دکتر منصور پژمان

مشکلات مربوط به کلیه و دستگاه ادراری و تناسلی می‌توانند از یک سوزش ساده هنگام ادرار کردن تا درد شدید پهلو، سنگ کلیه، عفونت‌های ادراری یا مشکلات مربوط به پروستات متفاوت باشند. بعضی از این بیماری‌ها در مراحل ابتدایی علائم واضحی ندارند و گاهی یک نشانه ظاهراً ساده، نیازمند بررسی دقیق‌تری است. دکتر منصور پژمان متخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی) در شیراز است. حوزه اورولوژی طیف گسترده‌ای از بیماری‌های کلیه، حالب، مثانه، مجرای ادرار و اندام‌های تناسلی مردان را دربرمی‌گیرد. انتخاب روش درمان در این رشته به نوع بیماری، شدت علائم، شرایط جسمی بیمار و نتایج معاینه و آزمایش‌ها بستگی دارد. اورولوژی یکی از رشته‌های تخصصی پزشکی است که هم درمان‌های دارویی و غیرجراحی و هم روش‌های جراحی را شامل می‌شود. به همین دلیل مراجعه به متخصص اورولوژی لزوماً به معنای نیاز به عمل جراحی نیست. بیماری مانند سنگ کلیه ممکن است در یک فرد با دارو و مصرف مناسب مایعات کنترل شود، در حالی که در شرایط دیگر، به‌خصوص در صورت بزرگ بودن سنگ یا ایجاد انسداد، روش‌های مداخله‌ای مورد نیاز باشد. به همین شکل، علائم ادراری ناشی از بزرگ شدن پروستات نیز بسته به شدت مشکل می‌توانند با تغییر سبک زندگی، دارو یا روش‌های دیگر مدیریت شوند. در ارزیابی بیماری‌های اورولوژی، شرح حال بیمار اهمیت زیادی دارد. تعداد دفعات ادرار، احساس فوریت، قطع و وصل شدن جریان ادرار، درد هنگام ادرار، وجود خون در ادرار، درد پهلو یا زیر شکم و همچنین سابقه سنگ یا عفونت‌های ادراری از جمله اطلاعاتی هستند که می‌توانند به تشخیص کمک کنند. بررسی سلامت دستگاه تناسلی مردان نیز بخشی از این تخصص است. مشکلاتی مانند اختلال نعوظ، برخی اختلالات انزال، ناباروری مردان و بیماری‌های بیضه نیز ممکن است نیازمند ارزیابی توسط متخصص اورولوژی باشند. چه بیمارانی باید به متخصص اورولوژی مراجعه کنند؟ اگر تغییر غیرطبیعی در نحوه ادرار کردن ایجاد شده، درد در ناحیه کلیه یا دستگاه تناسلی وجود دارد یا علائم تناسلی و جنسی به شکل مداوم ادامه پیدا کرده‌اند، مراجعه به متخصص اورولوژی می‌تواند به مشخص شدن علت کمک کند. /سنگ کلیه و سنگ مجاری ادراری/ سنگ کلیه یکی از شایع‌ترین مشکلات اورولوژیک است. این سنگ‌ها ممکن است در کلیه تشکیل شوند و در صورت حرکت به سمت حالب، درد شدیدی ایجاد کنند. درد پهلو و کمر که ممکن است به زیر شکم یا کشاله ران انتشار پیدا کند، تهوع، استفراغ، خون در ادرار و سوزش ادرار از علائم احتمالی سنگ هستند. روش درمان به اندازه و محل سنگ و همچنین وضعیت بیمار بستگی دارد. برخی سنگ‌های کوچک ممکن است خودبه‌خود دفع شوند، اما سنگ‌های بزرگ‌تر یا سنگ‌هایی که باعث انسداد و عوارض شده‌اند، ممکن است به درمان تخصصی نیاز داشته باشند. /عفونت‌های ادراری/ سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار، احساس فوریت برای دفع ادرار و درد زیر شکم از علائم شایع عفونت ادراری هستند. در برخی موارد تب و درد پهلو نیز ایجاد می‌شود که می‌تواند نشانه درگیری قسمت بالاتری از دستگاه ادراری باشد. در مردان، عفونت‌های ادراری ممکن است نیازمند بررسی علت زمینه‌ای باشند؛ به‌خصوص اگر عفونت تکرار شود. /بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات/ با افزایش سن، پروستات در بسیاری از مردان بزرگ‌تر می‌شود. این وضعیت که به بزرگی خوش‌خیم پروستات یا BPH شناخته می‌شود، می‌تواند مسیر خروج ادرار را تحت فشار قرار دهد. شروع دشوار ادرار، ضعیف شدن جریان ادرار، قطع و وصل شدن جریان، احساس تخلیه نشدن کامل مثانه، تکرر ادرار و بیدار شدن چندباره در شب برای ادرار کردن از علائم شایع هستند. