دکتر سعید کاووسی غربی

قلب و عروق از بخش‌هایی از بدن هستند که سلامت آن‌ها ارتباط مستقیمی با وضعیت عمومی بدن و کیفیت زندگی دارد. گاهی یک علامت ساده مانند تپش قلب یا خستگی هنگام فعالیت، و گاهی نشانه‌هایی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه می‌توانند نیاز به بررسی قلب و عروق را مطرح کنند. البته هر تپش قلب یا درد قفسه سینه الزاماً نشانه بیماری قلبی نیست، اما تشخیص علت آن بهتر است به ارزیابی پزشکی سپرده شود. دکتر سعید کاووسی غربی متخصص قلب و عروق در شیراز است و در زمینه بررسی و مدیریت بیماری‌های قلبی و عروقی فعالیت دارد. متخصص قلب علاوه بر تشخیص بیماری‌های قلب، در ارزیابی عوامل خطر مانند فشار خون، چربی خون، دیابت و سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی نیز نقش دارد؛ عواملی که کنترل آن‌ها می‌تواند در حفظ سلامت قلب اهمیت زیادی داشته باشد. متخصص قلب و عروق با بیماری‌های مختلفی سروکار دارد؛ از مشکلات شایع مانند فشار خون بالا و اختلالات ریتم قلب گرفته تا بیماری‌های عروق کرونر، مشکلات دریچه‌های قلب و برخی اختلالات ساختاری قلب. در مراجعه قلب، شرح حال دقیق اهمیت زیادی دارد. پزشک درباره نوع و محل درد، مدت زمان علائم، ارتباط آن‌ها با فعالیت یا استراحت، سابقه بیماری‌های قبلی، داروهای مصرفی و عوامل خطر سؤال می‌کند. بر اساس شرایط بیمار ممکن است بررسی‌هایی مانند نوار قلب، اکوکاردیوگرافی، هولتر ریتم یا فشار خون و آزمایش‌های مرتبط نیز درخواست شود. یکی از نکات مهم در بیماری‌های قلبی این است که شدت علائم همیشه با شدت بیماری مطابقت ندارد. بعضی افراد با وجود فشار خون بالا یا چربی خون بالا علامت خاصی ندارند، در حالی که این عوامل در طولانی‌مدت می‌توانند خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهند. از طرف دیگر، وجود علائمی مانند تپش قلب یا درد قفسه سینه به تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست. ارزیابی تخصصی کمک می‌کند علت واقعی مشخص شود و در صورت نیاز، درمان و پیگیری مناسب انجام گیرد. مراجعه به متخصص قلب فقط برای افرادی نیست که قبلاً دچار بیماری قلبی شده‌اند. افرادی که عوامل خطر قلبی دارند یا علائم مشکوک را تجربه می‌کنند نیز ممکن است به ارزیابی تخصصی نیاز داشته باشند. درد قفسه سینه یکی از علائمی است که نباید بدون توجه از کنار آن گذشت. درد قلبی ممکن است به شکل فشار، سنگینی، فشردگی یا سوزش احساس شود و گاهی به دست، شانه، گردن، فک یا پشت انتشار پیدا کند. اگر درد قفسه سینه ناگهانی و شدید باشد یا همراه با تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، ضعف شدید یا احساس غش ایجاد شود، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است. گاهی فرد احساس می‌کند قلبش خیلی سریع می‌زند، یک ضربان جا می‌افتد یا قلب برای چند لحظه به شکل نامنظم می‌تپد. تپش قلب می‌تواند به دلیل استرس، مصرف کافئین، کم‌خوابی یا عوامل دیگر ایجاد شود، اما در بعضی موارد نیز به اختلالات ریتم قلب مربوط است. تکرار شدن تپش قلب، طولانی بودن حملات یا همراه شدن آن با سرگیجه، ضعف، درد قفسه سینه یا غش نیازمند بررسی پزشکی است. فشار خون بالا یکی از شایع‌ترین عوامل خطر بیماری‌های قلبی و عروقی است و در بسیاری از افراد بدون علامت باقی می‌ماند. به همین دلیل اندازه‌گیری منظم فشار خون اهمیت زیادی دارد. افرادی که فشار خون بالا دارند ممکن است به اصلاح سبک زندگی و در برخی موارد به