دکتر علیرضا عبدی اردکانی

وقتی صحبت از قلب می‌شود، معمولاً اولین چیزی که به ذهن می‌رسد «گرفتگی رگ» یا «سکته قلبی» است؛ در حالی که مشکلات قلب و عروق بسیار گسترده‌تر از این موارد هستند. گاهی یک درد مبهم در قفسه سینه، تنگی نفس هنگام فعالیت یا خستگی غیرمعمول می‌تواند دلیلی برای بررسی وضعیت قلب باشد. دکتر علیرضا عبدی اردکانی، فلوشیپ اینترونشنال کاردیولوژی در شیراز، در حوزه قلب و عروق مداخله‌ای فعالیت می‌کنند. این شاخه از تخصص قلب بیشتر با روش‌هایی سروکار دارد که از طریق کاتتر و بدون جراحی باز، امکان بررسی یا درمان برخی مشکلات عروق و ساختارهای قلبی را فراهم می‌کنند. اینترونشنال کاردیولوژی یا قلب و عروق مداخله‌ای یکی از حوزه‌های تخصصی قلب است که در آن از روش‌های کم‌تهاجمی برای تشخیص و درمان بعضی بیماری‌های قلبی و عروقی استفاده می‌شود. در بسیاری از این اقدامات، یک کاتتر باریک از طریق رگ وارد بدن شده و به سمت قلب یا عروق هدایت می‌شود. پزشک با استفاده از تصویربرداری، وضعیت رگ‌ها را بررسی می‌کند و در صورت نیاز، اقدام درمانی مناسب را انجام می‌دهد. این روش‌ها با جراحی قلب باز تفاوت دارند و انتخاب آن‌ها به نوع بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد. آنژیوگرافی چه چیزی را مشخص می‌کند؟ یکی از شناخته‌شده‌ترین اقدامات در این حوزه، آنژیوگرافی عروق کرونر است. در این روش، با استفاده از ماده حاجب و تصویربرداری، وضعیت عروق کرونر بررسی می‌شود تا محل و میزان تنگی یا انسداد مشخص شود. اما انجام آنژیوگرافی به این معنا نیست که بیمار حتماً باید آنژیوپلاستی انجام دهد. پس از مشخص شدن وضعیت عروق، پزشک بر اساس شدت و محل گرفتگی و شرایط کلی فرد درباره ادامه درمان تصمیم می‌گیرد. آنژیوپلاستی چه زمانی انجام می‌شود؟ اگر یک یا چند رگ قلبی دچار تنگی قابل توجه شده باشند و شرایط بیمار به‌گونه‌ای باشد که باز کردن رگ ضرورت داشته باشد، ممکن است آنژیوپلاستی مطرح شود. در آنژیوپلاستی، با استفاده از یک بالون، محل تنگی بازتر می‌شود و در بسیاری از موارد برای حفظ باز بودن رگ از استنت استفاده می‌شود. انتخاب این روش برای هر بیمار به وضعیت عروق، علائم، سابقه پزشکی و ارزیابی متخصص قلب بستگی دارد. درد قفسه سینه را چطور جدی بگیریم؟ هر درد قفسه سینه منشأ قلبی ندارد؛ مشکلات عضلانی، گوارشی و عوامل دیگری نیز می‌توانند چنین دردی ایجاد کنند. با این حال، درد یا فشار قفسه سینه که هنگام فعالیت ایجاد می‌شود و با استراحت کاهش پیدا می‌کند، یا دردی که به دست، شانه، فک یا پشت انتشار پیدا می‌کند، می‌تواند نیازمند بررسی قلبی باشد. اگر درد قفسه سینه ناگهانی و شدید باشد و همراه با تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا ضعف شدید ایجاد شود، باید آن را یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفت و سریعاً برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام کرد. تنگی نفس همیشه از ریه نیست تنگی نفس هنگام بالا رفتن از پله‌ها یا انجام فعالیت شدید می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. اما اگر فردی که قبلاً فعالیت‌های روزمره را بدون مشکل انجام می‌داده، به‌تدریج با فعالیت کمتر دچار نفس‌تنگی شود، بررسی قلب و عروق نیز اهمیت پیدا می‌کند. گاهی کاهش توانایی انجام فعالیت‌های معمول، قبل از ایجاد درد واضح قفسه سینه ظاهر می‌شود. گرفتگی رگ قلب چگونه ایجاد می‌شود؟ تنگی عروق کرونر معمولاً در نتیجه تجمع پلاک در دیواره رگ‌ها ایجاد می‌شود. عواملی مانند فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا، مصرف دخانیات، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی و سابقه خانوادگی می‌توانند احتمال بیماری عروق کرونر را افزایش دهند. البته داشتن یک عامل خطر به معنی ابتلای قطعی به بیماری قلبی نیست، اما مجموعه این عوامل می‌تواند احتمال بروز بیماری را بیشتر کند. سکته قلبی چه تفاوتی با درد معمولی دارد؟ سکته قلبی زمانی اتفاق می‌افتد که جریان خون در بخشی از عضله قلب به‌طور جدی مختل شود. فشار یا درد قفسه سینه، تنگی نفس، عرق سرد، تهوع، ضعف و انتشار درد به بازو، شانه، پشت یا فک می‌توانند از علائم آن باشند. در بعضی افراد، به‌خصوص سالمندان و افراد مبتلا به دیابت، علائم ممکن است متفاوت یا کم‌رنگ‌تر باشند. در صورت شک به سکته قلبی، نباید منتظر ماند تا درد خودبه‌خود برطرف شود. استنت قلب تا چه مدت باقی می‌ماند؟ استنت وسیله‌ای است که برای باز نگه داشتن بخش تنگ‌شده رگ در محل مورد نظر قرار می‌گیرد و معمولاً به‌عنوان بخشی از درمان آنژیوپلاستی در بدن باقی می‌ماند. پس از گذاشتن استنت، مصرف منظم داروهای تجویزشده اهمیت زیادی دارد. قطع خودسرانه داروهای ضدپلاکت می‌تواند خطر ایجاد لخته در استنت را افزایش دهد. به همین دلیل، حتی اگر بیمار پس از آنژیوپلاستی احساس خوبی داشته باشد، نباید داروهای قلبی را بدون نظر پزشک قطع یا تغییر دهد. آیا هر گرفتگی رگ نیاز به استنت دارد؟ خیر. ممکن است در آنژیوگرافی تنگی عروق مشاهده شود، اما بر اساس محل، شدت و اهمیت آن برای جریان خون، پزشک تصمیم بگیرد که درمان دارویی و کنترل عوامل خطر برای بیمار مناسب‌تر باشد. در بعضی بیماران نیز بسته به شرایط عروق، روش‌های دیگری مانند جراحی بای‌پس مطرح می‌شود. بنابراین عبارت «رگ قلبم گرفته» به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که چه درمانی لازم است.