دکتر محمود شیشه گر

وقتی شنوایی کم می‌شود، گوش صدا می‌دهد یا سرگیجه‌های چرخشی بدون دلیل مشخص تکرار می‌شوند، معمولاً اولین برداشت این است که مشکل از «گوش» است. اما گوش فقط وظیفه شنیدن ندارد؛ بخش‌هایی از آن در حفظ تعادل بدن نیز نقش دارند. به همین دلیل، بعضی علائم گوش و تعادل نیازمند بررسی دقیق‌تری هستند. دکتر محمود شیشه گر، فلوشیپ اتولوژی و نورواتولوژی در شیراز، در زمینه مشکلات مرتبط با گوش، شنوایی، تعادل و بخش‌های عصبی مرتبط با سیستم شنوایی و تعادلی فعالیت می‌کنند. اتولوژی و نورواتولوژی چه حوزه‌ای است؟ اتولوژی بیشتر به بیماری‌ها و اختلالات گوش و ساختارهای مرتبط با شنوایی می‌پردازد و نورواتولوژی نیز بر ارتباط میان سیستم شنوایی و تعادلی گوش با دستگاه عصبی تمرکز دارد. به همین دلیل، بیمارانی که با مشکلاتی مانند کاهش شنوایی، وزوز گوش، سرگیجه، عدم تعادل یا بعضی اختلالات پیچیده گوش مراجعه می‌کنند، ممکن است نیازمند ارزیابی تخصصی در این حوزه باشند. اگر گوش زنگ می‌زند، علت چیست؟ وزوز گوش به شنیدن صداهایی مانند سوت، زنگ، وزوز یا صدای هیس بدون وجود یک منبع صوتی خارجی گفته می‌شود. این حالت ممکن است موقت یا مداوم باشد و در یک گوش یا هر دو گوش احساس شود. قرار گرفتن در معرض صدای بلند، بعضی مشکلات گوش، کاهش شنوایی و عوامل دیگر می‌توانند با وزوز ارتباط داشته باشند. اگر وزوز به‌صورت مداوم ادامه پیدا کند، یک‌طرفه باشد یا همراه با کاهش شنوایی و سرگیجه ایجاد شود، بهتر است علت آن بررسی شود. کاهش شنوایی همیشه با بالا رفتن سن اتفاق نمی‌افتد افزایش سن یکی از عوامل کاهش شنوایی است، اما تنها علت آن نیست. قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صدای بلند، عفونت‌ها، مشکلات گوش میانی یا داخلی، برخی داروها و عوامل دیگر نیز می‌توانند باعث کاهش شنوایی شوند. گاهی فرد تصور می‌کند دیگران آرام صحبت می‌کنند، در حالی که خودش بخشی از صداها را به‌درستی دریافت نمی‌کند. بالا بردن مداوم صدای تلویزیون یا درخواست تکرار مکرر صحبت‌ها نیز می‌تواند نشانه‌ای از کاهش شنوایی باشد. چرا بعضی سرگیجه‌ها به گوش مربوط می‌شوند؟ سیستم تعادلی گوش داخلی اطلاعاتی درباره موقعیت و حرکت سر به مغز ارسال می‌کند. اگر این سیستم دچار اختلال شود، ممکن است فرد احساس کند محیط اطرافش می‌چرخد یا خودش در حال چرخش است. البته هر سرگیجه‌ای منشأ گوشی ندارد. مشکلات عصبی، افت فشار خون، بعضی داروها و عوامل دیگر نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند. توصیف دقیق سرگیجه برای پزشک اهمیت زیادی دارد؛ اینکه حمله چقدر طول می‌کشد، با چه حرکتی شروع می‌شود و آیا همراه با تهوع، کاهش شنوایی یا وزوز است یا نه. سرگیجه هنگام چرخاندن سر بعضی افراد هنگام بلند شدن از تخت یا چرخاندن سر به یک سمت، برای چند ثانیه احساس چرخش پیدا می‌کنند. یکی از علل شناخته‌شده چنین حالتی سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم یا BPPV است که به جابه‌جایی ذرات بسیار ریز در بخش تعادلی گوش داخلی مربوط می‌شود. در صورت تشخیص این مشکل، درمان