دکتر مجید بمانا

جراحی عمومی فقط به معنای انجام عمل جراحی نیست. بسیاری از بیمارانی که به متخصص جراحی عمومی مراجعه می‌کنند، ابتدا با یک توده، درد شکم، مشکل کیسه صفرا، فتق یا مسئله‌ای در پوست و بافت‌های زیرین مواجه شده‌اند و هنوز مشخص نیست که آیا درمان جراحی برایشان لازم است یا خیر. دکتر مجید بمانا، متخصص جراحی عمومی در شیراز، در حوزه بررسی و درمان مشکلاتی فعالیت می‌کنند که ممکن است بسته به نوع و شدت بیماری، با درمان دارویی، پیگیری یا روش‌های جراحی مدیریت شوند. جراحی عمومی چه بیماری‌هایی را پوشش می‌دهد؟ حوزه جراحی عمومی گسترده است و قسمت‌های مختلفی از بدن را دربرمی‌گیرد. مشکلات شکم و دستگاه گوارش، فتق‌های دیواره شکم، کیسه صفرا، برخی توده‌ها و ضایعات پوستی و بافت نرم از جمله مواردی هستند که ممکن است در این تخصص بررسی شوند. البته تشخیص نوع بیماری و انتخاب روش درمان، به معاینه و شرایط هر بیمار بستگی دارد. درد شکم؛ علامتی با علت‌های بسیار متفاوت درد شکم یکی از علائمی است که نمی‌توان صرفاً بر اساس محل آن، علت را مشخص کرد. درد در قسمت بالای شکم ممکن است با معده، کیسه صفرا یا اندام‌های دیگر ارتباط داشته باشد. درد پایین شکم نیز می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد. مدت درد، شدت آن، ارتباط با غذا، تهوع و استفراغ، تب، تغییر اجابت مزاج و محل انتشار درد، همگی در ارزیابی پزشکی اهمیت دارند. کیسه صفرا چه زمانی دردسرساز می‌شود؟ سنگ‌های کیسه صفرا ممکن است در بعضی افراد هیچ علامتی ایجاد نکنند و به‌طور اتفاقی در سونوگرافی دیده شوند. اما در برخی دیگر، سنگ می‌تواند باعث درد و التهاب شود. درد ناشی از مشکلات کیسه صفرا معمولاً در قسمت بالای سمت راست یا میانه شکم احساس می‌شود و ممکن است پس از خوردن غذای چرب بیشتر شود. اگر درد شدید و مداوم باشد یا همراه با تب، استفراغ یا زردی پوست و چشم ایجاد شود، نیاز به ارزیابی پزشکی جدی‌تر است. آیا هر سنگ کیسه صفرا نیاز به عمل دارد؟ خیر. صرف دیده شدن سنگ در سونوگرافی به‌تنهایی به معنی ضرورت جراحی نیست. وجود علائم، عوارض، التهاب و شرایط کلی بیمار در تصمیم‌گیری نقش دارند. در مواردی که بیماری علامت‌دار یا همراه با عارضه باشد، ممکن است برداشتن کیسه صفرا به‌عنوان گزینه درمانی مطرح شود. به همین دلیل، تصمیم نهایی باید بر اساس وضعیت فرد گرفته شود، نه صرفاً اندازه یا تعداد سنگ‌ها. فتق چگونه ایجاد می‌شود؟ فتق زمانی ایجاد می‌شود که بخشی از بافت یا اندام از ناحیه‌ای ضعیف در دیواره عضلانی بدن بیرون بزند. فتق کشاله ران و فتق ناحیه ناف از انواع شناخته‌شده هستند. بعضی بیماران یک برجستگی را مشاهده می‌کنند که هنگام ایستادن، سرفه یا زور زدن بیشتر نمایان می‌شود. در برخی موارد فتق بدون درد است، اما افزایش اندازه یا ایجاد درد می‌تواند نشانه‌ای برای ارزیابی دقیق‌تر باشد. آیا فتق با ورزش از بین می‌رود؟ ورزش می‌تواند به تقویت عضلات کمک کند، اما اگر یک فتق واقعی ایجاد شده باشد، تقویت عضلات لزوماً سوراخ یا ضعف موجود در دیواره شکم را برطرف نمی‌کند. نوع فعالیت بدنی نیز مهم است؛ فعالیت‌هایی که فشار زیادی به شکم وارد می‌کنند ممکن است علائم بعضی افراد را بیشتر کنند. بنابراین فرد مبتلا به فتق بهتر است درباره نوع فعالیت مناسب با پزشک مشورت کند. توده‌های زیر پوست همیشه خطرناک نیستند هر توده‌ای به معنی سرطان نیست. توده‌های مختلفی مانند لیپوم یا کیست‌های پوستی ممکن است در قسمت‌های مختلف بدن ایجاد شوند. بعضی از آن‌ها سال‌ها بدون مشکل باقی می‌مانند و بعضی دیگر به دلیل رشد، درد، التهاب یا ظاهرشان نیازمند بررسی و درمان هستند. تغییر ناگهانی اندازه، درد، تغییرات پوستی یا ترشح از توده از مواردی هستند که بهتر است نادیده گرفته نشوند. آپاندیسیت را چگونه بشناسیم؟ آپاندیسیت می‌تواند با درد شکم شروع شود و در ادامه شدت بیشتری پیدا کند. در برخی افراد درد ابتدا اطراف ناف احساس می‌شود و بعد به قسمت پایین سمت راست شکم منتقل می‌شود. تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی و تب نیز ممکن است همراه آن باشند. البته الگوی علائم در همه افراد یکسان نیست و تشخیص آپاندیسیت فقط بر اساس محل درد انجام نمی‌شود. اگر درد شکم به‌صورت پیشرونده شدید شود، به‌خصوص همراه با تب و استفراغ باشد، مراجعه سریع پزشکی اهمیت دارد. زخم‌های پوستی و توده‌هایی که تغییر کرده‌اند گاهی یک خال، توده یا ضایعه پوستی مدت‌ها بدون تغییر باقی می‌ماند اما ناگهان بزرگ‌تر می‌شود، خونریزی می‌کند یا ظاهر آن تغییر می‌کند. هر تغییر پوستی به معنی بدخیمی نیست، اما تغییرات جدید بهتر است توسط پزشک ارزیابی شوند. در صورت نیاز، ممکن است نمونه‌برداری یا برداشتن ضایعه برای بررسی دقیق‌تر پیشنهاد شود. چرا گاهی جراحی با روش کم‌تهاجمی انجام می‌شود؟ در برخی عمل‌ها می‌توان به جای ایجاد برش بزرگ، از برش‌های کوچک‌تر و ابزارهای مخصوص استفاده کرد. این روش‌ها که در گروه جراحی‌های کم‌تهاجمی قرار می‌گیرند، در شرایط مناسب می‌توانند مزایایی مانند برش کوچک‌تر و دوره نقاهت متفاوت داشته باشند. البته امکان استفاده از این روش برای همه بیماران و همه بیماری‌ها یکسان نیست و به نوع عمل و وضعیت فرد بستگی دارد.