دکتر پروانه سهامی

گاهی مراجعه به پزشک زنان از یک سؤال ساده شروع می‌شود؛ «چرا پریودم تغییر کرده؟»، «آیا برای بارداری آماده‌ام؟»، «این درد طبیعی است؟» یا «چقدر برای باردار شدن باید صبر کنم؟». پشت هرکدام از این پرسش‌ها می‌تواند شرایط متفاوتی وجود داشته باشد و به همین دلیل، پاسخ یکسانی برای همه زنان وجود ندارد. دکتر پروانه سهامی، متخصص زنان، زایمان و نازایی در شیراز، در حوزه سلامت زنان، مراقبت‌های مربوط به بارداری و مسائل مرتبط با باروری فعالیت می‌کنند. این تخصص طیف گسترده‌ای از نیازهای زنان را از سال‌های باروری تا دوران بارداری و پس از زایمان دربرمی‌گیرد. وقتی چرخه قاعدگی تغییر می‌کند پریود یکی از شاخص‌هایی است که می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت هورمونی و سلامت عمومی بدن ارائه دهد. البته چرخه قاعدگی در همه افراد دقیقاً مشابه نیست و تغییرات جزئی همیشه به معنای بیماری نیستند. اما اگر فاصله بین پریودها مرتباً تغییر کند، خونریزی بسیار کم یا زیاد شود، لکه‌بینی خارج از زمان قاعدگی اتفاق بیفتد یا دردها نسبت به گذشته شدیدتر شوند، بهتر است علت موضوع مشخص شود. گاهی این تغییرات موقتی هستند و گاهی لازم است عواملی مانند مشکلات هورمونی، تخمدان‌ها، رحم یا شرایط دیگر بررسی شوند. یک سؤال پرتکرار درباره دردهای قاعدگی درد قاعدگی در بسیاری از زنان وجود دارد؛ اما «داشتن درد» با «تحمل درد شدید و ناتوان‌کننده» یکسان نیست. اگر درد باعث شود فرد نتواند سر کار یا دانشگاه برود، فعالیت‌های روزانه خود را متوقف کند یا مرتباً به مسکن نیاز داشته باشد، بهتر است آن را صرفاً بخشی از زندگی ماهانه تلقی نکند. گاهی علت درد شدید به بیماری‌هایی مانند اندومتریوز یا مشکلات دیگر مربوط است و تشخیص آن به ارزیابی پزشکی نیاز دارد. ترشحاتی که نیاز به توجه دارند ترشحات واژن می‌توانند در طول چرخه قاعدگی تغییر کنند و وجود ترشح به‌تنهایی نشانه عفونت نیست. تغییر ناگهانی بو یا رنگ، خارش، سوزش، درد هنگام ادرار یا درد لگنی می‌تواند نیازمند بررسی باشد. درمان نیز باید بر اساس علت انجام شود؛ زیرا هر نوع ترشحی الزاماً با یک داروی مشخص درمان نمی‌شود. اگر قصد بارداری دارید، از قبل برنامه‌ریزی کنید آمادگی برای بارداری بهتر است پیش از مثبت شدن تست بارداری آغاز شود. در این مرحله می‌توان درباره بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی، مکمل‌ها، واکسیناسیون، وزن، تغذیه و سایر عوامل مؤثر بر سلامت مادر و جنین مشورت کرد. این موضوع به‌خصوص برای افرادی که سابقه بیماری، بارداری پرخطر یا تجربه عوارض بارداری قبلی داشته‌اند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نازایی از چه زمانی مطرح می‌شود؟ باردار نشدن همیشه به معنی ناباروری قطعی نیست. سن زن، مدت زمان تلاش برای بارداری، تعداد دفعات رابطه و شرایط هر دو نفر در تصمیم‌گیری برای شروع بررسی اهمیت دارند. در برخی شرایط نیز لازم است بررسی‌ها زودتر آغاز شوند. نکته مهم این است که ارزیابی ناباروری معمولاً فقط مربوط به زن نیست و وضعیت باروری مرد نیز باید مورد توجه قرار گیرد. بررسی ناباروری چه مراحلی دارد؟ علت باردار نشدن می‌تواند از تخمک‌گذاری و مشکلات هورمونی گرفته تا مسائل مربوط به لوله‌های رحمی یا عوامل مردانه متفاوت باشد. بنابراین ممکن است پزشک با توجه به شرایط فرد، آزمایش‌های هورمونی، سونوگرافی، بررسی ذخیره تخمدان، ارزیابی لوله‌های رحمی یا بررسی وضعیت همسر را پیشنهاد کند. همه این بررسی‌ها برای همه زوج‌ها لازم نیست و بر اساس شرایط هر مورد انتخاب می‌شوند. تخمک‌گذاری منظم چه اهمیتی دارد؟ برای بارداری طبیعی، تخمک‌گذاری منظم اهمیت دارد. بعضی زنان به دلیل مشکلات هورمونی یا شرایطی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، تخمک‌گذاری نامنظم دارند. قاعدگی نامنظم می‌تواند یکی از نشانه‌های اختلال تخمک‌گذاری باشد، اما به تنهایی برای تشخیص کافی نیست. اگر بارداری اتفاق نمی‌افتد، بررسی علت اختلال تخمک‌گذاری می‌تواند یکی از بخش‌های ارزیابی باشد. وقتی تست بارداری مثبت می‌شود مثبت شدن تست خانگی بارداری شروع مراقبت‌های جدید است. در نخستین مراجعه، سن تقریبی بارداری، سابقه پزشکی مادر، داروهای مصرفی و شرایط بارداری بررسی می‌شوند و بر اساس آن ممکن است آزمایش‌ها یا سونوگرافی‌های لازم درخواست شوند. در این دوره، هر دارویی که مادر پیش از بارداری مصرف می‌کرده نیز باید با پزشک مطرح شود. تهوع، خستگی و تغییرات بدن در بارداری تهوع و استفراغ، خواب‌آلودگی، خستگی و حساس شدن سینه‌ها از تغییرات رایج ماه‌های ابتدایی بارداری هستند. اما شدت علائم اهمیت دارد. اگر استفراغ به حدی باشد که مادر نتواند مایعات را نگه دارد یا دچار ضعف و کم‌آبی شود، نیاز به ارزیابی پزشکی وجود دارد. همچنین خونریزی قابل توجه یا درد شدید شکم در بارداری نباید بدون بررسی باقی بماند. مراقبت‌های دوران بارداری فقط سونوگرافی نیست ویزیت‌های بارداری مجموعه‌ای از مراقبت‌ها را شامل می‌شوند. بررسی فشار خون، وزن، علائم مادر، رشد جنین و انجام آزمایش‌ها و غربالگری‌های مناسب در زمان مقرر، از بخش‌های مهم مراقبت دوران بارداری هستند. برنامه دقیق این مراقبت‌ها بر اساس شرایط مادر و مرحله بارداری تعیین می‌شود. درباره نوع زایمان چه باید دانست؟ طبیعی یا سزارین بودن زایمان نباید صرفاً بر اساس ترجیح اطرافیان یا تجربه یک فرد دیگر تعیین شود. وضعیت مادر، شرایط جنین، روند بارداری و عوامل پزشکی مختلف می‌توانند در تصمیم‌گیری نقش داشته باشند. هدف اصلی، انتخاب روشی است که با توجه به شرایط موجود، ایمنی مادر و نوزاد را در اولویت قرار دهد. بعد از زایمان چه زمانی باید دوباره به پزشک مراجعه کرد؟ مراقبت‌های زنان با تولد نوزاد تمام نمی‌شوند. بدن مادر در هفته‌های پس از زایمان دستخوش تغییرات زیادی است و مشکلاتی مانند خونریزی، درد، تغییرات پستان، مشکلات شیردهی یا تغییرات خلقی ممکن است ایجاد شوند. خونریزی شدید، تب، درد شدید، ترشحات بدبو یا علائم غیرعادی نیازمند بررسی پزشکی هستند. یک نکته مهم درباره سلامت باروری باروری فقط به سن و «شانس» وابسته نیست. شرایط هورمونی، تخمک‌گذاری، سلامت رحم و لوله‌های رحمی، کیفیت اسپرم و عوامل مختلف دیگر می‌توانند در آن نقش داشته باشند. به همین دلیل، اگر زوجی برای مدت قابل توجهی برای بارداری تلاش کرده اما نتیجه نگرفته است، بهتر است به جای آزمون‌وخطای درمان‌های مختلف، ارزیابی اصولی انجام شود.