دکتر رخساره کریمی

وقتی صحبت از اورولوژی می‌شود، خیلی‌ها آن را فقط به مشکلات کلیه یا مجاری ادراری محدود می‌دانند. در واقع، این تخصص بخش قابل توجهی از مشکلات دستگاه ادراری و تناسلی را در زنان و مردان بررسی می‌کند؛ از سنگ کلیه و عفونت‌های ادراری گرفته تا اختلالات مثانه، مشکلات پروستات و برخی بیماری‌های دستگاه تناسلی. دکتر رخساره کریمی، متخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی) در شیراز، در زمینه بررسی و درمان مشکلات مرتبط با سیستم ادراری و تناسلی فعالیت می‌کنند. اگر دفع ادرار تغییر کرده، باید به چه چیزهایی توجه کرد؟ تعداد دفعات ادرار، فوریت دفع، سوزش، درد، قطع و وصل شدن جریان ادرار و تغییر رنگ یا بوی ادرار می‌توانند اطلاعات مهمی درباره وضعیت دستگاه ادراری در اختیار پزشک قرار دهند. البته هر تغییر کوچکی به معنی بیماری جدی نیست؛ برای مثال، مصرف بعضی مواد غذایی، کم‌آبی بدن یا برخی داروها می‌توانند روی ادرار تأثیر بگذارند. اما اگر یک علامت جدید ماندگار شود یا مرتب تکرار شود، بهتر است علت آن مشخص شود. سنگ کلیه؛ دردی که معمولاً قابل فراموش کردن نیست یکی از شناخته‌شده‌ترین مشکلاتی که باعث مراجعه به متخصص اورولوژی می‌شود، سنگ کلیه است. درد ناشی از سنگ ممکن است از پهلو یا پشت شروع شود و به قسمت پایین شکم یا کشاله ران انتشار پیدا کند. تهوع و استفراغ، وجود خون در ادرار یا احساس نیاز مکرر به دفع ادرار نیز ممکن است همراه آن دیده شود. اما اندازه و محل سنگ در انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارند. همه سنگ‌ها الزاماً به جراحی نیاز ندارند و بعضی از آن‌ها می‌توانند با مراقبت و درمان مناسب دفع شوند. سنگ کوچک هم همیشه بی‌اهمیت نیست گاهی فرد در یک سونوگرافی یا بررسی تصویربرداری به‌طور اتفاقی متوجه وجود سنگ می‌شود و چون درد ندارد، تصور می‌کند نیازی به پیگیری نیست. در حالی که محل سنگ، اندازه آن و وضعیت تخلیه ادرار می‌تواند در اهمیت آن مؤثر باشد. برخی سنگ‌ها ممکن است در مسیر ادرار قرار بگیرند یا باعث انسداد شوند. به همین دلیل، تصمیم درباره پیگیری یا درمان باید بر اساس شرایط همان بیمار انجام شود. عفونت ادراری فقط با سوزش خودش را نشان نمی‌دهد سوزش هنگام ادرار، تکرر و احساس فوریت از علائم شناخته‌شده عفونت ادراری هستند، اما ممکن است علائم دیگری نیز وجود داشته باشند. تب، لرز، درد پهلو یا احساس ناخوشی عمومی می‌تواند نشان‌دهنده درگیری قسمت بالاتری از دستگاه ادراری باشد و اهمیت بیشتری پیدا کند. به‌خصوص اگر تب و درد پهلو همراه با علائم ادراری ایجاد شده باشد، بهتر است مراجعه پزشکی به تأخیر نیفتد. خون در ادرار را نباید نادیده گرفت دیدن خون در ادرار می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از سنگ و عفونت گرفته تا بیماری‌های دیگر دستگاه ادراری. گاهی خون آن‌قدر کم است که با چشم دیده نمی‌شود و در آزمایش ادرار مشخص می‌شود. صرف‌نظر از علت، وجود خون در ادرار نیازمند بررسی پزشکی است؛ به‌خصوص اگر بدون درد ایجاد شده باشد یا تکرار شود. وقتی مثانه کنترل سابق را ندارد تکرر ادرار، احساس فوریت، بیدار شدن‌های مکرر در شب برای دفع یا نشت ناخواسته ادرار می‌تواند زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. بی‌اختیاری ادرار انواع مختلفی دارد. در بعضی افراد، نشت ادرار هنگام عطسه، سرفه یا ورزش اتفاق می‌افتد و در برخی دیگر، احساس ناگهانی و شدید برای دفع باعث نشت می‌شود. شناخت نوع مشکل برای انتخاب روش درمان اهمیت دارد. مشکلات ادراری در مردان و نقش پروستات با افزایش سن، تغییرات مربوط به پروستات در بسیاری از مردان ایجاد می‌شود. بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات می‌تواند باعث ضعیف شدن جریان ادرار، طولانی شدن زمان دفع، تکرر ادرار، احساس تخلیه ناقص یا بیدار شدن‌های مکرر در طول شب شود. این علائم همیشه به معنی سرطان پروستات نیستند؛ اما نباید صرفاً به دلیل افزایش سن طبیعی تلقی شوند. بررسی وضعیت پروستات و دستگاه ادراری می‌تواند مشخص کند که علت علائم چیست و آیا نیاز به درمان وجود دارد یا خیر. سرطان پروستات با بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات یکی نیست یکی از اشتباهات رایج، یکی دانستن این دو مشکل است. بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) یک بیماری غیرسرطانی است که می‌تواند باعث مشکلات ادراری شود. در مقابل، سرطان پروستات بیماری متفاوتی است و ممکن است در مراحل اولیه حتی علامت مشخصی ایجاد نکند. بنابراین ارزیابی سلامت پروستات باید متناسب با سن، سابقه خانوادگی و عوامل خطر فرد انجام شود. درد پهلو همیشه از کلیه نیست وقتی فردی در قسمت پهلو یا پشت خود احساس درد می‌کند، ممکن است اولین حدسش مشکل کلیوی باشد. اما عضلات، ستون فقرات و حتی برخی اندام‌های دیگر نیز می‌توانند در این ناحیه درد ایجاد کنند. دردی که همراه با تغییرات ادراری، خون در ادرار، تب یا علائم دیگری باشد، احتمال ارتباط با دستگاه ادراری را بیشتر مطرح می‌کند و نیازمند بررسی دقیق‌تر است. آزمایش و سونوگرافی چه نقشی دارند؟ تشخیص بیماری‌های اورولوژیک فقط با یک آزمایش انجام نمی‌شود. بسته به علائم، ممکن است آزمایش ادرار، آزمایش خون، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا بررسی‌های تخصصی‌تر مورد نیاز باشد. برای مثال، در بیماری که احتمال سنگ کلیه مطرح است، محل و اندازه سنگ اهمیت زیادی دارد و انتخاب روش تصویربرداری می‌تواند به شرایط بیمار بستگی داشته باشد. بنابراین بهتر است آزمایش‌ها بر اساس تشخیص احتمالی و نظر پزشک انجام شوند، نه صرفاً برای اینکه «همه چیز بررسی شود».