دکتر فرزانه وزیری

قلب معمولاً زمانی توجه ما را به خود جلب می‌کند که علامتی مثل درد قفسه سینه یا تپش قلب ظاهر شود؛ اما سلامت قلب موضوعی نیست که فقط هنگام بروز مشکل باید به آن فکر کرد. فشار خون، چربی خون، دیابت، کم‌تحرکی، استرس و سابقه خانوادگی همگی می‌توانند در وضعیت قلب و عروق نقش داشته باشند. دکتر فرزانه وزیری، متخصص قلب و عروق در شیراز، در زمینه بررسی و پیگیری بیماری‌های قلبی و عروقی فعالیت می‌کنند. مراجعه به متخصص قلب می‌تواند با هدف بررسی یک علامت مشخص، ارزیابی عوامل خطر یا پیگیری بیماری قلبی انجام شود. قلب چه زمانی نیاز به بررسی دارد؟ همه دردهای قفسه سینه قلبی نیستند و هر تپش قلبی نیز به معنی وجود بیماری قلبی نیست. با این حال، بعضی تغییرات را نباید بدون بررسی کنار گذاشت. برای مثال، فردی که اخیراً هنگام بالا رفتن از پله‌ها نسبت به گذشته زودتر خسته می‌شود یا هنگام فعالیت دچار نفس‌تنگی می‌شود، بهتر است علت این تغییر را مشخص کند. گاهی علائم قلبی واضح نیستند و به شکل کاهش تحمل فعالیت، خستگی غیرمعمول یا احساس فشار در قفسه سینه خودشان را نشان می‌دهند. تپش قلب؛ از اضطراب تا اختلال ریتم احساس ضربان قلب می‌تواند به شکل کوبیدن، تند شدن، لرزش یا نامنظم شدن ضربان احساس شود. استرس، کم‌خوابی، مصرف کافئین، بعضی داروها و عوامل دیگر ممکن است باعث تپش قلب شوند. در برخی افراد نیز اختلالات ریتم قلب یا مشکلات دیگر زمینه‌ساز این علامت هستند. اگر تپش قلب مکرر شود، مدت زیادی ادامه پیدا کند یا همراه با سرگیجه، ضعف، درد قفسه سینه یا غش باشد، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. فشار خون بالا چرا «قاتل خاموش» نامیده می‌شود؟ فشار خون بالا ممکن است برای مدت طولانی هیچ علامت مشخصی ایجاد نکند. فرد می‌تواند احساس کاملاً طبیعی داشته باشد، در حالی که فشار خون او در محدوده نامناسب قرار دارد. مشکل اینجاست که فشار خون کنترل‌نشده در طول زمان می‌تواند به قلب، مغز، کلیه‌ها و عروق آسیب برساند. به همین دلیل، اندازه‌گیری منظم فشار خون و پیگیری آن در صورت بالا بودن، بخشی از مراقبت‌های مهم سلامت محسوب می‌شود. یک عدد فشار خون بالا به معنی ابتلا به فشار خون نیست فشار خون در طول روز ثابت نمی‌ماند. استرس، فعالیت بدنی، خواب، مصرف بعضی مواد غذایی و حتی شرایط محیطی می‌توانند روی آن تأثیر بگذارند. بنابراین تشخیص فشار خون بالا معمولاً بر اساس اندازه‌گیری‌های مناسب و تکرارشونده انجام می‌شود، نه صرفاً یک عدد منفرد. اگر پزشک دارویی برای کنترل فشار خون تجویز کرده باشد، تغییر مقدار یا قطع آن نیز نباید خودسرانه انجام شود. درد قفسه سینه را چگونه ارزیابی کنیم؟ درد قفسه سینه ممکن است منشأ عضلانی، گوارشی، ریوی یا قلبی داشته باشد. شکل درد، محل آن، مدت زمان، ارتباط با فعالیت و علائم همراه می‌توانند در تشخیص کمک‌کننده باشند. فشار یا سنگینی قفسه سینه که با فعالیت ایجاد می‌شود، یا دردی که به بازو، شانه، پشت، گردن یا فک انتشار پیدا می‌کند، می‌تواند نیازمند بررسی قلبی باشد. اگر درد شدید و ناگهانی باشد و با تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا ضعف شدید همراه شود، باید آن را جدی گرفت و برای ارزیابی فوری اقدام کرد. کلسترول بالا چه ارتباطی با قلب دارد؟ بالا بودن LDL یا همان کلسترول بد می‌تواند در ایجاد و پیشرفت پلاک‌های داخل دیواره عروق نقش داشته باشد. این فرایند ممکن است به مرور باعث تنگ شدن رگ‌ها شود. تفسیر چربی خون تنها به یک عدد وابسته نیست. سن، فشار خون، دیابت، سیگار، سابقه بیماری قلبی و سایر عوامل خطر نیز در تصمیم‌گیری درباره میزان خطر و نیاز به درمان اهمیت دارند. به همین دلیل، ممکن است دو فرد با عدد کلسترول مشابه، برنامه درمانی یکسانی نداشته باشند. دیابت و قلب؛ ارتباطی که نباید نادیده گرفته شود دیابت یکی از عوامل مهم خطر بیماری‌های قلبی و عروقی است. بالا بودن طولانی‌مدت قند خون می‌تواند به رگ‌های خونی آسیب برساند و خطر مشکلات قلبی را افزایش دهد. کنترل قند خون، فشار خون، چربی خون، وزن و سایر عوامل خطر در افراد مبتلا به دیابت اهمیت ویژه‌ای دارد. تنگی نفس چه زمانی می‌تواند قلبی باشد؟ تنگی نفس ممکن است به بیماری‌های ریه، کم‌خونی، اضافه‌وزن، اضطراب و دلایل مختلف دیگری مربوط باشد. اما اگر فردی بدون تغییر در فعالیت روزانه، نسبت به گذشته زودتر دچار نفس‌تنگی شود، هنگام دراز کشیدن مشکل تنفسی پیدا کند یا همراه با تنگی نفس دچار تورم پاها شود، بررسی وضعیت قلب نیز اهمیت پیدا می‌کند. اکوکاردیوگرافی چه چیزی را نشان می‌دهد؟ اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب با استفاده از امواج صوتی، تصاویری از قلب ایجاد می‌کند و اطلاعاتی درباره ساختار و عملکرد آن در اختیار پزشک قرار می‌دهد. اندازه حفره‌های قلب، وضعیت دریچه‌ها و قدرت پمپاژ قلب از جمله مواردی هستند که می‌توانند در اکو بررسی شوند. البته اکو برای همه علائم قلبی کاربرد یکسانی ندارد و اینکه انجام آن لازم است یا نه، به شرایط بیمار بستگی دارد. نوار قلب چه اطلاعاتی می‌دهد؟ نوار قلب یا ECG فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و می‌تواند در بررسی ریتم قلب و بعضی تغییرات مرتبط با بیماری‌های قلبی کمک‌کننده باشد. در برخی بیماران، نوار قلب در زمان مراجعه طبیعی است اما علائم در زمان دیگری اتفاق می‌افتند. در چنین شرایطی ممکن است پزشک بر اساس شرح حال، بررسی‌های تکمیلی مانند هولتر قلب را نیز در نظر بگیرد. آیا ورزش برای همه بیماران قلبی مناسب است؟ فعالیت بدنی منظم برای بسیاری از افراد بخشی از سبک زندگی سالم است، اما نوع و شدت فعالیت باید با وضعیت جسمی فرد هماهنگ باشد. اگر فردی بیماری قلبی شناخته‌شده دارد یا هنگام فعالیت دچار درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرعادی، سرگیجه یا تپش قلب شدید می‌شود، بهتر است قبل از افزایش قابل توجه فعالیت بدنی با پزشک مشورت کند.