دکتر فرشته گودرزیان

مراقبت از سلامت زنان فقط به زمان بارداری محدود نمی‌شود. از اولین سال‌های قاعدگی تا دوره‌های باروری، بارداری، زایمان و پس از آن، تغییرات مختلفی در بدن اتفاق می‌افتد که گاهی طبیعی و گاهی نیازمند بررسی پزشکی هستند. دکتر فرشته گودرزیان، متخصص زنان، زایمان و نازایی در شیراز، در زمینه بررسی و پیگیری مشکلات مرتبط با سلامت زنان، بارداری و مسائل باروری فعالیت می‌کنند. مراجعه به متخصص زنان می‌تواند هم برای درمان یک مشکل مشخص و هم برای پیشگیری و مراقبت‌های دوره‌ای انجام شود. وقتی قاعدگی دیگر مثل گذشته نیست چرخه قاعدگی می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی تغییر کند. استرس، تغییر وزن، فعالیت بدنی، برخی داروها و تغییرات هورمونی از جمله مواردی هستند که ممکن است نظم پریود را تحت تأثیر قرار دهند. با این حال، اگر بی‌نظمی برای چندین چرخه ادامه داشته باشد یا خونریزی از نظر مقدار، مدت یا زمان وقوع با حالت معمول فرد تفاوت زیادی پیدا کند، بهتر است علت آن بررسی شود. قاعدگی نامنظم به‌تنهایی تشخیص یک بیماری خاص نیست و برای پیدا کردن علت، شرایط هر فرد باید جداگانه ارزیابی شود. دردهای ماهانه؛ کدام درد نیاز به بررسی دارد؟ مقداری درد و گرفتگی در زمان قاعدگی شایع است، اما درد شدید و مکرر نباید همیشه به عنوان «طبیعی بودن پریود» پذیرفته شود. اگر درد باعث اختلال در کار، تحصیل، خواب یا فعالیت‌های روزانه شود، مراجعه به متخصص زنان می‌تواند به مشخص شدن علت کمک کند. اندومتریوز، فیبروم‌های رحمی و برخی مشکلات دیگر از جمله عللی هستند که ممکن است با دردهای شدید لگنی همراه باشند. ترشحات واژن همیشه نشانه عفونت نیستند ترشحات واژن بخشی از عملکرد طبیعی دستگاه تناسلی هستند و مقدار و ظاهر آن‌ها می‌تواند در طول چرخه قاعدگی تغییر کند. اما وقتی ترشحات با بوی ناخوشایند، خارش، سوزش، درد یا تغییر واضح رنگ همراه می‌شوند، احتمال وجود یک مشکل مطرح می‌شود. بهتر است قبل از مصرف دارو، علت مشخص شود؛ زیرا عفونت‌های مختلف درمان‌های متفاوتی دارند. درد لگنی را از روی محلش تشخیص نمی‌دهند درد پایین شکم یا لگن می‌تواند از رحم و تخمدان‌ها ناشی شود، اما مشکلات ادراری، گوارشی یا حتی عضلانی نیز می‌توانند چنین دردی ایجاد کنند. اگر درد مداوم، شدید یا عودکننده باشد، مخصوصاً در صورت همراهی با خونریزی غیرطبیعی، تب یا تغییرات ادراری، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود. اگر قصد بارداری دارید، منتظر مثبت شدن تست نمانید مراقبت پیش از بارداری می‌تواند فرصت مناسبی برای بررسی وضعیت سلامت مادر باشد. در این مرحله ممکن است درباره بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی، مکمل‌ها، وزن، تغذیه و سابقه بارداری‌های قبلی صحبت شود. این بررسی‌ها به معنی وجود مشکل نیستند؛ هدف آن است که عوامل قابل اصلاح پیش از بارداری شناسایی شوند. وقتی بارداری اتفاق نمی‌افتد باردار نشدن در چند ماه اول تلاش لزوماً نشانه ناباروری نیست. مدت تلاش برای بارداری، سن، سابقه پزشکی و شرایط هر دو زوج در زمان شروع بررسی اهمیت دارند. اگر نیاز به ارزیابی وجود داشته باشد، علت می‌تواند مربوط به تخمک‌گذاری، هورمون‌ها، رحم، لوله‌های رحمی، کیفیت اسپرم یا عوامل دیگر باشد. بنابراین بررسی ناباروری معمولاً به یک نفر محدود نمی‌شود. تخمدان پلی‌کیستیک چه ارتباطی با پریود و باروری دارد؟ سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا PCOS یکی از اختلالات شایع هورمونی در سنین باروری است. قاعدگی نامنظم، افزایش موهای زائد، آکنه و مشکلات مربوط به تخمک‌گذاری ممکن است در برخی افراد دیده شوند. البته وجود یکی از این علائم به‌تنهایی برای تشخیص PCOS کافی نیست و پزشک بر اساس مجموعه علائم، معاینه و بررسی‌های لازم تصمیم‌گیری می‌کند. فیبروم رحم؛ همیشه نیاز به درمان ندارد فیبروم‌ها توده‌های غیرسرطانی هستند که از بافت عضلانی رحم شکل می‌گیرند. بعضی فیبروم‌ها هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند و ممکن است به‌طور اتفاقی در سونوگرافی دیده شوند. در برخی افراد نیز می‌توانند باعث خونریزی شدید قاعدگی، احساس فشار در لگن یا درد شوند. نوع درمان به اندازه، محل و تعداد فیبروم‌ها و همچنین علائم و شرایط فرد بستگی دارد. اندومتریوز فقط «پریود دردناک» نیست اندومتریوز می‌تواند باعث رشد بافتی مشابه آندومتر در خارج از رحم شود و در بعضی زنان درد لگنی، درد شدید قاعدگی یا درد هنگام رابطه جنسی ایجاد کند. گاهی نیز مشکلات مربوط به باروری در این بیماری مطرح می‌شود. شدت علائم همیشه با شدت بیماری یکسان نیست؛ به همین دلیل ارزیابی پزشکی برای افرادی که دردهای مداوم یا شدید دارند اهمیت دارد. مراقبت از بارداری از همان هفته‌های اول شروع می‌شود بعد از مثبت شدن تست بارداری، زمان‌بندی مراقبت‌های پزشکی اهمیت پیدا می‌کند. سابقه پزشکی مادر، سن بارداری، داروهای مصرفی و شرایط عمومی او بررسی می‌شوند و بر اساس وضعیت بارداری ممکن است آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های مختلفی درخواست شود. مصرف هیچ دارویی در این دوران نباید بدون مشورت با پزشک شروع یا قطع شود. خونریزی در بارداری؛ همیشه خطرناک است؟ هر خونریزی در دوران بارداری نیازمند توجه است، اما شدت و علت آن می‌تواند متفاوت باشد. لکه‌بینی خفیف در بعضی شرایط ممکن است اتفاق بیفتد، در حالی که خونریزی قابل توجه یا همراه با درد شدید می‌تواند نیازمند ارزیابی فوری باشد. بنابراین در صورت مشاهده خونریزی، به‌خصوص اگر با درد، ضعف یا سرگیجه همراه باشد، بهتر است با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود. در ماه‌های پایانی چه چیزهایی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؟ با نزدیک شدن به زمان زایمان، مادر باید با نشانه‌هایی مانند انقباضات منظم، تغییرات ترشحات و احتمال پارگی کیسه آب آشنا باشد. هر انقباض شکمی الزاماً به معنای شروع زایمان نیست و تشخیص انقباضات واقعی به ویژگی‌های آن‌ها و شرایط بارداری بستگی دارد. پزشک و تیم درمان بر اساس وضعیت مادر و جنین درباره زمان مراجعه و اقدامات لازم راهنمایی می‌کنند. زایمان طبیعی یا سزارین؛ یک تصمیم شخصی پزشکی نوع زایمان را نمی‌توان برای همه مادران با یک قاعده تعیین کرد. وضعیت مادر، شرایط جنین، روند بارداری، سابقه جراحی‌های قبلی و عوامل پزشکی مختلف می‌توانند در تصمیم‌گیری نقش داشته باشند. بنابراین تجربه یک دوست یا عضو خانواده نمی‌تواند به‌تنهایی تعیین کند که چه روشی برای فرد دیگری مناسب است. بعد از زایمان، بدن هنوز در حال تغییر است دوره پس از زایمان نیز بخشی از مراقبت‌های زنان محسوب می‌شود. رحم به‌تدریج به وضعیت پیش از بارداری نزدیک می‌شود و تغییرات هورمونی، خونریزی، درد و مسائل مربوط به شیردهی ممکن است در این دوره وجود داشته باشند. در مقابل، خونریزی شدید، تب، درد قابل توجه، ترشحات بدبو یا احساس ناخوشی شدید نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.