دکتر سعید یزدانی

مشکلات مربوط به روده بزرگ، راست‌روده و ناحیه مقعد گاهی با علائمی شروع می‌شوند که در نگاه اول ساده به نظر می‌رسند؛ تغییر در عادات دفع، یبوست طولانی‌مدت، خونریزی هنگام دفع، درد شکم یا احساس تخلیه ناقص می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند. در بعضی موارد درمان دارویی و تغییر سبک زندگی کافی است، اما برخی بیماری‌ها به بررسی تخصصی‌تر و در صورت نیاز، درمان جراحی احتیاج دارند. دکتر سعید یزدانی، جراح گوارش تحتانی (کولورکتال) در شیراز، در زمینه بررسی و درمان جراحی بیماری‌های مرتبط با روده بزرگ، راست‌روده و ناحیه مقعد فعالیت دارد. جراحی کولورکتال حوزه‌ای تخصصی است که علاوه بر بیماری‌های روده، مشکلاتی مانند هموروئید، شقاق، فیستول و برخی توده‌ها و بیماری‌های التهابی را نیز دربرمی‌گیرد. نکته مهم در بیماری‌های گوارش تحتانی این است که یک علامت مشخص لزوماً به یک بیماری خاص اشاره نمی‌کند. برای مثال، خون در مدفوع ممکن است به دلیل هموروئید ایجاد شود، اما در برخی افراد بررسی علت‌های مهم‌تر نیز ضروری است. به همین دلیل، تشخیص درست پیش از انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد. جراحی کولورکتال شاخه‌ای از جراحی است که بر بیماری‌های روده بزرگ، راست‌روده و مقعد تمرکز دارد. این بیماری‌ها می‌توانند از مشکلات نسبتاً شایع و خوش‌خیم مانند هموروئید و شقاق شروع شوند و تا بیماری‌های پیچیده‌تر مانند سرطان روده بزرگ یا برخی بیماری‌های التهابی روده ادامه پیدا کنند. برخی مشکلات در مراحل ابتدایی با دارو، رژیم غذایی و اصلاح عادات دفع کنترل می‌شوند. در مقابل، اگر بیماری پیشرفته باشد، عود کند یا به درمان‌های معمول پاسخ ندهد، ممکن است جراحی مطرح شود. روده بزرگ بخش مهمی از دستگاه گوارش است و بیماری‌های مختلفی می‌توانند آن را درگیر کنند. پولیپ‌های روده، دیورتیکول‌ها، بیماری‌های التهابی، انسداد، توده‌ها و سرطان از جمله مشکلاتی هستند که ممکن است نیاز به ارزیابی تخصصی داشته باشند. علائم این بیماری‌ها همیشه اختصاصی نیستند. تغییر طولانی‌مدت در الگوی دفع، یبوست یا اسهال مداوم، نفخ و درد شکم، کاهش وزن بدون دلیل مشخص یا مشاهده خون در مدفوع از مواردی هستند که در صورت تداوم باید مورد بررسی قرار بگیرند. سرطان کولورکتال یکی از بیماری‌هایی است که تشخیص زودهنگام آن اهمیت زیادی دارد. این بیماری ممکن است در مراحل ابتدایی علائم واضحی ایجاد نکند و به همین دلیل غربالگری در افراد واجد شرایط اهمیت دارد. علائمی مانند خونریزی از مقعد، تغییر جدید و پایدار در عادات دفع، احساس تخلیه ناقص، کاهش وزن بدون علت مشخص، کم‌خونی یا دردهای مداوم شکمی می‌توانند نیازمند بررسی بیشتر باشند. تشخیص سرطان معمولاً بر اساس مجموعه‌ای از اطلاعات شامل شرح حال، معاینه، آزمایش‌ها، کولونوسکوپی، تصویربرداری و در صورت مشاهده ضایعه، نمونه‌برداری انجام می‌شود. اگر بیماری نیازمند جراحی باشد، نوع عمل بر اساس محل توده، مرحله بیماری، وضعیت عمومی بیمار و نتایج بررسی‌های انجام‌شده انتخاب می‌شود. پولیپ‌ها رشدهای بافتی داخل روده بزرگ هستند که بسیاری از آن‌ها خوش‌خیم‌اند، اما بعضی انواع می‌توانند در طول زمان تغییرات پیش‌سرطانی پیدا کنند. به همین دلیل، مشاهده پولیپ در کولونوسکوپی معمولاً