اما بیماری‌های قلبی نیز یکی از احتمالات هستند. به همین دلیل، کاهش جدید و غیرقابل توضیح تحمل فعالیت ارزش بررسی دارد. فشار خون بالا ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد بعضی افراد تصور می‌کنند اگر فشار خونشان بالا باشد، حتماً باید سردرد یا سرگیجه داشته باشند. در حالی که فشار خون بالا در بسیاری از افراد بدون علامت مشخص وجود دارد. کنترل منظم فشار خون اهمیت زیادی دارد؛ زیرا فشار خون کنترل‌نشده در طول زمان می‌تواند احتمال آسیب به قلب، مغز، کلیه‌ها و عروق را افزایش دهد. اگر داروی فشار خون برای فرد تجویز شده باشد، قطع یا تغییر مقدار آن بدون نظر پزشک کار درستی نیست. قلب و کلسترول؛ رابطه‌ای که باید شناخت بالا بودن LDL می‌تواند به شکل‌گیری پلاک در دیواره عروق کمک کند. تجمع این پلاک‌ها ممکن است به مرور باعث تنگ شدن عروق شود. اما تصمیم درباره درمان چربی خون فقط با نگاه کردن به عدد کلسترول انجام نمی‌شود. سن، فشار خون، دیابت، سیگار، سابقه خانوادگی و وجود بیماری قلبی یا عروقی نیز در ارزیابی خطر نقش دارند. بنابراین ممکن است دو فرد با نتیجه آزمایش مشابه، به توصیه‌های درمانی متفاوتی نیاز داشته باشند. اکو قلب چه زمانی درخواست می‌شود؟ اکوکاردیوگرافی یکی از ابزارهای مهم بررسی قلب است که با استفاده از امواج صوتی، اطلاعاتی درباره ساختار و عملکرد قلب فراهم می‌کند. وضعیت دریچه‌های قلب، اندازه حفره‌ها و قدرت انقباض عضله قلب از جمله مواردی هستند که می‌توانند در اکو مورد بررسی قرار گیرند. البته اکو برای هر فردی که تپش قلب یا درد قفسه سینه دارد، لزوماً اولین یا تنها آزمایش نیست و انتخاب آن به تشخیص پزشک بستگی دارد. نوار قلب فقط برای تشخیص سکته نیست ECG یا نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و می‌تواند اطلاعاتی درباره ریتم و بعضی تغییرات قلبی ارائه دهد. گاهی علائم بیمار در زمان مراجعه وجود ندارند. در چنین شرایطی، بسته به نوع علائم ممکن است بررسی طولانی‌تر ریتم قلب با دستگاه‌هایی مانند هولتر مطرح شود. این موضوع به‌خصوص در افرادی که تپش قلب آن‌ها گهگاه و در زمان‌های غیرقابل پیش‌بینی اتفاق می‌افتد، می‌تواند اهمیت داشته باشد. دیابت، وزن و سبک زندگی چه ارتباطی با قلب دارند؟ سلامت قلب جدا از وضعیت عمومی بدن نیست. دیابت، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی، سیگار و الگوی غذایی نامناسب می‌توانند خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهند. کنترل این عوامل در بسیاری از افراد بخشی از پیشگیری قلبی محسوب می‌شود. برای مثال، ترک سیگار و داشتن فعالیت بدنی منظم می‌تواند در کنار درمان‌های پزشکی به کاهش عوامل خطر کمک کند. آیا استرس می‌تواند روی قلب اثر بگذارد؟ استرس و اضطراب می‌توانند باعث افزایش ضربان قلب، احساس تپش، تعریق و حتی احساس فشار در قفسه سینه شوند. اما اینکه یک علامت هنگام استرس ایجاد شده است، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که علت آن صرفاً اضطراب است. اگر علائم جدید، شدید یا مکرر باشند، بهتر است ابتدا علت‌های جسمی مهم بررسی شوند و سپس در صورت نیاز عوامل روانی نیز مورد توجه قرار گیرند. زنان ممکن است علائم متفاوتی داشته باشند علائم بیماری قلبی در زنان همیشه دقیقاً مانند تصویر کلاسیک «درد شدید قفسه سینه» نیست. تنگی نفس، خستگی غیرعادی، تهوع، ناراحتی پشت یا فک و احساس ضعف می‌توانند در برخی زنان همراه بیماری‌های قلبی دیده شوند. این تفاوت یکی از دلایلی است که نباید فقط بر اساس نبود درد شدید قفسه سینه، احتمال بیماری قلبی را کنار گذاشت.