دکتر ناهید بابری

دکتر ناهید بابری، متخصص مغز و اعصاب (نورولوژی) در شیراز، در زمینه بررسی و درمان بیماری‌هایی فعالیت می‌کند که مغز، نخاع، اعصاب محیطی و برخی اختلالات مرتبط با سیستم عصبی را درگیر می‌کنند. مشکلات نورولوژیک گاهی با علائم واضحی مانند ضعف دست و پا یا تشنج ظاهر می‌شوند، اما در برخی موارد نشانه‌هایی مثل سردردهای مکرر، سرگیجه، بی‌حسی، گزگز یا اختلال خواب ممکن است اولین علامت یک مشکل عصبی باشند. تشخیص بیماری‌های مغز و اعصاب معمولاً فقط بر اساس یک علامت انجام نمی‌شود. شرح حال دقیق، معاینه عصبی، بررسی داروهای مصرفی و در صورت نیاز آزمایش‌های تخصصی یا تصویربرداری می‌توانند در مشخص شدن علت علائم نقش داشته باشند. به همین دلیل، مراجعه به متخصص نورولوژی در صورت تداوم یا تکرار علائم عصبی اهمیت دارد. سردرد یکی از شایع‌ترین علائمی است که افراد را به متخصص مغز و اعصاب ارجاع می‌دهد. با این حال، همه سردردها از یک نوع نیستند و درمان مناسب به تشخیص علت و نوع سردرد بستگی دارد. میگرن ممکن است با درد ضربان‌دار، تهوع، حساسیت به نور یا صدا و در برخی افراد با علائم پیش‌درآمدی یا «اورا» همراه باشد. از سوی دیگر، سردردهای تنشی، سردردهای ناشی از مصرف بیش از حد برخی داروهای مسکن و انواع دیگر سردرد نیز الگوی متفاوتی دارند. اگر سردردها به‌طور مکرر اتفاق می‌افتند، شدت آن‌ها افزایش یافته یا عملکرد روزمره فرد را مختل می‌کنند، ارزیابی پزشکی می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر و انتخاب روش کنترل مناسب کمک کند. سردردی که به‌طور ناگهانی و بسیار شدید شروع شود، به‌خصوص اگر فرد قبلاً چنین سردردی نداشته باشد، نیازمند توجه فوری است. همچنین سردرد همراه با ضعف ناگهانی، اختلال تکلم، کاهش سطح هوشیاری، تشنج، تب و سفتی گردن یا اختلال بینایی ناگهانی نباید صرفاً با مصرف مسکن نادیده گرفته شود. سرگیجه می‌تواند احساس چرخش محیط، سبکی سر، عدم تعادل یا احساس ناپایداری باشد. علت آن همیشه مغزی نیست و مشکلات گوش داخلی، افت فشار خون، کم‌آبی بدن و برخی داروها نیز می‌توانند چنین علائمی ایجاد کنند. با این حال، اگر سرگیجه همراه با دوبینی، اختلال تکلم، ضعف یا بی‌حسی یک‌طرفه، مشکل در راه رفتن یا کاهش سطح هوشیاری باشد، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است. در مواردی که سرگیجه مکرر یا طولانی‌مدت است، شرح دقیق زمان شروع علائم، مدت هر حمله و شرایطی که باعث ایجاد یا تشدید آن می‌شود، می‌تواند به تشخیص کمک کند. احساس مورمور شدن، سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی در دست و پا دلایل مختلفی دارد. گاهی قرار گرفتن طولانی‌مدت اندام در یک وضعیت باعث فشار موقت روی عصب می‌شود و علامت پس از مدت کوتاهی برطرف می‌شود. اما تداوم بی‌حسی یا همراه شدن آن با ضعف عضلانی می‌تواند نیازمند بررسی دقیق‌تر باشد. دیابت، کمبود بعضی ویتامین‌ها، مشکلات ستون فقرات، فشار روی اعصاب و برخی بیماری‌های