درمان دارویی نیاز داشته باشند. مصرف منظم دارو و بررسی دوره‌ای فشار خون نیز بخشی از کنترل بیماری است. کلسترول بالا معمولاً علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند، اما در طول زمان می‌تواند در ایجاد پلاک داخل رگ‌ها نقش داشته باشد. پزشک با در نظر گرفتن میزان چربی خون، سن، سابقه خانوادگی، فشار خون، دیابت و سایر عوامل خطر درباره نحوه کنترل آن تصمیم می‌گیرد. تنگی نفس هنگام بالا رفتن از پله، پیاده‌روی یا فعالیت‌هایی که قبلاً بدون مشکل انجام می‌شدند، می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مشکلات قلبی، بیماری‌های ریوی، کم‌خونی و عوامل دیگر ممکن است باعث این علامت شوند. در صورتی که تنگی نفس جدید باشد یا به مرور شدت بیشتری پیدا کند، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد. سرگیجه و سنکوپ می‌توانند علت‌های مختلفی داشته باشند. افت فشار خون، کم‌آبی بدن، مشکلات گوش داخلی، برخی داروها و اختلالات ریتم قلب از جمله عوامل احتمالی هستند. اگر فرد بدون علت مشخص غش کند، به‌خصوص هنگام فعالیت یا همراه با تپش قلب و درد قفسه سینه، بررسی قلب و عروق اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. عروق کرونر وظیفه خون‌رسانی به عضله قلب را بر عهده دارند. ایجاد تنگی در این عروق می‌تواند جریان خون قلب را کاهش دهد و در برخی افراد با درد یا فشار قفسه سینه هنگام فعالیت همراه شود. کنترل فشار خون، دیابت، چربی خون، وزن و ترک سیگار از جمله اقداماتی است که در کاهش عوامل خطر بیماری عروق کرونر اهمیت دارد. آریتمی به اختلال در سرعت یا نظم ضربان قلب گفته می‌شود. بعضی آریتمی‌ها بی‌خطر هستند، اما برخی دیگر نیاز به درمان و پیگیری دارند. برای تشخیص نوع اختلال ریتم ممکن است نوار قلب کافی باشد یا پزشک به ثبت طولانی‌تر ضربان با هولتر نیاز داشته باشد. دریچه‌های قلب برای هدایت درست جریان خون بین حفره‌های قلب فعالیت می‌کنند. تنگی یا نارسایی دریچه‌ها می‌تواند باعث علائمی مانند تنگی نفس، خستگی، تپش قلب یا کاهش توانایی فعالیت شود. اکوکاردیوگرافی یکی از بررسی‌های مهم برای ارزیابی ساختار و عملکرد قلب و دریچه‌هاست. در نارسایی قلب، توانایی قلب برای پمپاژ مؤثر خون کاهش پیدا می‌کند. تنگی نفس، تورم پاها، خستگی و کاهش تحمل فعالیت از جمله علائم احتمالی هستند. تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند به کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک کند. اهمیت پیشگیری و کنترل عوامل خطر قلبی بیماری‌های قلبی معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیستند. فشار خون بالا، دیابت، چربی خون، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی، مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب و سابقه خانوادگی می‌توانند در کنار یکدیگر خطر بیماری‌های قلبی را افزایش دهند. به همین دلیل مراجعه به متخصص قلب می‌تواند علاوه بر بررسی علائم، فرصتی برای ارزیابی وضعیت کلی قلب و عوامل خطر باشد. کنترل فشار خون و قند خون، انجام آزمایش‌های مورد نیاز، فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد، تغذیه متعادل و ترک سیگار از اقدامات مهم در مراقبت از سلامت قلب هستند. البته برنامه پیشگیری برای همه افراد یکسان نیست. سن، سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و میزان خطر قلبی هر فرد باید در تصمیم‌گیری درباره نوع و شدت مراقبت‌ها در نظر گرفته شود.