دکتر زهره عشقی

گاهی ارزش یک حرکت ساده را زمانی می‌فهمیم که دیگر به آسانی گذشته انجامش نمی‌دهیم؛ وقتی بالا رفتن از پله‌ها دردناک می‌شود، نشستن و بلند شدن سخت می‌شود یا دست و پاها آن‌طور که انتظار داریم همراهی‌مان نمی‌کنند. در چنین شرایطی، مسئله فقط «درد» نیست؛ محدودیتی است که می‌تواند روی کار، خواب، ورزش، رفت‌وآمد و حتی حال روحی فرد اثر بگذارد. اینجاست که طب فیزیکی و توانبخشی اهمیت پیدا می‌کند. این حوزه پزشکی به جای تمرکز صرف بر یک علامت، به عملکرد بدن و توانایی فرد برای انجام فعالیت‌های روزمره توجه دارد. دکتر زهره عشقی متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در شیراز، در زمینه ارزیابی و مدیریت مشکلات اسکلتی، عضلانی و حرکتی فعالیت می‌کنند. در این تخصص، تلاش می‌شود علت درد یا محدودیت عملکردی شناسایی شود و متناسب با شرایط هر فرد، مسیر درمانی مناسبی در نظر گرفته شود. کمردرد، گردن‌درد، درد شانه یا زانو از مشکلات شایعی هستند که بسیاری از افراد در طول زندگی تجربه می‌کنند. با این حال، شدت درد همیشه نشان‌دهنده میزان آسیب نیست و از طرف دیگر، بعضی مشکلات ممکن است در ابتدا با علائم خفیف ظاهر شوند. برای همین، ارزیابی دقیق اهمیت زیادی دارد. محل درد، زمان شروع آن، فعالیت‌هایی که باعث تشدید یا کاهش علائم می‌شوند، سابقه آسیب و وضعیت حرکتی فرد، همگی می‌توانند در پیدا کردن علت مشکل مؤثر باشند. در برخی موارد، اصلاح وضعیت بدن و فعالیت‌های روزمره، تمرین درمانی و روش‌های غیرجراحی می‌توانند نقش مهمی در کنترل علائم داشته باشند. اگر هم مشکل به بررسی‌های تکمیلی نیاز داشته باشد، تصمیم‌گیری بر اساس شرایط همان بیمار انجام می‌شود. ممکن است درد کاهش پیدا کند، اما اگر فرد هنوز نتواند به شکل طبیعی راه برود، دست خود را حرکت دهد یا فعالیت‌های روزانه‌اش را انجام دهد، درمان هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده است. طب فیزیکی و توانبخشی به همین دلیل بر **عملکرد** تأکید دارد. هدف می‌تواند این باشد که فرد دوباره بتواند کار کند، ورزش کند، فعالیت‌های شخصی خود را انجام دهد یا پس از یک آسیب، به سطح مناسبی از توانایی حرکتی بازگردد. این نگاه به‌ویژه برای افرادی که با مشکلات طولانی‌مدت عضلانی و اسکلتی روبه‌رو هستند اهمیت دارد. لازم نیست درد همیشه شدید باشد تا مراجعه به پزشک مطرح شود. دردهای مکرر، محدودیت حرکتی، بی‌حسی یا گزگز، ضعف عضلات، مشکلات حرکتی پس از آسیب یا ادامه‌دار شدن درد با وجود استراحت، همگی می‌توانند دلایلی برای ارزیابی تخصصی باشند. همچنین افرادی که به دلیل یک بیماری یا آسیب، مدتی از فعالیت‌های عادی خود فاصله گرفته‌اند، ممکن است برای بازگشت تدریجی به عملکرد طبیعی به برنامه توانبخشی نیاز داشته باشند. یکی از تفاوت‌های مهم توانبخشی با بسیاری از درمان‌های کوتاه‌مدت، استمرار آن است. بیمار ممکن است برای رسیدن به نتیجه مناسب به تمرین، اصلاح عادت‌های حرکتی و پیگیری منظم نیاز داشته باشد. در این مسیر، مشارکت خود فرد اهمیت زیادی دارد. انجام تمرین‌ها، رعایت توصیه‌های حرکتی و توجه به عواملی که باعث تشدید علائم می‌شوند، می‌تواند روند بهبود را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، توانبخشی زمانی مؤثرتر خواهد بود که بیمار نیز در فرآیند درمان نقش فعالی داشته باشد. گاهی یک مشکل اسکلتی عضلانی آن‌قدر به‌تدریج وارد زندگی فرد می‌شود که او کم‌کم فعالیت‌های مورد علاقه‌اش را کنار می‌گذارد. دیگر ورزش نمی‌کند، کمتر پیاده‌روی می‌رود یا از انجام بعضی کارهای روزمره اجتناب می‌کند. اما درمان فقط درباره از بین بردن یک درد نیست؛ درباره پس گرفتن بخشی از زندگی روزمره است که به دلیل آن مشکل محدود شده است. طب فیزیکی و توانبخشی با همین نگاه تلاش می‌کند میان درمان، حرکت و بازگشت فرد به فعالیت‌های معمول زندگی ارتباط برقرار کند.