عصبی از جمله علل احتمالی این علائم هستند. محل بی‌حسی، تعداد اندام‌های درگیر، مدت زمان علائم و نحوه پیشرفت آن‌ها در روند تشخیص اهمیت دارند. سکته مغزی یکی از شرایطی است که زمان در آن اهمیت بسیار زیادی دارد. بسته شدن یا پارگی یکی از عروق مغزی می‌تواند باعث آسیب به بخشی از مغز شود. ضعف یا بی‌حسی ناگهانی در صورت، دست یا پا، به‌خصوص در یک طرف بدن، اختلال ناگهانی در صحبت کردن یا درک گفتار، مشکل ناگهانی در بینایی، از دست دادن تعادل و سردرد شدید غیرمعمول از جمله علائمی هستند که می‌توانند با سکته مغزی مرتبط باشند. در صورت بروز چنین علائمی، نباید منتظر مراجعه معمول به پزشک ماند و لازم است فرد هرچه سریع‌تر به اورژانس منتقل شود. تشنج به فعالیت الکتریکی غیرطبیعی و کنترل‌نشده در مغز گفته می‌شود که می‌تواند با علائم متفاوتی بروز کند. برخلاف تصور عمومی، همه تشنج‌ها با افتادن فرد و حرکات شدید اندام‌ها همراه نیستند. برخی تشنج‌ها ممکن است به شکل خیره شدن، قطع کوتاه ارتباط با محیط، حرکات غیرارادی یا تغییر موقت رفتار ظاهر شوند. تشخیص صرع نیز صرفاً بر اساس یک تشنج انجام نمی‌شود و پزشک با توجه به شرح حال، معاینه و در صورت نیاز بررسی‌هایی مانند EEG یا تصویربرداری درباره علت تصمیم‌گیری می‌کند. مصرف منظم داروهای ضدتشنج در بیمارانی که برای آن‌ها تجویز شده است نیز اهمیت زیادی دارد و قطع خودسرانه دارو می‌تواند خطر عود تشنج را افزایش دهد. مولتیپل اسکلروزیس یا ام‌اس یک بیماری التهابی سیستم عصبی مرکزی است که می‌تواند مغز و نخاع را تحت تأثیر قرار دهد. علائم آن در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است شامل اختلال بینایی، بی‌حسی، ضعف، مشکلات تعادل یا خستگی باشد. وجود یکی از این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به ام‌اس نیست. تشخیص این بیماری به بررسی مجموعه‌ای از علائم، معاینه عصبی، تصویربرداری و گاهی سایر آزمایش‌ها نیاز دارد. در صورت تشخیص بیماری، پیگیری منظم اهمیت دارد تا وضعیت بیمار و پاسخ به درمان ارزیابی شود. پارکینسون یکی از بیماری‌های شناخته‌شده سیستم عصبی است که معمولاً با علائمی مانند لرزش در حالت استراحت، کند شدن حرکات و سفتی عضلات شناخته می‌شود. با این حال، علائم بیماری تنها به لرزش محدود نیستند و ممکن است مشکلات حرکتی و غیرحرکتی دیگری نیز ایجاد شوند. تشخیص پارکینسون عمدتاً بر اساس شرح حال و معاینه بالینی انجام می‌شود و درمان با توجه به وضعیت فرد و شدت علائم تنظیم می‌شود. فراموش کردن گاه‌به‌گاه بعضی مطالب لزوماً نشانه بیماری مغزی نیست. استرس، کم‌خوابی، برخی داروها و عوامل دیگر نیز می‌توانند روی تمرکز و حافظه اثر بگذارند. اما اگر فراموشی به‌تدریج افزایش پیدا کند و در انجام فعالیت‌های معمول زندگی اختلال ایجاد کند، بهتر است علت آن بررسی شود. در ارزیابی مشکلات حافظه، سن فرد، سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و وضعیت عملکرد روزمره اهمیت دارند.