دکتر سینا جلودار

دردهای مداوم کمر و گردن، بی‌حسی دست‌وپا، سردردهای شدید، مشکلات ناشی از فشار روی اعصاب یا آسیب‌های ستون فقرات گاهی آن‌قدر ادامه پیدا می‌کنند که زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در چنین شرایطی تشخیص علت اصلی مشکل اهمیت زیادی دارد؛ چرا که هر کمردرد یا سردردی به جراحی نیاز ندارد و انتخاب روش درمان باید بر اساس معاینه، بررسی علائم و در صورت لزوم نتایج تصویربرداری انجام شود. دکتر سینا جلودار متخصص جراحی مغز و اعصاب در جهرم است و در زمینه بررسی و درمان بیماری‌ها و مشکلات مرتبط با مغز، نخاع، اعصاب و ستون فقرات فعالیت دارد. متخصصان این رشته علاوه بر جراحی، در ارزیابی بیمارانی که علائم عصبی یا مشکلات ساختاری ستون فقرات دارند نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند و در بسیاری از موارد، درمان غیرجراحی می‌تواند اولین گزینه باشد. جراحی مغز و اعصاب از رشته‌هایی است که طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها را در بر می‌گیرد؛ از مشکلات ستون فقرات و فشار روی ریشه‌های عصبی گرفته تا آسیب‌های مغزی، تومورهای سیستم عصبی و برخی بیماری‌های عروقی مغز. در مراجعه به متخصص جراحی مغز و اعصاب، شرح دقیق علائم اهمیت زیادی دارد. محل درد، انتشار درد به دست یا پا، وجود گزگز و بی‌حسی، کاهش قدرت عضلات، مشکلات حرکتی و همچنین مدت زمان بروز علائم می‌توانند اطلاعات مهمی در روند تشخیص در اختیار پزشک قرار دهند. گاهی بیمار به دلیل مشاهده یک مشکل در MRI یا CT تصور می‌کند حتماً باید تحت عمل جراحی قرار بگیرد، در حالی که یافته تصویربرداری به‌تنهایی تصمیم‌گیرنده نیست. پزشک باید تصاویر را در کنار علائم بالینی و معاینه عصبی بررسی کند تا مشخص شود آیا یافته مشاهده‌شده واقعاً عامل ایجاد علائم است یا خیر. فعالیت یک متخصص جراحی مغز و اعصاب تنها به انجام عمل جراحی محدود نمی‌شود. ارزیابی اولیه بیمار، تشخیص بیماری، بررسی شدت درگیری عصبی، انتخاب روش درمانی مناسب و پیگیری وضعیت بیمار نیز بخش مهمی از این حوزه به شمار می‌رود. همه دردهای سر، گردن یا کمر ناشی از بیماری‌هایی نیستند که در حیطه جراحی مغز و اعصاب قرار بگیرند. با این حال، برخی علائم می‌توانند نشان‌دهنده درگیری سیستم عصبی یا ستون فقرات باشند و نیاز به ارزیابی تخصصی داشته باشند. یکی از مشکلات شایع ستون فقرات، بیرون‌زدگی یا فتق دیسک بین مهره‌ای است. در این وضعیت ممکن است دیسک به ریشه عصبی فشار وارد کند و بیمار علاوه بر کمردرد، درد تیرکشنده در باسن و پا داشته باشد. گزگز، بی‌حسی و احساس ضعف در پا نیز ممکن است همراه این مشکل ایجاد شود. بسیاری از موارد دیسک کمر ابتدا با روش‌های غیرجراحی مانند دارو، استراحت نسبی، فیزیوتراپی و اصلاح فعالیت‌های روزمره کنترل می‌شوند؛ اما در شرایط خاص و به‌خصوص در صورت ایجاد آسیب عصبی قابل توجه، ارزیابی برای درمان‌های تخصصی‌تر ضرورت پیدا می‌کند. مشکلات دیسک گردن می‌توانند باعث درد گردن و انتشار آن به شانه، بازو یا دست شوند. بعضی بیماران گزگز یا بی‌حسی انگشتان را نیز تجربه می‌کنند. اگر فشار روی اعصاب شدید باشد، ممکن است قدرت عضلات دست کاهش پیدا کند. بنابراین بی‌حسی یا ضعف مداوم دست، به‌خصوص اگر در حال پیشرفت باشد، بهتر است نادیده گرفته نشود. تنگی کانال نخاعی بیشتر در سنین بالاتر دیده می‌شود، اما می‌تواند در شرایط دیگری نیز ایجاد شود. تنگ شدن فضای عبور نخاع یا ریشه‌های عصبی ممکن است باعث درد، بی‌حسی، ضعف اندام‌ها یا دشواری در