نیازمند ارزیابی دقیق است. بعضی پولیپ‌ها در همان زمان کولونوسکوپی برداشته می‌شوند، اما اگر اندازه، تعداد یا محل آن‌ها شرایط خاصی داشته باشد، ممکن است اقدامات دیگری مورد نیاز باشد. پیگیری منظم بر اساس نتیجه پاتولوژی و نظر پزشک نیز اهمیت دارد. هموروئید یکی از شایع‌ترین مشکلات ناحیه مقعد است و می‌تواند با خونریزی روشن هنگام دفع، خارش، درد یا بیرون‌زدگی همراه باشد. درمان هموروئید به شدت و مرحله بیماری بستگی دارد. تغییر رژیم غذایی، افزایش مصرف فیبر، نوشیدن مایعات کافی و جلوگیری از زور زدن هنگام دفع در بسیاری از موارد جزو اقدامات اولیه هستند. در موارد پیشرفته‌تر یا زمانی که درمان‌های غیرجراحی مؤثر نباشند، ممکن است روش‌های مداخله‌ای یا جراحی مورد بررسی قرار گیرند. نکته مهم این است که هر خونریزی از مقعد را نباید صرفاً به هموروئید نسبت داد. به‌خصوص در افراد با سن بالاتر یا کسانی که علائم جدید و مداوم دارند، علت خونریزی باید به شکل مناسب مشخص شود. شقاق مقعدی به ایجاد یک ترک یا زخم در ناحیه کانال مقعد گفته می‌شود و معمولاً با درد شدید هنگام دفع و گاهی خونریزی همراه است. یبوست و دفع مدفوع سفت می‌تواند در ایجاد یا تشدید شقاق نقش داشته باشد. بعضی موارد حاد با اصلاح عادات دفع و درمان دارویی بهبود پیدا می‌کنند، اما شقاق مزمن ممکن است نیازمند ارزیابی تخصصی و درمان‌های پیشرفته‌تر باشد. در صورت تداوم درد یا خونریزی، تشخیص افتراقی نیز اهمیت دارد تا مشکلات دیگری با شقاق اشتباه نشوند. آبسه مقعدی به تجمع چرک در بافت‌های اطراف مقعد گفته می‌شود و ممکن است با درد، تورم، قرمزی و گاهی تب همراه باشد. این وضعیت می‌تواند نیازمند درمان فوری باشد. فیستول مقعدی نیز مسیری غیرطبیعی میان کانال مقعد یا راست‌روده و پوست اطراف مقعد است که در بعضی افراد پس از آبسه ایجاد می‌شود. ترشح مداوم، تحریک پوست و ایجاد سوراخ یا زخم در اطراف مقعد می‌تواند از علائم آن باشد. درمان فیستول به مسیر و پیچیدگی آن بستگی دارد و انتخاب روش مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا باید ضمن درمان فیستول، تا حد امکان عملکرد عضلات کنترل‌کننده دفع نیز حفظ شود. بیماری‌هایی مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون می‌توانند بخش‌هایی از دستگاه گوارش را درگیر کنند. این بیماری‌ها معمولاً ماهیت مزمن دارند و ممکن است با دوره‌های تشدید و فروکش همراه باشند. اسهال مداوم، خونریزی، درد شکم، کاهش وزن و خستگی می‌توانند از علائم این بیماری‌ها باشند. درمان بسیاری از بیماران ابتدا توسط متخصص گوارش و با دارو انجام می‌شود، اما در شرایط خاص مانند عوارض شدید، تنگی یا برخی عوارض دیگر ممکن است جراحی نیز مطرح شود. تصمیم برای جراحی در این بیماران نیازمند بررسی دقیق وضعیت فرد و همکاری میان متخصص گوارش و جراح است. دیورتیکول‌ها کیسه‌های کوچکی هستند که ممکن است در دیواره روده بزرگ ایجاد شوند. بسیاری از افراد دارای دیورتیکول هیچ علامتی ندارند، اما در بعضی شرایط التهاب یا عوارضی مانند خونریزی، آبسه، سوراخ‌شدگی یا تنگی روده ایجاد می‌شود. درمان بر اساس شدت بیماری و نوع عارضه تعیین می‌شود. بعضی موارد با درمان دارویی و مراقبت مناسب کنترل می‌شوند، در حالی که عوارض شدید ممکن است نیاز به مداخله جراحی داشته باشند.