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است و همه افراد مبتلا به بزرگی پروستات الزاماً به جراحی نیاز ندارند. /بررسی سلامت پروستات/ بیماری‌های پروستات فقط به بزرگی خوش‌خیم محدود نمی‌شوند. در مردان، بررسی‌های دوره‌ای و ارزیابی علائم ادراری می‌تواند در تشخیص زودهنگام برخی مشکلات پروستات اهمیت داشته باشد. آزمایش PSA ممکن است در شرایط خاص و با توجه به سن، سابقه خانوادگی و عوامل خطر مورد استفاده قرار گیرد، اما تفسیر این آزمایش باید در کنار سایر اطلاعات پزشکی انجام شود. /اختلال نعوظ/ اختلال نعوظ به ناتوانی مداوم در ایجاد یا حفظ نعوظ مناسب برای رابطه جنسی گفته می‌شود. این مشکل می‌تواند عوامل مختلفی داشته باشد؛ از بیماری‌های عروقی و دیابت گرفته تا برخی داروها، اختلالات هورمونی و عوامل روان‌شناختی. از آنجا که اختلال نعوظ در بعضی افراد می‌تواند با بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت یا مشکلات عروقی ارتباط داشته باشد، بررسی علت آن اهمیت دارد. /ناباروری مردان/ در بررسی ناباروری زوجین، عوامل مربوط به مرد نیز باید مورد توجه قرار گیرند. تعداد و کیفیت اسپرم، مشکلات هورمونی، واریکوسل، برخی عفونت‌ها و عوامل دیگر می‌توانند در باروری مردان نقش داشته باشند. متخصص اورولوژی می‌تواند بر اساس شرایط فرد، معاینه و آزمایش‌های لازم، علت احتمالی مشکل را بررسی کند. /واریکوسل/ واریکوسل به گشاد شدن غیرطبیعی سیاهرگ‌های اطراف بیضه گفته می‌شود و در برخی مردان می‌تواند با درد، احساس سنگینی یا اختلال در کیفیت اسپرم همراه باشد. وجود واریکوسل همیشه به معنای نیاز به درمان جراحی نیست و تصمیم‌گیری به علائم و شرایط بیمار بستگی دارد. /مشکلات بیضه و کیسه بیضه/ درد، تورم، احساس توده یا تغییر اندازه بیضه نیازمند توجه است. بعضی مشکلات مانند عفونت یا التهاب قابل درمان هستند، اما درد شدید و ناگهانی بیضه می‌تواند نشانه پیچ‌خوردگی بیضه باشد که یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود. در صورت بروز ناگهانی درد شدید بیضه، مراجعه فوری به اورژانس اهمیت دارد. چه زمانی درمان جراحی مطرح می‌شود؟ یکی از نگرانی‌های رایج بیماران این است که مراجعه به جراح اورولوژی حتماً به معنای انجام عمل است. در حالی که درمان بسیاری از بیماری‌های اورولوژیک می‌تواند بدون جراحی انجام شود. برای مثال، در بزرگی خوش‌خیم پروستات ممکن است ابتدا درمان دارویی مطرح شود. در سنگ‌های کلیه نیز با توجه به اندازه و محل سنگ، ممکن است انتظار برای دفع طبیعی، دارو یا روش‌های مداخله‌ای مختلف در نظر گرفته شود. جراحی زمانی مطرح می‌شود که شرایط بیمار و نوع بیماری آن را ضروری کند؛ برای مثال انسداد قابل توجه، عفونت همراه با انسداد، سنگ‌های بزرگ یا مقاوم به درمان، برخی بیماری‌های توموری و بعضی مشکلات ساختاری. نوع عمل نیز به بیماری بستگی دارد و می‌تواند شامل روش‌های کم‌تهاجمی یا جراحی‌های باز باشد. تصمیم نهایی باید پس از ارزیابی تخصصی گرفته شود. اهمیت تشخیص به موقع بیماری‌های اورولوژی نادیده گرفتن علائم ادراری همیشه تصمیم مناسبی نیست. برای مثال، خون قابل مشاهده در ادرار ممکن است گاهی به علت عفونت یا سنگ ایجاد شود، اما می‌تواند نشانه مشکلات دیگری نیز باشد و به همین دلیل نیازمند بررسی است. همچنین درد شدید پهلو همراه با تب می‌تواند در بعضی موارد نشان‌دهنده عفونت کلیه یا انسداد دستگاه ادراری باشد. اگر چنین شرایطی درمان نشود، احتمال بروز عوارض جدی افزایش پیدا می‌کند. در مورد مشکلات پروستات نیز نباید همه علائم ادراری را صرفاً به افزایش سن نسبت داد. کاهش جریان ادرار یا بیدار شدن‌های مکرر شبانه ممکن است قابل درمان باشد و بررسی علت می‌تواند کیفیت زندگی فرد را بهتر کند. یکی دیگر از نکات مهم، خودداری از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا داروهای ادراری است. انتخاب دارو باید بر اساس تشخیص و شرایط بیمار انجام شود، زیرا مصرف نامناسب دارو می‌تواند باعث عوارض یا تأخیر در تشخیص بیماری اصلی شود.