راه رفتن شود. شدت علائم و میزان تأثیر بیماری بر عملکرد فرد در انتخاب روش درمان اهمیت دارد و در برخی موارد درمان‌های غیرجراحی کافی هستند. ضربه‌های شدید به سر می‌توانند با آسیب‌های مختلف مغزی همراه باشند. در صورتی که فرد پس از ضربه دچار کاهش سطح هوشیاری، استفراغ مکرر، تشنج، اختلال حرکتی، گیجی شدید یا سردرد غیرمعمول شود، باید سریعاً تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرد. برخی خونریزی‌های داخل جمجمه ممکن است در ابتدا علائم واضحی نداشته باشند و به همین دلیل ارزیابی دقیق پس از بعضی آسیب‌های سر اهمیت زیادی دارد. تومورهای سیستم عصبی می‌توانند خوش‌خیم یا بدخیم باشند و بسته به محل و اندازه، علائم متفاوتی ایجاد کنند. سردردهای جدید و پیشرونده، تشنج برای نخستین بار، اختلالات حرکتی یا حسی، مشکلات بینایی و تغییرات قابل توجه در عملکرد عصبی از جمله علائمی هستند که ممکن است نیازمند بررسی بیشتر باشند. تشخیص چنین بیماری‌هایی معمولاً با ترکیبی از معاینه پزشکی و روش‌های تصویربرداری انجام می‌شود و برنامه درمانی به نوع، محل و شرایط بیمار بستگی دارد. نخاع و اعصاب محیطی نقش مهمی در انتقال پیام‌های عصبی بین مغز و سایر قسمت‌های بدن دارند. فشار یا آسیب به این ساختارها می‌تواند با درد، بی‌حسی، گزگز یا ضعف همراه شود. در برخی بیماری‌ها، تشخیص و درمان زودتر می‌تواند از پیشرفت آسیب عصبی جلوگیری کند یا احتمال بازگشت عملکرد را افزایش دهد. یکی از نگرانی‌های رایج بیماران این است که مراجعه به متخصص جراحی مغز و اعصاب به معنای نیاز قطعی به عمل جراحی است. در واقع چنین تصوری درست نیست. بسیاری از بیماران مبتلا به مشکلات ستون فقرات با درمان‌های غیرجراحی بهبود پیدا می‌کنند. تصمیم برای جراحی معمولاً زمانی مطرح می‌شود که بیماری با درمان‌های مناسب کنترل نشده باشد، فشار قابل توجهی روی ساختارهای عصبی وجود داشته باشد، علائم عصبی در حال پیشرفت باشند یا شرایط بیمار نیازمند مداخله فوری باشد. برای مثال، در بعضی موارد دیسک کمر، وجود ضعف پیشرونده عضلات یا فشار شدید روی اعصاب می‌تواند اهمیت بیشتری نسبت به صرفاً شدت درد داشته باشد. همچنین برخی شرایط خاص مانند اختلالات جدی کنترل ادرار و مدفوع همراه با علائم عصبی می‌توانند نیازمند ارزیابی فوری باشند. بنابراین تصمیم درباره جراحی باید بعد از بررسی وضعیت فرد گرفته شود و صرفاً بر اساس نتیجه MRI یا توصیه اطرافیان نمی‌توان درباره انجام عمل تصمیم گرفت. سیستم عصبی از حساس‌ترین بخش‌های بدن است و برخی آسیب‌های عصبی در صورت تأخیر در درمان ممکن است پیامدهای جدی‌تری ایجاد کنند. البته این موضوع به این معنا نیست که هر علامت عصبی نشانه یک بیماری خطرناک است؛ بلکه منظور این است که علائم قابل توجه یا غیرطبیعی نباید برای مدت طولانی بدون بررسی باقی بمانند. برای مثال، کمردرد ساده‌ای که با استراحت بهتر می‌شود با کمردردی که همراه با ضعف پا، بی‌اختیاری ادرار یا بی‌حسی گسترده است، شرایط یکسانی ندارد. همین تفاوت درباره سردرد نیز وجود دارد. بسیاری از سردردها علت‌های شایع و کم‌خطر دارند، اما سردردی که به‌طور ناگهانی و بسیار شدید شروع شده، پس از ضربه به سر ایجاد شده یا همراه با اختلال هوشیاری، ضعف اندام، اختلال تکلم یا تشنج باشد، نیاز به ارزیابی فوری دارد. از طرف دیگر، مراجعه زودتر همیشه به معنای درمان تهاجمی‌تر نیست. اتفاقاً تشخیص مناسب می‌تواند مشخص کند که آیا بیمار به جراحی نیاز دارد یا می‌توان مشکل را با روش‌های محافظه‌کارانه کنترل کرد.