آن در بسیاری از موارد با مانورهای مخصوص انجام می‌شود و لزوماً نیاز به مصرف طولانی‌مدت دارو ندارد. بیماری منییر و ارتباط آن با شنوایی و تعادل بیماری منییر می‌تواند با حملات سرگیجه، وزوز گوش، احساس پری یا فشار در گوش و کاهش شنوایی همراه باشد. حملات ممکن است در فواصل مختلف رخ دهند و شدت علائم نیز از فردی به فرد دیگر متفاوت است. وجود ترکیبی از علائم شنوایی و تعادلی می‌تواند اطلاعات مهمی برای تشخیص فراهم کند؛ بنابراین اگر سرگیجه با تغییرات شنوایی همراه شده است، بهتر است این موضوع نادیده گرفته نشود. کاهش ناگهانی شنوایی را جدی بگیرید کاهش شنوایی ناگهانی، به‌خصوص اگر در مدت کوتاهی و بدون علت واضح ایجاد شده باشد، با کم‌شنوایی تدریجی ناشی از افزایش سن تفاوت دارد. در چنین شرایطی، ارزیابی پزشکی سریع اهمیت دارد؛ زیرا برخی علل کاهش شنوایی ناگهانی هرچه زودتر بررسی و درمان شوند، احتمال پاسخ بهتر به درمان بیشتر است. اگر کاهش شنوایی ناگهانی با سرگیجه یا وزوز همراه شده باشد، اهمیت مراجعه سریع بیشتر می‌شود. چرا یک گوش کمتر می‌شنود؟ کاهش شنوایی یک‌طرفه می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مشکلات گوش خارجی و میانی، اختلالات گوش داخلی و بعضی مشکلات مرتبط با مسیر عصبی شنوایی از جمله علل احتمالی هستند. تفاوت قابل توجه شنوایی بین دو گوش، به‌خصوص اگر بدون علت مشخص ایجاد شده باشد، بهتر است توسط متخصص بررسی شود. در بعضی شرایط، آزمایش‌های شنوایی و بررسی‌های تکمیلی برای مشخص شدن علت لازم هستند. وزوز گوش همیشه قابل درمان است؟ وزوز گوش یک علامت است و علت ایجاد آن در همه افراد یکسان نیست. بنابراین نمی‌توان برای تمام افراد یک درمان واحد در نظر گرفت. اگر وزوز به دلیل یک مشکل مشخص گوش ایجاد شده باشد، درمان آن مشکل ممکن است باعث کاهش علائم شود. در موارد دیگر، مدیریت وزوز و کاهش تأثیر آن بر زندگی روزمره اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نکته مهم این است که مصرف خودسرانه دارو یا استفاده از روش‌های تبلیغاتی بدون شناخت علت، لزوماً به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. آزمایش شنوایی چه اطلاعاتی می‌دهد؟ آزمایش‌های شنوایی فقط برای افرادی که کاملاً ناشنوا هستند انجام نمی‌شوند. این آزمایش‌ها می‌توانند میزان و نوع کاهش شنوایی را مشخص کنند و به پزشک در تشخیص کمک کنند. بر اساس شرایط فرد ممکن است آزمایش‌های مختلفی برای بررسی عملکرد گوش میانی، گوش داخلی یا مسیرهای شنوایی مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه این آزمایش‌ها در کنار علائم و معاینه تفسیر می‌شود. تعادل بدن فقط به گوش وابسته نیست حفظ تعادل نتیجه همکاری چند سیستم بدن است؛ گوش داخلی، بینایی و اطلاعاتی که از عضلات و مفاصل به مغز می‌رسند، همگی در این فرایند نقش دارند. به همین دلیل، وقتی فرد دچار سرگیجه یا عدم تعادل می‌شود، پزشک باید ابتدا مشخص کند علامت بیشتر با کدام سیستم ارتباط دارد. این موضوع یکی از دلایلی است که بررسی سرگیجه را نمی‌توان فقط با یک علامت یا یک آزمایش انجام داد.