دکتر افسون زارعی

تشکیل خانواده و تجربه فرزندآوری، برای بسیاری از زوج‌ها یکی از مهم‌ترین اهداف زندگی مشترک است. با این حال، گاهی بارداری آن‌طور که انتظار می‌رود اتفاق نمی‌افتد و این موضوع می‌تواند نگرانی، استرس و پرسش‌های زیادی را برای زوجین ایجاد کند. خوشبختانه پیشرفت‌های چشمگیر علم پزشکی در حوزه درمان ناباروری باعث شده است که امروزه بسیاری از زوج‌هایی که در گذشته شانس کمی برای فرزنددار شدن داشتند، بتوانند با استفاده از روش‌های نوین درمانی به آرزوی خود برسند. نکته مهم این است که درمان ناباروری یک مسیر کاملاً تخصصی است و انتخاب روش مناسب، به علت ناباروری، سن زوجین، وضعیت سلامت عمومی و نتایج بررسی‌های پزشکی بستگی دارد. دکتر افسون زارعی، متخصص زنان و زایمان و فلوشیپ نازایی و IVF در شهر شیراز، با شماره نظام پزشکی 52637 در زمینه تشخیص و درمان ناباروری، روش‌های کمک‌باروری، جراحی‌های پیشرفته زنان و مراقبت‌های تخصصی سلامت باروری فعالیت می‌کنند. همچنین ایشان دوره فلوشیپ نازایی، IVF، لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی را گذرانده و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز هستند. برخلاف تصور بسیاری از افراد، ناباروری تنها به زنان مربوط نمی‌شود و در درصد قابل توجهی از موارد، عوامل مردانه یا ترکیبی از مشکلات هر دو نفر در ایجاد آن نقش دارند. به همین دلیل، بررسی ناباروری معمولاً به‌صورت هم‌زمان برای زن و مرد انجام می‌شود تا علت اصلی با دقت مشخص شود. این ارزیابی ممکن است شامل بررسی وضعیت تخمک‌گذاری، سلامت رحم و لوله‌های رحمی، کیفیت اسپرم، وضعیت هورمون‌ها و سابقه پزشکی زوجین باشد. تشخیص صحیح، نخستین و مهم‌ترین گام برای انتخاب مؤثرترین روش درمان است. یکی از نکات مهم در درمان ناباروری این است که همه زوج‌ها به روش IVF نیاز ندارند. بسیاری از مشکلات باروری با اصلاح اختلالات هورمونی، درمان دارویی، تغییر سبک زندگی، کنترل وزن، درمان بیماری‌های زمینه‌ای یا روش‌هایی مانند IUI قابل درمان هستند. تنها زمانی که این روش‌ها نتیجه مطلوبی نداشته باشند یا شرایط پزشکی خاصی وجود داشته باشد، ممکن است IVF یا سایر روش‌های کمک‌باروری پیشنهاد شود. به همین دلیل، روند درمان برای هر زوج به‌صورت اختصاصی برنامه‌ریزی می‌شود و هیچ نسخه یکسانی برای همه افراد وجود ندارد. لقاح آزمایشگاهی یا **IVF** یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های درمان ناباروری است. در این روش، پس از تحریک تخمدان و جمع‌آوری تخمک‌ها، لقاح تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاه انجام می‌شود و جنین تشکیل‌شده پس از چند روز به رحم منتقل خواهد شد. البته موفقیت این روش به عوامل مختلفی مانند سن خانم، کیفیت تخمک و اسپرم، علت ناباروری، وضعیت رحم و سلامت عمومی زوجین بستگی دارد و به همین دلیل، قبل از شروع درمان، تمامی این موارد به‌دقت ارزیابی می‌شوند. در کنار درمان ناباروری، بسیاری از بیماری‌های زنان نیز می‌توانند بر قدرت باروری تأثیر بگذارند. مشکلاتی مانند اندومتریوز، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، فیبروم رحم، پولیپ‌های رحمی، چسبندگی‌های داخل رحم یا انسداد لوله‌های رحمی، از جمله بیماری‌هایی هستند که ممکن است احتمال بارداری را کاهش دهند. امروزه بسیاری از این مشکلات با استفاده از جراحی‌های کم‌تهاجمی مانند لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی قابل درمان هستند. این روش‌ها معمولاً با برش‌های کوچک‌تر، درد کمتر و دوره نقاهت کوتاه‌تر نسبت به جراحی‌های باز انجام می‌شوند و در بسیاری از موارد به بهبود شرایط باروری کمک می‌کنند. یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های زوج‌های نابارور، فشارهای روحی ناشی از طولانی شدن روند درمان است. انتظار برای نتیجه آزمایش‌ها، انجام مراحل مختلف درمان و نگرانی درباره موفقیت آن، می‌تواند از نظر روانی خسته‌کننده باشد. به همین دلیل، داشتن آگاهی کافی درباره مراحل درمان، صبر در طول فرآیند و پیگیری منظم توصیه‌های پزشکی، نقش مهمی در ادامه مسیر درمان دارد. در بسیاری از موارد، درمان ناباروری یک فرآیند چندمرحله‌ای است و ممکن است رسیدن به نتیجه مطلوب به زمان نیاز داشته باشد. البته مراجعه به فلوشیپ نازایی تنها برای زوج‌هایی که با ناباروری مواجه هستند، نیست. بانوانی که قصد بارداری دارند نیز می‌توانند برای ارزیابی سلامت باروری، بررسی ذخیره تخمدان، مشاوره قبل از بارداری یا درمان بیماری‌هایی که ممکن است در آینده بر باروری تأثیر بگذارند، از خدمات این حوزه استفاده کنند. همچنین بانوانی که سابقه سقط مکرر، قاعدگی‌های نامنظم، دردهای شدید لگنی یا اختلالات هورمونی دارند، بهتر است این مشکلات را پیش از اقدام به بارداری بررسی کنند. پیشرفت‌های پزشکی در سال‌های اخیر باعث شده است که بسیاری از زوج‌ها، حتی در شرایط پیچیده، شانس مناسبی برای درمان داشته باشند. با این حال، مراجعه به‌موقع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش سن، به‌ویژه در زنان، می‌تواند بر کیفیت تخمک و احتمال موفقیت درمان تأثیر بگذارد. به همین دلیل، اگر پس از یک سال رابطه زناشویی منظم و بدون استفاده از روش‌های پیشگیری (و در زنان بالای ۳۵ سال پس از شش ماه) بارداری رخ ندهد، بهتر است بررسی‌های تخصصی آغاز شود تا در صورت نیاز، درمان در زمان مناسب انجام گیرد.