دکتر مجید اثنی عشری

بیایید صادق باشیم؛ وقتی صحبت از رگ و خون به میان می‌آید، اکثر ما حتی پزشکان هم کمی احتیاط می‌کنیم. جراحی عروق یعنی سر و کار داشتن با آئورت، کاروتید، رگ‌های پا و دست، یعنی جایی که یک اشتباه کوچک می‌تواند خیلی بزرگ تمام شود. حالا در شهری مثل شیراز که فوق تخصص‌های عروق کم نیستند، چه چیز باعث می‌شود نام دکتر مجید اثنی عشری را مدام در بیمارستان‌ها بشنوی؟ نه از روی تعارف، از روی تجربه تلخ و شیرین بیمارانی که جانشان یا پایشان به او سپرده شده است. از یک ماجرای شخصی شروع کنم. دو سال پیش، عموی همسایه‌مان که دیابتی شدید بود، دچار زخم بدخیم در کف پا شده بود. دو انگشت پا سیاه شده بود. دو مرکز درمانی دیگر گفته بودند قطع اندام زیر زانو تنها راه است. پیرمرد هفتاد و سه ساله با چشمانی گریان به مطب دکتر اثنی عشری آمد. چیزی که در آن جلسه دیدم، برایم همیشه ماندگار بود. دکتر مجید بدون کوچکترین اظهارنظر قاطع سریع، اول با دقت تمام نبض‌های پا را معاینه کرد، بعد سونوگرافی داپلر رنگی را خودش انجام داد (برخلاف خیلی از همکاران که فقط گزارش را می‌خوانند)، بعد نشست و نقشه رگ‌های ساق پا را برای پیرمرد کشید. گفت: «عموجان، شریان اصلی پشت زانوات مسدود است، اما یک رگ فرعی کوچک با دیدن مانور خاصی باز می‌شود. شاید بتوانیم بدون قطع پا، با آنژیوپلاستی و استنت کار را پیش ببریم.» همان شب اورژانسی در آنژیوگرافی، راه بندان یک ساله رگ باز شد، زخم کف پا بعد از شش هفته ترمیم یافت، و پای پیرمرد ماند. هزینه هم از بسیاری از جاهای دیگر کمتر تمام شد. این را از سر تعارف نمی‌گویم: انصاف و مهارت نادر در یک جراح عروق. حالا برسیم به جنبه فنی ماجرا. فوق تخصص جراحی عروق یعنی کسی که نه تنها رگ‌های درشت (مثل آئورت و ایلیاک) را می‌شناسد، بلکه از کوچک‌ترین عروق دیابتی کف پا گرفته تا واریس‌های سطحی و نارسایی دریچه‌ها را هم باید بشناسد. دکتر اثنی عشری در این میان سه حوزه را خیلی خوب پوشش می‌دهد: اول، جراحی‌های اندوواسکولار (درون رگی) مثل استنت‌گذاری و آنژیوپلاستی برای تنگی‌های شریانی – به طوری که در خیلی موارد بدون برش باز کار را تمام می‌کند. دوم، درمان زخم‌های دیابتی و نجات اندام از قطع عضو، که آنقدر در این زمینه به نتایج خوبی رسیده که از شهرهایی مثل بندرعباس و کرمان بیمار به او ارجاع می‌دهند. و سوم، جراحی واریس به روش مدرن لیزر و فوم اسکلروتراپی، بدون بستری طولانی و با بازگشت سریع به کار. اما باور کنید، مهارت فنی به تنهایی کافی نیست؛ آنچه فرق می‌کند، تشخیص دقیق «چه موقع جراحی کنیم و چه موقع صبر». بیایید یک مثال تلخ بزنم. چند ماه پیش، خانم جوانی را با سندرم پای بی‌قرار و گرفتگی‌های شبانه ساق پا آورده بودند پیش دکتر اثنی عشری. چهار پزشک قبل گفته بودند کمبود آهن و فیبرومیالژیا. اما دکتر مجید در معاینه، نبض پشت زانو را ضعیف ولی نبض مچ پا را به سختی لمس کرد. سونوگرافی داپلر نشان داد تنگی شدید شریان پوپلیته‌ال، بالای زانو. آنهم در یک خانم سی ساله غیردیابتی و بدون فشار خون! علت نادر بود: یک کیست گانگلیون کوچک که از مفصل زانو منشأ می‌گرفت و رگ را از بیرون فشار می‌داد. عمل جراحی با برداشتن کیست کمتر از یک ساعت طول کشید، و علائم بیمار یک شبه ناپدید شد. فکر کنید اگر باز هم تشخیص اشتباه می‌رفت، ماه‌ها مسکن می‌خورد و رفته‌رفته لنگش پیش می‌آمد. این همان تیزهوشی بالینی است که با دیدن هزاران بیمار به دست می‌آید، نه فقط با خواندن کتاب. در برخورد با بیمار، دکتر اثنی عشری کمی خشک‌تر از بقیه است؟ بله، این را نباید پنهان کرد. شاید بعضی بیماران انتظار یک جراح پر از لبخند و شوخی داشته باشند، اما او جدی و بی‌حاشیه وارد گفتگو می‌شود. نه بی‌احترامی، بلکه یکجور تمرکز حرفه‌ای که گاهی ممکن است کمی ترسناک به نظر برسد. اما قضیه از زاویه دیگر این است: همکاران بیهوشی و اتاق عمل عاشق کار با او هستند چون به موقع سر می‌رسد، ابزار دقیق می‌خواهد و زمان بیهوده هدر نمی‌دهد. پرستاران بخش عروق همیشه می‌گویند بیماران دکتر مجید کمترین عارضه بعد از عمل را دارند، چون خودش قبل و بعد از جراحی پای بالین می‌ایستد و رگ‌ها را معاینه می‌کند نه اینکه فقط به رزیدنت‌ها بگوید «هر روز نبض چک کنید». و اما دسترسی به ایشان، که واقعاً جای شکر دارد. مطب در منطقه نیایش شیراز، نزدیک بیمارستان‌های معروف، اما پارکینگش محدود است. این را از روی تجربه می‌گویم: یک روز برای بیمار اورژانسی تلاش کردم تلفنی نوبت بگیرم، سه بار خط اشغال بود. اما دو سالی می‌شود که مطب با سامانه «دکتر فوری» قرارداد بسته. یعنی از هر جا، هر ساعت، بدون رفتن پشت صندوق، می‌توانید برای دکتر مجید اثنی عشری نوبت ویزیت یا حتی مشاوره قبل از عمل بگیرید. سیستم شفاف است، هزینه دقیق نشان داده می‌شود و جالب اینکه مطب قوانین روشنی برای کنسل کردن دارد – به نفع بیمارانی که واقعاً به درمان فوری نیاز دارند. خودم تجربه کردم، دو بار برای بستگانم نوبت گرفتم، جمعاً سه دقیقه وقت صرف شد. از نظر علمی، نباید انکار کرد که دکتر اثنی عشری جزو جراحانی است که مقالات مرور همکاران را به روز دنبال می‌کند. دیده‌ام در همایش‌های جراحی عروق کشور، سوالات تخصصی دقیقی می‌پرسد و گاهی نظراتش با استادان قدیمی تفاوت دارد. آنهم با استدلال بر اساس کارآزمایی‌های جدید. یک بار سر یک مورد آنوریسم آئورت شکمی با همکار دیگر بحث می‌کرد که روش اندوواسکولار بهتر است یا باز. دکتر مجید گفت: «اگر گردن آنوریسم کوتاه باشد، اندوواسکولار دو سال بعد عارضه اندولیک دارد. گاهی جراحی باز با وجود ریسک بالای اولیه، نتیجه بلندمدت بهتر دارد.» این یعنی پزشک، نه تابع مد روز. در بخش معاینه هم یک ویژگی منحصربفرد دارد: یک سونوگرافی داپلر رنگی قابل حمل در مطب، که خودش با آن کار می‌کند. یعنی شما در همان نوبت اول، نقشه کامل شریانی و وریدی عضو مورد نظر را تحویل می‌گیرید. مجبور نیستید دو هفته بعد با جواب به مطب برگردید و دوباره هزینه ویزیت بدهید. این مدل کار، هم به صرفه است هم در زمان صرفه‌جویی می‌کند. مخصوصاً برای کسانی که از شهرستان‌های دور مثل جهرم، فسا، یا داراب می‌آیند. اما بیایید قدری آسیب‌پذیری را هم بگویم. گاهی اوقات دکتر اثنی عشری آنقدر مشغله کاری دارد که اگر نوبتتان اواخر عصر باشد، ممکن است نیم ساعتی معطل بمانید. دلیلش روشن است: بیماران قبلی را جدی می‌گیرد و تا مطمئن نشده از مطب بیرونشان نمی‌کند. برای یک بیمار پشت نوبتی، این دلخوری قابل درک است. اما برای کسی که تازه تشخیص سنگین شنیده، این تاخیر یعنی نجات. به قول یکی از بیماران قدیمی اش: «بهتر است یک ساعت معطل شوم، تا اینکه یک جراح عجول پایم را ببرد.» نکته مهم دیگر در مورد دیابتی‌هاست. شیراز پر از بیماران دیابتی است که دیر به دچار زخم پا می‌شوند. دکتر مجید بارها گفته: «هر زخم دیابتی غیرتروماتیک را به عنوان یک زنگ خطر شریانی در نظر بگیرید تا خلافش ثابت شود.» این یک شعار نیست. سیاست مطب او این است که هر بیمار دیابتی با هر زخم کوچکی باید حتماً نبض سنجی و آنکیوبراکیال ایندکس (ABI) انجام دهد. با همین روش ساده، سالانه ده‌ها پا نجات پیدا می‌کند. واقعیت این است که در چشم بسیاری از مردم شیراز، نام دکتر مجید اثنی عشری با «نجات پا از قطع» گره خورده است. شاید اغراق آمیز نباشد اگر بگویم در میان نسل فعلی جراحان عروق فارس، او کمترین نرخ آمپوتاسیون (قطع اندام) را در زخم‌های ایسکمیک دارد. آمار مستند در بیمارستان‌های تحت پوشش این را تأیید می‌کند. اما خودش را با آسانسور بالا نمی‌برد. هنوز هم آخر شب‌ها به بخش جراحی سر می‌زند، هنوز هم برای بیمار بی‌پول، هزینه عمل را کاهش می‌دهد، و همچنان با همان سیستم ساده «دکتر فوری» نوبت می‌دهد.