دکتر مهدی خانی

وقتی صحبت از جراحی مغز و اعصاب می‌شود، خیلی‌ها ناخودآگاه به بیماری‌های جدی یا عمل‌های پیچیده فکر می‌کنند. اما مراجعه به متخصص جراحی مغز و اعصاب همیشه به معنی نیاز قطعی به جراحی نیست. گاهی هدف اصلی، مشخص کردن منشأ یک سردرد، کمردرد، بی‌حسی یا درد تیرکشنده و تشخیص این است که آیا مشکل واقعاً به جراحی نیاز دارد یا می‌توان آن را با روش‌های دیگر مدیریت کرد. دکتر مهدی خانی، متخصص جراحی مغز و اعصاب در شیراز، در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌ها و آسیب‌های مرتبط با مغز، نخاع، ستون فقرات و سیستم عصبی فعالیت می‌کنند. کمردرد یکی از شایع‌ترین مشکلاتی است که افراد در سنین مختلف تجربه می‌کنند. در بسیاری از موارد، درد با استراحت نسبی، اصلاح فعالیت و درمان‌های غیرجراحی بهبود پیدا می‌کند. اما گاهی درد از کمر به باسن و پا انتشار پیدا می‌کند یا با بی‌حسی، گزگز و ضعف همراه می‌شود. این وضعیت می‌تواند نشان‌دهنده درگیری یا تحت فشار قرار گرفتن ریشه‌های عصبی باشد. دیسک بین مهره‌ای، تنگی کانال نخاعی و برخی مشکلات ساختاری ستون فقرات می‌توانند باعث چنین علائمی شوند. شدت علائم و یافته‌های معاینه در تعیین مسیر درمان اهمیت دارند. یکی از نگرانی‌های رایج بیماران بعد از شنیدن عبارت «دیسک کمر»، احتمال عمل جراحی است. در حالی که وجود بیرون‌زدگی یا فتق دیسک در تصویربرداری به‌تنهایی به معنی ضرورت جراحی نیست. گاهی تغییرات دیسک در تصویربرداری حتی در افرادی دیده می‌شود که هیچ علامتی ندارند. بنابراین پزشک باید نتیجه MRI یا سایر تصاویر را در کنار علائم و معاینه عصبی تفسیر کند. اگر درد قابل کنترل باشد و ضعف عصبی جدی وجود نداشته باشد، ممکن است ابتدا روش‌های غیرجراحی مورد توجه قرار گیرند. مشکلات ستون فقرات فقط در قسمت کمر اتفاق نمی‌افتند. درگیری مهره‌های گردن نیز می‌تواند باعث درد گردن، انتشار درد به شانه و دست، گزگز یا بی‌حسی شود. در برخی موارد، فشار روی ساختارهای عصبی می‌تواند روی قدرت عضلات نیز تأثیر بگذارد. اگر درد گردن همراه با ضعف دست، اختلال حرکتی یا بی‌حسی مداوم باشد، بررسی دقیق‌تر اهمیت پیدا می‌کند. تنگی کانال نخاعی بیشتر در سنین بالاتر دیده می‌شود، اگرچه عوامل دیگری نیز می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. برخی افراد هنگام ایستادن یا راه رفتن طولانی دچار درد، سنگینی یا بی‌حسی پاها می‌شوند و با نشستن یا خم کردن بدن، علائمشان کاهش پیدا می‌کند. شدت این مشکل در افراد مختلف متفاوت است. گاهی درمان‌های غیرجراحی می‌توانند علائم را کنترل کنند و در موارد خاص، گزینه‌های جراحی مورد بررسی قرار می‌گیرند. یکی از برداشت‌های اشتباه این است که هر سردرد شدیدی باید ناشی از یک مشکل مغزی باشد. بیشتر سردردها علت‌های شایع‌تری دارند و لزوماً به بیماری ساختاری مغز مربوط نیستند. با این حال، بعضی سردردها ویژگی متفاوتی دارند و نیازمند بررسی فوری هستند؛ برای مثال سردردی که به‌طور ناگهانی و بسیار شدید شروع شود یا همراه با اختلال هوشیاری، ضعف یک‌طرفه بدن، اختلال تکلم، تشنج یا مشکلات بینایی باشد. در چنین شرایطی نباید منتظر ماند تا علامت خودبه‌خود برطرف شود. زمین خوردن، تصادف، آسیب‌های ورزشی و سایر ضربه‌ها می‌توانند باعث آسیب به سر شوند. شدت ظاهری ضربه همیشه میزان آسیب داخلی را مشخص نمی‌کند. استفراغ مکرر، خواب‌آلودگی غیرطبیعی، کاهش سطح هوشیاری، تشنج، سردرد شدید یا رو به افزایش، اختلال در صحبت کردن و ضعف اندام‌ها از علائمی هستند که پس از ضربه به سر نیاز به ارزیابی فوری دارند. در صورت وجود چنین نشانه‌هایی، مراجعه سریع به مرکز درمانی اهمیت دارد. جراحی مغز و اعصاب حوزه گسترده‌ای است و بیماری‌های متعددی را در بر می‌گیرد. برخی مشکلات مربوط به مغز هستند و برخی دیگر نخاع، ریشه‌های عصبی یا ستون فقرات را درگیر می‌کنند. به همین دلیل، شرح دقیق علائم برای پزشک اهمیت زیادی دارد. زمان شروع مشکل، محل درد یا بی‌حسی، عوامل تشدیدکننده، سابقه آسیب و بیماری‌های قبلی می‌توانند در تشخیص نقش داشته باشند.