دکتر عبدالرضا حق پناه

گاهی یک سنگ کوچک کلیه، یک انسداد در مسیر ادرار یا تکرار عفونت‌های ادراری می‌تواند کیفیت زندگی را به‌طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد. در بسیاری از این شرایط، درمان فقط به دارو محدود نیست و ممکن است از روش‌های کم‌تهاجمی برای تشخیص یا درمان استفاده شود. اینجاست که اندویورولوژی نقش مهمی پیدا می‌کند؛ شاخه‌ای از اورولوژی که بر درمان بیماری‌های دستگاه ادراری با استفاده از روش‌های پیشرفته و کم‌تهاجمی تمرکز دارد. دکتر عبدالرضا حق‌پناه، فلوشیپ جراحی لاپاراسکوپی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اندویورولوژی) در شیراز، در زمینه درمان بیماری‌های کلیه، حالب، مثانه و دستگاه ادراری با روش‌های اندوسکوپیک و لاپاراسکوپیک فعالیت می‌کنند. اندویورولوژی؛ درمان بدون برش‌های بزرگ اندویورولوژی یکی از شاخه‌های تخصصی اورولوژی است که در آن بسیاری از مشکلات دستگاه ادراری با استفاده از ابزارهای ظریف و از طریق مجاری طبیعی بدن یا برش‌های کوچک درمان می‌شوند. در این روش‌ها، جراح بدون ایجاد برش‌های وسیع، به ناحیه مورد نظر دسترسی پیدا می‌کند و در صورت امکان درمان را با کمترین آسیب به بافت‌های اطراف انجام می‌دهد. همه بیماران کاندید این روش‌ها نیستند و انتخاب نوع درمان به شرایط بیماری بستگی دارد. سنگ کلیه همیشه یک درمان واحد ندارد وقتی نتیجه سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن وجود سنگ را نشان می‌دهد، اولین سؤال بسیاری از بیماران این است: «آیا باید عمل کنم؟» پاسخ به این سؤال به عوامل مختلفی بستگی دارد: اندازه سنگ محل قرارگیری آن تعداد سنگ‌ها وجود انسداد در مسیر ادرار شدت علائم عملکرد کلیه به همین دلیل، دو بیمار با سنگ کلیه ممکن است درمان‌های کاملاً متفاوتی دریافت کنند. سنگ حالب؛ چرا درد آن متفاوت است؟ سنگی که وارد حالب می‌شود، ممکن است باعث درد بسیار شدیدی شود که از پهلو شروع شده و به کشاله ران یا ناحیه تناسلی انتشار پیدا می‌کند. این درد معمولاً به صورت موجی ایجاد می‌شود و ممکن است با تهوع، استفراغ یا وجود خون در ادرار همراه باشد. اگر سنگ باعث انسداد کامل مسیر ادرار یا عفونت شود، وضعیت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و نیاز به بررسی سریع دارد. سنگ‌شکنی یا جراحی؟ کدام انتخاب می‌شود؟ درمان سنگ‌های ادراری می‌تواند شامل روش‌های مختلفی باشد و انتخاب آن برای همه افراد یکسان نیست. بر اساس شرایط بیمار ممکن است یکی از گزینه‌های زیر مطرح شود: پیگیری و انتظار برای دفع سنگ درمان دارویی در برخی شرایط سنگ‌شکنی برون‌اندامی روش‌های اندوسکوپیک داخل مجاری ادراری جراحی‌های لاپاراسکوپیک یا سایر روش‌های مداخله‌ای تصمیم نهایی بر اساس محل و ویژگی‌های سنگ و وضعیت بیمار گرفته می‌شود. لاپاراسکوپی در اورولوژی چه کاربردی دارد؟ لاپاراسکوپی روشی است که در آن جراح از برش‌های کوچک و دوربین مخصوص برای انجام برخی جراحی‌های دستگاه ادراری استفاده می‌کند. در شرایط مناسب، این روش می‌تواند برای بعضی بیماری‌های کلیه، حالب یا سایر بخش‌های دستگاه ادراری مورد استفاده قرار گیرد. البته امکان انجام لاپاراسکوپی به نوع بیماری، شرایط بیمار و تشخیص جراح بستگی دارد. وجود خون در ادرار را جدی بگیرید خون در ادرار ممکن است با چشم دیده شود یا فقط در آزمایش مشخص شود. علت آن می‌تواند از یک عفونت ساده تا سنگ کلیه یا بیماری‌های دیگر دستگاه ادراری متفاوت باشد. مهم است بدانید وجود خون در ادرار، حتی اگر بدون درد باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد و نباید صرفاً منتظر برطرف شدن آن ماند. عفونت ادراری مکرر؛ فقط مصرف آنتی‌بیوتیک کافی نیست اگر عفونت ادراری بارها تکرار می‌شود، بهتر است علت زمینه‌ای آن بررسی شود. گاهی وجود سنگ، انسداد، مشکلات تخلیه مثانه یا عوامل دیگر باعث عود مکرر عفونت می‌شوند. در چنین شرایطی، درمان فقط به مصرف مکرر آنتی‌بیوتیک محدود نمی‌شود و ممکن است بررسی‌های تکمیلی لازم باشد. انسداد مسیر ادرار چه علائمی ایجاد می‌کند؟ وقتی جریان طبیعی ادرار مختل شود، ممکن است علائمی مانند درد پهلو، کاهش حجم ادرار، عفونت‌های مکرر یا آسیب به عملکرد کلیه ایجاد شود. انسداد می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و شدت آن نیز در افراد متفاوت است. تشخیص محل انسداد معمولاً با معاینه و بررسی‌های تصویربرداری انجام می‌شود. آیا همه کیست‌های کلیه خطرناک هستند؟ کیست کلیه یکی از یافته‌های نسبتاً شایع در سونوگرافی است. بسیاری از کیست‌های ساده کلیه خوش‌خیم هستند و فقط نیاز به پیگیری دارند، اما همه کیست‌ها ویژگی یکسانی ندارند. ظاهر کیست، اندازه آن و نتایج تصویربرداری تعیین می‌کند که آیا فقط پیگیری کافی است یا بررسی بیشتری لازم است. درد کلیه همیشه از خود کلیه نیست بسیاری از افراد هر درد پهلو را «درد کلیه» می‌نامند، اما منشأ درد پهلو می‌تواند عضلات، ستون فقرات، اعصاب یا اندام‌های دیگر نیز باشد. اگر درد همراه با تغییرات ادراری، تب، خون در ادرار یا علائم دیگری باشد، احتمال ارتباط با دستگاه ادراری بیشتر مطرح می‌شود. به همین دلیل، تشخیص علت درد فقط بر اساس محل آن امکان‌پذیر نیست. قبل از جراحی اورولوژی چه نکاتی اهمیت دارد؟ پیش از انجام هر جراحی یا اقدام مداخله‌ای، بهتر است بیمار اطلاعات کاملی درباره وضعیت سلامت خود در اختیار پزشک قرار دهد. موارد مهم شامل: داروهای مصرفی بیماری‌های زمینه‌ای حساسیت دارویی سابقه جراحی مصرف داروهای رقیق‌کننده خون نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های قبلی این اطلاعات می‌توانند در انتخاب روش درمان و برنامه‌ریزی جراحی نقش داشته باشند. بعد از درمان سنگ کلیه؛ احتمال بازگشت وجود دارد؟ در بعضی افراد، سنگ کلیه می‌تواند دوباره تشکیل شود. به همین دلیل، پس از درمان ممکن است توصیه‌هایی درباره مصرف آب، تغذیه یا بررسی علت تشکیل سنگ مطرح شود. پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ برای همه بیماران یکسان نیست و به نوع سنگ و شرایط فرد بستگی دارد.