دکتر حسین علی خلیلی

گاهی یک مشکل عصبی با نشانه‌ای ساده شروع می‌شود؛ کمردردی که به پا می‌زند، گزگز دست‌ها، گردن‌دردی که مدتی است برطرف نمی‌شود یا سردردی که شکل همیشگی خود را تغییر داده است. مسئله مهم این است که همه این علائم یک علت ندارند و برای تشخیص درست، باید میان مشکلات عضلانی، ستون فقرات و سیستم عصبی تفاوت گذاشت. دکتر حسین علی خلیلی، متخصص جراحی مغز و اعصاب در شیراز، در حوزه بیماری‌ها و آسیب‌های مرتبط با مغز، نخاع، ستون فقرات و اعصاب فعالیت می‌کنند. جراحی مغز و اعصاب دامنه گسترده‌ای دارد و برخلاف تصور رایج، مراجعه به متخصص این حوزه الزاماً به معنای نیاز به جراحی نیست. از کجا بفهمیم کمردرد فقط یک کمردرد ساده نیست؟ کمردرد یکی از شایع‌ترین دردهای جسمی است و در بسیاری از موارد به مشکلات عضلانی یا اسکلتی مربوط می‌شود. اما اگر درد از کمر به باسن و پا انتشار پیدا کند یا همراه با گزگز، بی‌حسی یا ضعف باشد، احتمال درگیری مسیرهای عصبی نیز مطرح می‌شود. درد ناشی از فشار روی عصب ممکن است با نشستن طولانی، خم شدن، راه رفتن یا بعضی حرکات تشدید شود. محل انتشار درد و همراه بودن آن با علائم حسی یا حرکتی، اطلاعات مهمی برای تشخیص فراهم می‌کند. دیسک کمر؛ همیشه پای عمل جراحی در میان نیست شنیدن عبارت «دیسک کمر» برای بسیاری از افراد مساوی با جراحی است؛ در حالی که چنین برداشتی درست نیست. بسیاری از مشکلات دیسک ابتدا با روش‌های غیرجراحی مدیریت می‌شوند. استراحت نسبی، اصلاح فعالیت‌های روزمره، دارو و برنامه‌های توانبخشی ممکن است بر اساس شرایط بیمار مورد استفاده قرار گیرند. جراحی زمانی مطرح می‌شود که وضعیت بیمار و میزان فشار عصبی آن را توجیه کند؛ برای مثال، در برخی موارد ضعف عصبی قابل توجه، درد مقاوم به درمان یا شرایط خاص دیگری وجود داشته باشد. MRI چه چیزی را نشان می‌دهد؟ یکی از اشتباهات رایج این است که بیمار گزارش MRI را به‌تنهایی معیار تشخیص قرار دهد. ممکن است در تصویربرداری، بیرون‌زدگی یا تغییرات دیسک دیده شود، اما این تغییرات الزاماً عامل درد بیمار نباشند. از طرف دیگر، گاهی یک یافته نسبتاً محدود می‌تواند با علائم قابل توجه بیمار ارتباط داشته باشد. بنابراین نتیجه MRI باید در کنار شرح حال و معاینه عصبی تفسیر شود. وقتی گردن درد به دست می‌رسد گردن‌دردی که به شانه، بازو یا انگشتان دست انتشار پیدا می‌کند ممکن است با تحریک یا فشار ریشه‌های عصبی گردن مرتبط باشد. گزگز، خواب‌رفتگی، بی‌حسی یا کاهش قدرت دست نیز می‌تواند سرنخ دیگری باشد. اگر این علائم تازه ایجاد شده‌اند یا به‌مرور در حال شدیدتر شدن هستند، بهتر است علت آن‌ها بررسی شود و فرد صرفاً به مصرف موقت مسکن اکتفا نکند. تنگی کانال نخاعی چه تفاوتی با دیسک دارد؟ تنگی کانال نخاعی به کاهش فضای عبور نخاع یا ریشه‌های عصبی گفته می‌شود. این مشکل می‌تواند در قسمت‌های مختلف ستون فقرات ایجاد شود و علائم آن بسته به محل درگیری متفاوت است. در تنگی کانال کمر، بعضی بیماران هنگام ایستادن یا راه رفتن دچار درد، سنگینی یا بی‌حسی پاها می‌شوند و با نشستن یا خم شدن به جلو احساس بهتری پیدا می‌کنند. البته چنین الگویی به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. بی‌حسی و ضعف را با «خواب رفتن» اشتباه نگیریم خواب رفتن موقت دست یا پا بعد از قرار گرفتن بدن در یک وضعیت خاص، اتفاقی رایج است. اما اگر بی‌حسی بدون دلیل مشخص تکرار شود، مدت زیادی باقی بماند یا با ضعف عضلانی همراه شود، موضوع متفاوت است. به‌خصوص ضعف جدید یا پیشرونده اندام‌ها می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد و بهتر است بررسی شود.